Η εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών στις ΗΠΑ αποτελεί μια βαθύτερη πολιτική αποδοκιμασία του μοντέλου Τραμπ, που επιχείρησε να μετατρέψει κάθε πολιτικό ζήτημα σε ιδεολογικό πόλεμο, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο τα προβλήματα που πιέζουν καθημερινά την αμερικανική κοινωνία.
Για μήνες, ο Ντόναλντ Τραμπ και οι υποστηρικτές του επένδυσαν στην ίδια συνταγή: οι Δημοκρατικοί παρουσιάζονταν ως «κομμουνιστές», οι πολιτικοί αντίπαλοι ως εχθροί της χώρας, οι επικριτές ως απειλή για την Αμερική και κάθε διαφορετική άποψη ως μέρος μιας συνωμοσίας εναντίον του. Η πολιτική αντιπαράθεση μετατράπηκε σε διαρκή εκστρατεία πόλωσης, με την ταυτότητα, τον φόβο και την κατασκευή εσωτερικών εχθρών να κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση.
Αυτή τη φορά, όμως, η τακτική δεν απέδωσε. Οι ψηφοφόροι δεν πήγαν στην κάλπη για να απαντήσουν σε μια ακόμη ιδεολογική διαμάχη, αλλά αντιθέτως έκριναν την πραγματική κατάσταση της οικονομίας, το κόστος ζωής, τις τιμές των καυσίμων, την αγοραστική τους δύναμη και τις συνέπειες των επιλογών της κυβέρνησης. Και σε αυτά τα πεδία, ο Τραμπ βρέθηκε αντιμέτωπος με μια σαφή αποδοκιμασία.
Η καθημερινότητα αποδείχθηκε ισχυρότερη από την προπαγάνδα
Τα στοιχεία των exit polls αποτυπώνουν με σαφήνεια το περιεχόμενο της ψήφου. Σχεδόν εννέα στους δέκα ψηφοφόρους χαρακτήρισαν το κόστος ζωής κρίσιμο ή σημαντικό παράγοντα της επιλογής τους, ενώ σχεδόν τα δύο τρίτα απέδωσαν στον ίδιο τον Τραμπ ευθύνη για τις υψηλές τιμές. Περίπου τρεις στους τέσσερις δήλωσαν θυμωμένοι ή δυσαρεστημένοι με την πορεία της χώρας.
Το μήνυμα είναι σαφές: η πολιτική ρητορική δεν μπορεί να υποκαταστήσει την οικονομική πραγματικότητα. Ούτε οι καταγγελίες περί «αριστερής απειλής» μπορούν να κάνουν φθηνότερα τα τρόφιμα, να μειώσουν τους λογαριασμούς ή να περιορίσουν την πίεση στα οικογενειακά εισοδήματα.
Ο Τραμπ είχε επιστρέψει στον Λευκό Οίκο υποσχόμενος ότι θα αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό και θα αποκαταστήσει την αγοραστική δύναμη των Αμερικανών, όμως, δεν επιβεβαίωσε τις προσδοκίες που ο ίδιος καλλιέργησε. Οι δασμοί επιβάρυναν το κόστος των εισαγόμενων προϊόντων, ενώ η πολεμική σύγκρουση με το Ιράν πρόσθεσε νέες πιέσεις στην ενεργειακή αγορά και στις τιμές των καυσίμων.
Έτσι, η οικονομία μετατράπηκε από πολιτικό πλεονέκτημα σε βασικό σημείο αμφισβήτησης της προεδρίας του. Και η κάλπη έδειξε ότι οι ψηφοφόροι δεν αρκούνται πλέον στις διακηρύξεις περί οικονομικής αναγέννησης όταν δεν βλέπουν αντίστοιχη βελτίωση στην καθημερινότητά τους.
Η κουλτούρα MAGA βρέθηκε αντιμέτωπη με τα όριά της
Η ήττα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή πλήττει τον πυρήνα της πολιτικής ταυτότητας του Τραμπ. Το MAGA δεν είναι απλώς ένα εκλογικό σύνθημα, αλλά αποτελεί ένα πολιτικό και επικοινωνιακό μοντέλο που στηρίζεται στην έντονη πόλωση, στην προσωποποίηση της πολιτικής, στην καχυποψία απέναντι στους θεσμούς και στην υπόσχεση ότι η χώρα μπορεί να ανακτήσει τη δύναμή της μέσα από τη σύγκρουση με τους εσωτερικούς και εξωτερικούς αντιπάλους της.
Αυτό το μοντέλο αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό στην κινητοποίηση μιας συμπαγούς εκλογικής βάσης. Δεν αποδείχθηκε, όμως, εξίσου αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που απασχολούν την ευρύτερη κοινωνία.
Θα ήταν λάθος, ωστόσο, να ερμηνευθεί το αποτέλεσμα ως μια συνολική ιδεολογική μεταστροφή της αμερικανικής κοινωνίας προς τα αριστερά. Οι ψηφοφόροι δεν εγκατέλειψαν κατ' ανάγκην τις συντηρητικές τους αντιλήψεις, αλλά αμφισβήτησαν την αποτελεσματικότητα της πολιτικής που εφαρμόστηκε στο όνομά τους. Δεν αποδέχθηκαν ότι κάθε αποτυχία μπορεί να αποδίδεται στους Δημοκρατικούς, στους μετανάστες, στους «εχθρούς της Αμερικής» ή σε κάποια αόριστη εσωτερική απειλή.
Νώντας Βλάχος
