Η ανασφάλεια απέναντι στην ευμετάβλητη στάση των ΗΠΑ, η αυξανόμενη ισχύς της Κίνας και η επιθετικότητα της Ρωσίας ωθούν τη Γερμανία και την Ιαπωνία σε μια ιστορική αναθεώρηση των μεταπολεμικών τους επιλογών. Ογδόντα χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι δύο πρώην δυνάμεις του Άξονα επιταχύνουν τον επανεξοπλισμό τους, ενισχύουν τη στρατιωτική συνεργασία τους και επιχειρούν να διαμορφώσουν έναν νέο ρόλο στο παγκόσμιο σύστημα ασφαλείας.
Μετά την ήττα τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τόσο η Γερμανία, όσο και η Ιαπωνία οικοδόμησαν τη μεταπολεμική τους πορεία πάνω στην οικονομική ανάπτυξη και στην ασφάλεια που παρείχε η αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. Στη Δυτική Γερμανία εγκαταστάθηκαν δεκάδες χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ενώ η Ιαπωνία υιοθέτησε, υπό αμερικανική εποπτεία, ένα Σύνταγμα που απέρριπτε τον πόλεμο ως μέσο άσκησης πολιτικής και περιόριζε τις ένοπλες δυνάμεις σε αμυντικό ρόλο.
Για δεκαετίες, η ειρηνιστική κουλτούρα κυριάρχησε και στις δύο κοινωνίες. Τώρα αυτό αλλάζει με ταχύτητα.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η αυξανόμενα δυναμική πολιτική της Κίνας υπό τον Σι Τζινπίνγκ και οι αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη αμερικανική δέσμευση στην ευρωπαϊκή και ασιατική ασφάλεια έχουν δημιουργήσει ένα εντελώς νέο περιβάλλον.
Ο παράγοντας Τραμπ και ο φόβος της εγκατάλειψης
Καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραμάτισε και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Οι επανειλημμένες αμφισβητήσεις των αμερικανικών δεσμεύσεων προς τους συμμάχους, σε συνδυασμό με την προθυμία του Αμερικανού προέδρου να επιδιώξει συνεννόηση με την Κίνα, ενίσχυσαν την αίσθηση ότι η Γερμανία και η Ιαπωνία δεν μπορούν πλέον να θεωρούν δεδομένη την αμερικανική προστασία.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, στο Βερολίνο και στο Τόκιο ενισχύεται η ανησυχία ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται, σε μια κρίσιμη στιγμή, να δώσουν προτεραιότητα στα δικά τους συμφέροντα, ακόμη και εις βάρος των παραδοσιακών συμμάχων τους.
"Φωτιά" στους αμυντικούς προϋπολογισμούς
Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, προχώρησε λίγο πριν αναλάβει τα καθήκοντά του σε αναστολή των περιορισμών στον κρατικό δανεισμό, ανοίγοντας τον δρόμο για δραστική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που κυκλοφορούν στη Γερμανία, μέσα στα επόμενα χρόνια οι αμυντικές δαπάνες της χώρας θα μπορούσαν να ξεπεράσουν αθροιστικά εκείνες της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Η Ιαπωνία δαπανά περίπου τα μισά χρήματα σε σχέση με τη Γερμανία, ωστόσο παραμένει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις σε επίπεδο προϋπολογισμού, με φετινές αμυντικές δαπάνες που φθάνουν τα 58 δισ. δολάρια.
Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, εξελέγη με σύνθημα την ενίσχυση της εθνικής άμυνας και έχει ήδη προχωρήσει σε κινήσεις που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητες. Η κυβέρνησή της έχει αναπτύξει πυραυλικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς στη νότια Ιαπωνία, ικανά να πλήξουν στόχους στην Κίνα, ενώ έχει ανατρέψει μεταπολεμικούς περιορισμούς στις εξαγωγές οπλικών συστημάτων.
Παράλληλα, το Τόκιο επιδιώκει να αναδειχθεί σε σημαντικό εξαγωγέα αμυντικού υλικού. Πρόσφατα υπέγραψε συμφωνία ύψους 6,5 δισ. δολαρίων για την προμήθεια πολεμικών πλοίων στην Αυστραλία, ενώ βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις Φιλιππίνες και την Ινδονησία για αντίστοιχες συμφωνίες.
Η σύγκλιση Βερολίνου και Τόκιο
Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών αποτελεί μία από τις πιο αξιοσημείωτες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών. Η Γερμανία και η Ιαπωνία ανταλλάσσουν τεχνογνωσία, αμυντική τεχνολογία και πληροφορίες, ενώ εξετάζουν κοινές πρωτοβουλίες σε τομείς όπως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα ελικόπτερα και τα προηγμένα οπλικά συστήματα. Η συνεργασία αυτή αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των επαφών στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας.
Σε αντίθεση με τη δεκαετία του 1940, ωστόσο, οι δύο χώρες δεν επιδιώκουν αναθεωρητικές συμμαχίες. Αντιθέτως, παρουσιάζουν τη στρατηγική τους ως προσπάθεια υπεράσπισης της διεθνούς έννομης τάξης απέναντι στις πιέσεις που ασκούν ισχυρές δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα.
Οι κοινωνίες διχασμένες
Παρά την πολιτική στροφή, η κοινωνική αποδοχή του επανεξοπλισμού δεν είναι δεδομένη.
Στη Γερμανία, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών θεωρεί πλέον τον κόσμο πιο επικίνδυνο ακόμη και από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ενώ περίπου τα δύο τρίτα στηρίζουν την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών.
Στην Ιαπωνία, αντίθετα, οι αντιδράσεις παραμένουν πιο έντονες. Την άνοιξη, δεκάδες χιλιάδες πολίτες διαδήλωσαν στο Τόκιο κατά της πολιτικής της Τακαΐτσι, εκφράζοντας φόβους ότι η χώρα απομακρύνεται από τις μεταπολεμικές ειρηνιστικές αρχές της.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο αναθεώρησης του περίφημου Άρθρου 9 του ιαπωνικού Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει την αποκήρυξη του πολέμου.
Νέο κεφάλαιο στην παγκόσμια ασφάλεια
Η Γερμανία και η Ιαπωνία υπήρξαν οι δύο χώρες που συνδέθηκαν όσο λίγες με τις καταστροφές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Για δεκαετίες, η συλλογική μνήμη εκείνης της περιόδου λειτουργούσε ως ανάχωμα απέναντι σε κάθε σκέψη στρατιωτικής ισχύος.
Σήμερα, όμως, η γεωπολιτική πραγματικότητα φαίνεται να υπερισχύει των ιστορικών επιφυλάξεων. Το Βερολίνο και το Τόκιο δεν εγκαταλείπουν τον μεταπολεμικό τους προσανατολισμό, αλλά επιχειρούν να τον προσαρμόσουν, σε έναν κόσμο που θεωρούν όλο και πιο ασταθή και απρόβλεπτο.
Η επιστροφή δύο ιστορικών δυνάμεων στο προσκήνιο της παγκόσμιας ασφάλειας προφανώς θα μεταμορφώσει τις κοινωνίες τους, αλλά και τις διεθνείς ισορροπίες.
