Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα ζει το ίδιο οδυνηρό έργο: Δάση που μετατρέπονται σε στάχτη, περιουσίες που χάνονται, ανθρώπινες ζωές που κινδυνεύουν και ολόκληρα οικοσυστήματα που χρειάζονται δεκαετίες για να ανακάμψουν.
Οι εικόνες αυτές δεν αποτελούν πλέον μια σπάνια εξαίρεση, αλλά μια επαναλαμβανόμενη πραγματικότητα που μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε: μπορούμε να προλάβουμε τις μεγάλες πυρκαγιές αντί να περιοριζόμαστε στην καταστολή τους;
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι καταστροφικές πυρκαγιές οφείλονται σε ένα επικίνδυνο «κοκτέιλ» παραγόντων. Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί ολοένα και συχνότερα ακραίες πυρομετεωρολογικές συνθήκες, με παρατεταμένους καύσωνες, ξηρασία και ισχυρούς ανέμους. Παράλληλα, η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη στα δάση, αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της υπαίθρου και της ελλιπούς διαχείρισης των δασικών εκτάσεων, μετατρέπει ακόμη και μια μικρή εστία φωτιάς σε ανεξέλεγκτη πύρινη λαίλαπα.
Σε όλα αυτά προστίθεται η ανθρώπινη δραστηριότητα, είτε από αμέλεια είτε από πρόθεση, που εξακολουθεί να αποτελεί βασική αιτία εκδήλωσης πυρκαγιών.
Πρώτα η διαχείριση των δασών
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η αντιμετώπιση και η κατάσβεση των πυρκαγιών γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Ακόμη και τα πιο σύγχρονα εναέρια μέσα ή οι πιο έμπειροι πυροσβέστες δεν μπορούν να ανατρέψουν εύκολα την εξέλιξη μιας φωτιάς όταν αυτή εξαπλώνεται με ακραία ταχύτητα. Είναι, επομένως, φανερό ότι δεν αρκεί να επενδύουμε μόνο στην καταστολή. Η πραγματική λύση βρίσκεται στην πρόληψη.
Πρόληψη σημαίνει, πρώτα απ' όλα, σωστή διαχείριση των δασών. Συστηματικός καθαρισμός της καύσιμης ύλης, συντήρηση και διάνοιξη δασικών δρόμων, δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και ελεγχόμενες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ένταση μιας πυρκαγιάς. Εξίσου σημαντικός είναι ο καθαρισμός των ιδιωτικών οικοπέδων, ιδιαίτερα εκείνων που βρίσκονται κοντά σε δασικές περιοχές. Η εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι περιστασιακή.
Παράλληλα, απαιτείται αξιοποίηση της τεχνολογίας. Συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης καπνού, δορυφορική παρακολούθηση, drones και τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να εντοπίζουν μια πυρκαγιά στα πρώτα της λεπτά, όταν η αντιμετώπισή της είναι ακόμη εφικτή. Η ταχύτητα στην πρώτη επέμβαση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την έκβασή της.
Πρόληψη με συμμετοχή των πολιτών
Ωστόσο, καμία στρατηγική πρόληψης δεν μπορεί να πετύχει χωρίς τη συμμετοχή των πολιτών. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση από το σχολείο, η ενημέρωση για τους κινδύνους, η υπεύθυνη συμπεριφορά στην ύπαιθρο και η ανάπτυξη εθελοντικών ομάδων δασοπροστασίας μπορούν να δημιουργήσουν μια κοινωνία που δεν θα αντιδρά μόνο όταν ξεσπά η φωτιά, αλλά θα συμβάλλει ενεργά ώστε αυτή να μη συμβεί ποτέ.
Η πρόληψη δεν είναι δαπάνη· είναι επένδυση. Κοστίζει πολύ λιγότερο από την αποκατάσταση των καταστροφών, προστατεύει ανθρώπινες ζωές, διαφυλάσσει τον φυσικό πλούτο της χώρας και ενισχύει την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Οι πυρκαγιές δεν μπορούν να εξαλειφθούν ολοκληρωτικά. Μπορούν όμως να περιοριστούν σημαντικά, εφόσον αλλάξουμε προτεραιότητες. Αντί να μετράμε κάθε καλοκαίρι τις ίδιες απώλειες, οφείλουμε να επενδύσουμε σε μια ολοκληρωμένη πολιτική πρόληψης, με συνεργασία κράτους, επιστημονικής κοινότητας, τοπικής αυτοδιοίκησης και πολιτών. Γιατί η καλύτερη πυρκαγιά είναι εκείνη που δεν θα χρειαστεί ποτέ να σβήσει.
