Η τηλεφωνική επικοινωνία των ηγετών της Φινλανδίας και της Νορβηγίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν αναζωπύρωσε τις διαφωνίες στην Ευρώπη για το ποιος πρέπει να συνομιλεί με τη Μόσχα και με ποιον συντονισμό. Η προσπάθεια ενίσχυσης του ευρωπαϊκού ρόλου στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία προσκρούει στην απουσία κοινής στρατηγικής.
Οι ηγέτες της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, είχαν την Τρίτη τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο πρόεδρο, σε μια σπάνια διπλωματική επαφή που εντάσσεται στις προσπάθειες για την έναρξη ουσιαστικών συνομιλιών σχετικά με την Ουκρανία. Σύμφωνα με τη νορβηγική κυβέρνηση, στόχος ήταν να μεταφερθούν απευθείας στον Πούτιν μηνύματα για τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Η συνομιλία, που αρχικά είχε προγραμματιστεί για 20 λεπτά, διήρκεσε μιάμιση ώρα.
Η πρωτοβουλία ακολούθησε συνάντηση υψηλού επιπέδου στο Όσλο την προηγούμενη εβδομάδα, με τη συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, των ηγετών Νορβηγίας και Φινλανδίας και εκπροσώπων της κυβέρνησης Τραμπ. Νέες συναντήσεις για την Ουκρανία προγραμματίζονται τον επόμενο μήνα στο Αμπου Ντάμπι.
Οι αντιδράσεις Δανίας και Σουηδίας
Η κίνηση, ωστόσο, δεν είχε την υποστήριξη όλων των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, εξέφρασε έντονο σκεπτικισμό, επισημαίνοντας ότι η πρωτοβουλία δεν είχε συντονιστεί με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Παράλληλα, αμφισβήτησε ότι υπάρχουν ενδείξεις πως η Ρωσία επιθυμεί την ειρήνη και προειδοποίησε για τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της ευρωπαϊκής ενότητας.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, ο οποίος χαρακτήρισε επικίνδυνη τη διεξαγωγή συνομιλιών που θα μπορούσαν να διχάσουν την κοινή ευρωπαϊκή στάση. Διευκρίνισε, πάντως, ότι δεν γνωρίζει ακόμη το περιεχόμενο της συγκεκριμένης επικοινωνίας και δεν υποστήριξε ότι η πρωτοβουλία είχε ήδη προκαλέσει ρήγμα.
Οι διαφωνίες αναδεικνύουν το βασικό πρόβλημα της Ευρώπης: την προσπάθεια να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στη διπλωματική διαδικασία, χωρίς να εμφανίζεται κατακερματισμένη. Καθώς η κυβέρνηση Τραμπ στρέφεται προς μια πιο ευνοϊκή για τη Μόσχα προσέγγιση, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι τα συμφέροντά τους και η θέση της Ουκρανίας θα ληφθούν υπόψη σε οποιαδήποτε συμφωνία.
Η Ευρώπη αναζητά ενιαίο διαπραγματευτή
Η ανάγκη συντονισμού αφορά και ζητήματα που βρίσκονται άμεσα στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τα δισεκατομμύρια ευρώ ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο Βέλγιο. Σύμφωνα με δύο πηγές που επικαλούνται οι New York Times, αξιωματούχοι της ΕΕ είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για την τηλεφωνική επικοινωνία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την περιέγραψε ως συνέχεια της συνάντησης στο Όσλο, τονίζοντας ότι οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται σε διαφορετικά σχήματα και επίπεδα.
Το Κρεμλίνο έχει δηλώσει ότι θα ήταν χρήσιμο να ορίσει η Ευρώπη έναν ενιαίο διαπραγματευτή. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να συμφωνήσουν σε ένα πρόσωπο που θα εκπροσωπεί κοινά τις θέσεις τους. Η Νορβηγία, άλλωστε, δεν είναι μέλος της ΕΕ, σε αντίθεση με τη Φινλανδία, γεγονός που προσθέτει μια ακόμη διάσταση στο ζήτημα του ευρωπαϊκού συντονισμού.
Ο Στουμπ θεωρείται ένας από τους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που διατηρούν καλές προσωπικές σχέσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ. Αναλυτές εκτιμούν ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, εφόσον υπάρξει συντονισμός των δύο πλευρών. Παρά τις επικρίσεις Ρώσων αξιωματούχων για τη στήριξή του σε ουκρανικά πλήγματα εντός της Ρωσίας, πρόσωπο που γνωρίζει τον τρόπο σκέψης του Πούτιν εκτιμά ότι ο Ρώσος πρόεδρος θα μπορούσε να αποδεχθεί τον Φινλανδό ηγέτη ως ευρωπαϊκό συνομιλητή.
Η μετατόπιση της Ουάσιγκτον και τα περιθώρια της Μόσχας
Η προσπάθεια της Ευρώπης να εμπλακεί περισσότερο στη διαδικασία εντείνεται, καθώς ο Τραμπ αμφισβητεί δημόσια τον Ζελένσκι και μεταβάλλει τη στάση του υπέρ της Ρωσίας. Η απόφασή του να ανοίξει τον δρόμο για αγορές ρωσικού ντίζελ από τις ΗΠΑ, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχει προκαλέσει ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στο Κίεβο, καθώς θεωρείται ότι μπορεί να ενισχύσει τους οικονομικούς πόρους της Μόσχας. Παράλληλα, πρόσφατες προσβλητικές αναφορές του Αμερικανού προέδρου για τη Νορβηγία έχουν επιβαρύνει το κλίμα.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, εξακολουθεί να επιδιώκει διαπραγματεύσεις και με την Ευρώπη. Η οικονομική, διπλωματική και στρατιωτική στήριξη που παρέχουν οι ευρωπαϊκές χώρες στην Ουκρανία έχει επιτρέψει στο Κίεβο να αντέξει την αμερικανική πίεση για συμβιβασμούς. Η Μόσχα αντιλαμβάνεται, επομένως, ότι η ευρωπαϊκή στάση θα επηρεάσει τους όρους οποιασδήποτε συμφωνίας.
Ο Στέρε δήλωσε ότι μεγάλο μέρος όσων ανέφερε ο Πούτιν στην επικοινωνία ήταν ήδη γνωστό: ο Ρώσος πρόεδρος παρουσίασε τη δική του ερμηνεία για την εξέλιξη της σύγκρουσης από το 2014, ενώ οι δύο Ευρωπαίοι ηγέτες διατύπωσαν τις δικές τους θέσεις.
Μένει να φανεί αν οι απευθείας επαφές θα συμβάλουν σε μια συντονισμένη ευρωπαϊκή παρέμβαση ή θα ενισχύσουν τις διαφωνίες για το ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
