Ανάμεσα στους «ουραγούς» της Ευρώπης, όσον αφορά τις αποδόσεις των αποταμιεύσεών τους, βρίσκονται σταθερά οι Έλληνες καταθέτες. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) για τον Ιανουάριο του 2026, η διαφορά μεταξύ της Ελλάδας και του μέσου όρου της ευρωζώνης παραμένει χαώδης, επιβεβαιώνοντας μια διαχρονική ανισορροπία, που προκάλεσε και την παρέμβαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού.
Ειδικότερα, τα στοιχεία δείχνουν πως στην ευρωζώνη το μέσο επιτόκιο για τις καταθέσεις προθεσμίας για τα νοικοκυριά διαμορφώθηκε στο 1,82%, τη στιγμή που στην Ελλάδα ανήλθε μόλις στο 1,14%. Ακόμη πιο απογοητευτική είναι η εικόνα στις καταθέσεις μίας ημέρας (απλό ταμιευτήριο και όψεως), όπου παραδοσιακά βρίσκεται και ο κύριος όγκος των ρευστών διαθεσίμων των Ελλήνων καταθετών. Στην ευρωζώνη το αντίστοιχο επιτόκιο κινείται κατά μέσο όρο στο 0,25%, ενώ στην Ελλάδα βρίσκεται πρακτικά στο απόλυτο μηδέν (0,03%).
Η ακτινογραφία του προβλήματος από την Επ. Ανταγωνισμού
Το γιατί η ελληνική αγορά παρουσιάζει αυτή την επίμονη υστέρηση έναντι της υπόλοιπης Ευρώπης δεν αποτελεί πλέον μυστήριο. Τις δομικές παθογένειες, τις στρεβλώσεις και τις πρακτικές του εγχώριου τραπεζικού συστήματος αποκωδικοποιεί λεπτομερώς η ενδιάμεση Έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΕΑ) για τις τραπεζικές καταθέσεις, η οποία δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Η εκτενής κλαδική έρευνα αναδεικνύει τις συνθήκες ολιγοπωλίου και την έλλειψη ουσιαστικού ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά.
Σύμφωνα με το πόρισμα της έρευνας, η εγχώρια τραπεζική αγορά κυριαρχείται στενά από τέσσερις συστημικές τράπεζες, γεγονός που περιορίζει δραστικά τις εναλλακτικές επιλογές των καταναλωτών. Η βασική διαπίστωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού είναι το εξαιρετικά χαμηλό και ασύμμετρο ποσοστό μετακύλισης (pass-through) των αυξήσεων των επιτοκίων πολιτικής της ΕΚΤ προς τους καταθέτες. Σε περιόδους κατά τις οποίες η ΕΚΤ αύξανε τα βασικά της επιτόκια προκειμένου να τιθασεύσει τον πληθωρισμό, οι ελληνικές τράπεζες μετέφεραν μόλις το 10% αυτής της αύξησης στους πελάτες τους, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος κυμαινόταν στο 20%.
Η πλεονάζουσα ρευστότητα
Ένας από τους βασικότερους λόγους για αυτή την εμφανή απροθυμία των τραπεζών να αυξήσουν ικανοποιητικά τα επιτόκια καταθέσεων είναι, σύμφωνα με την Επιτροπή, η τεράστια πλεονάζουσα ρευστότητα που διαθέτουν. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, έχοντας εξυγιανθεί και αυξήσει κατακόρυφα τις καταθέσεις του τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζεται πλέον από έναν πολύ χαμηλό δείκτη δανείων προς καταθέσεις (loan-to-deposit ratio).
Ενώ στην ευρωζώνη ο δείκτης αυτός κινείται σταθερά σε επίπεδα άνω του 100%, στην Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο 60%. Με απλά λόγια, οι ελληνικές τράπεζες έχουν συγκεντρώσει στα ταμεία τους πολύ περισσότερες καταθέσεις από τα δάνεια που χορηγούν στην πραγματική οικονομία. Διαθέτοντας τόση άφθονη ρευστότητα, τα τραπεζικά ιδρύματα λειτουργούν ορθολογικά βάσει του δικού τους συμφέροντος: δεν έχουν κανένα ουσιαστικό κίνητρο να ανταγωνιστούν μεταξύ τους για την προσέλκυση νέων καταθέσεων προσφέροντας υψηλότερες αποδόσεις.
Παράλληλα, η ίδια η δομή της εγχώριας καταθετικής βάσης λειτουργεί ευνοϊκά υπέρ της στασιμότητας των επιτοκίων. Η συντριπτική πλειονότητα των χρημάτων των ιδιωτών (περίπου το 74%) λιμνάζει αδρανής σε λογαριασμούς πρώτης ζήτησης, οι οποίοι λειτουργούν πλέον στην πράξη απλώς ως εργαλεία διεκπεραίωσης καθημερινών συναλλαγών (πληρωμές λογαριασμών, πάγιες εντολές) παρά ως αποταμιευτικά μέσα. Οι δε καταθέτες, εγκλωβισμένοι στη συνήθεια και αντιμετωπίζοντας πρακτικά και γραφειοκρατικά εμπόδια (κόστος μεταστροφής), επιδεικνύουν ελάχιστη κινητικότητα, αποφεύγοντας να αναζητήσουν πιο προσοδοφόρα αποταμιευτικά προϊόντα σε άλλες, ίσως μικρότερες, τράπεζες.
Επιτοκιακό περιθώριο και ιστορική εκτίναξη της κερδοφορίας
Το άμεσο, ορατό αποτέλεσμα αυτής της ασύμμετρης εμπορικής συμπεριφοράς —όπου τα επιτόκια δανεισμού αναπροσαρμόζονται ταχύτατα προς τα πάνω αλλά τα επιτόκια καταθέσεων παραμένουν καθηλωμένα σε επίπεδα πέριξ του μηδενός— είναι η μεγάλη αύξηση του επιτοκιακού περιθωρίου (spread).
Όπως υπογραμμίζει η ενδιάμεση έκθεση της ΕΑ, η διαφορά του μέσου επιτοκίου νέων δανείων και καταθέσεων στην Ελλάδα είχε αυξηθεί κατακόρυφα εν μέσω της νομισματικής σύσφιξης. Το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο (NIM) των ελληνικών συστημικών τραπεζών διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια σε εντυπωσιακά υψηλότερα επίπεδα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αγγίζοντας το 3,04% το 2024 έναντι 1,60% στην υπόλοιπη ευρωζώνη. Αυτό το τεράστιο «άνοιγμα» της ψαλίδας εκτίναξε την κερδοφορία των εγχώριων πιστωτικών ιδρυμάτων, που καταγράφουν ιστορικά υψηλά κέρδη και τεράστιες βελτιώσεις στους δείκτες αποδοτικότητάς τους (ROA, ROE).
Οι προτάσεις της Επιτροπής
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού, αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του προβλήματος, δεν περιορίζεται μόνο στη διάγνωση, αλλά θέτει επί τάπητος συγκεκριμένες προτάσεις για την άμεση ενίσχυση του ανταγωνισμού. Κεντρικό ρόλο στην αλλαγή του χάρτη αναμένεται να παίξει η ενδυνάμωση του περίφημου «πέμπτου τραπεζικού πόλου» (μέσα από τη συγχώνευση της Attica Bank με την Παγκρήτια), αλλά και η δυναμική επέκταση των συνεταιριστικών τραπεζών σε πανελλαδικό επίπεδο.
Ταυτόχρονα, η είσοδος και ανάπτυξη πλήρως ψηφιακών τραπεζών (neobanks), όπως η Snappi ή η ενδεχόμενη διεύρυνση υπηρεσιών από ξένους παίκτες τύπου Revolut, αναμένεται να ασκήσει ισχυρές ανταγωνιστικές πιέσεις στα παραδοσιακά ιδρύματα.
Μία από τις πλέον ρηξικέλευθες προτάσεις που καταθέτει η ΕΑ αφορά τη δημιουργία κρατικών αποταμιευτικών λογαριασμών στα πρότυπα του επιτυχημένου γαλλικού «Livret A». Σε αυτούς τους ειδικούς λογαριασμούς, το επιτόκιο θα καθορίζεται κεντρικά από το κράτος, προσφέροντας μια εγγυημένη, απολύτως αξιοπρεπή απόδοση, γεγονός που θα υποχρεώσει ντε φάκτο τις συστημικές τράπεζες να εγκαταλείψουν την παθητική τους στάση και να αυξήσουν τις δικές τους αποδόσεις για να μην χάσουν καταθέτες.
Τέλος, προκρίνεται ως απολύτως αναγκαία η μεγαλύτερη διαφάνεια μέσω ψηφιακών εργαλείων σύγκρισης και η διευκόλυνση της διαδικασίας μεταφοράς λογαριασμού, ώστε η αλλαγή τράπεζας να μετατραπεί σε μια εύκολη και άμεση διαδικασία.
