Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο έρχεται σήμερα στην Αθήνα, όχι για να "συζητήσει τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις", όπως λέγεται συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις. Έρχεται για να διασφαλίσει ότι η Ελλάδα θα λειτουργήσει ως ένας από τους βασικούς αμερικανικούς κόμβους ασφαλείας και ενέργειας στη ΝΑ Ευρώπη.
Η επίσκεψη του αντιμετωπίζεται από την κυβέρνηση, τα κόμματα και τους πολιτικούς αναλυτές ως γεγονός βαρύνουσας σημασίας. Και δικαιολογημένα. Γιατί δεν είναι μία τυπική διπλωματική επίσκεψη. Το State Department την εντάσσει στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ, αλλά βάζει ρητά στο επίκεντρο άμυνα, περιφερειακή ασφάλεια και ενέργεια.
Δεν είναι μια ένδειξη ότι η ΗΠΑ επιλέγουν στην παρούσα φάση «την Ελλάδα έναντι Τουρκίας», όπως αφήνεται να εννοηθεί σε ορισμένα φιλοκυβερνητικά MME. Το ακριβέστερο είναι ότι
- η Ουάσιγκτον επενδύει περισσότερο στη γεωστρατηγική χρησιμότητα της Ελλάδας, χωρίς να εγκαταλείπει την Τουρκία.
Οπως προκύπτει από τις τελευταίες εξελίξεις και επιβεβαιώνεται από δηλώσεις αξιωματούχων, η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον την Ελλάδα όχι απλώς ως σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, αλλά ως κόμβο για τρεις αλληλένδετες στρατηγικές: στρατιωτική παρουσία, ενεργειακή διαφοροποίηση της Ευρώπης και γεωπολιτική σταθερότητα στη ΝΑ Μεσόγειο.
Ωσεί παρούσα η Τουρκία
Η Τουρκία “βρίσκεται στο δωμάτιο”, ακόμη κι αν δεν αναφέρεται. Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό υπόβαθρο. Ο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα χωρίς να έχει προγραμματισμένη αντίστοιχη επίσκεψη στην Άγκυρα. Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην επίσκεψη, ειδικά σε μια περίοδο που Αθήνα και Άγκυρα έχουν ανοιχτά ζητήματα γύρω από το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τον Great Sea Interconnector – το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο.
Η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται για την διασύνδεση, αλλά φροντίζει επιμελώς να μην κοντραριστεί με την Αγκυρα γι αυτό το θέμα. Ο Τραμπ διατηρεί στενή σχέση με τον Ερντογάν και αμερικανική προτεραιότητα παραμένει να μην μετατραπούν οι ελληνοτουρκικές διαφορές σε πρόβλημα για το ΝΑΤΟ.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η Αθήνα θέλει από τον Ρούμπιο μια πιο καθαρή αμερικανική αναγνώριση της Ελλάδας ως «πυλώνα σταθερότητας».
Τα εξοπλιστικά
Τα αμυντικά θέματα και οι εξοπλισμοί βρίσκονται στην ανεπίσημη ατζέντα του Αμερικανού ΥΠΕΞ και μάλιστα πολύ πιο ξεκαθαρισμένα απ' ό,τι υποδηλώνει ο τίτλος των συνομιλιών ότι πρόκειται περί "Στρατηγικού Διαλόγου".
Στο παρασκήνιο βρίσκονται οι ελληνικές απαιτήσεις για το πακέτο των F-35. Σύμφωνα με χθεσινό ρεπορτάζ της “Καθημερινής”, η Αθήνα ζητά μεταξύ άλλων AIM-9X Block II, AIM-120D Ambraam. Εχει θέσει ακόμη και το ζήτημα των AGM-158 JASSM-ER, ενός συστήματος που μέχρι τώρα δεν έχει απελευθερωθεί ευρέως από τις ΗΠΑ. Συζητούνται επίσης προμήθειες υλικού από τα αμερικανικά αποθέματα.
Σ΄αυτά υπάρχει και αμερικανικό συμφέρον: Η Ουάσιγκτον θέλει να βαθύνει η στρατιωτική εξάρτηση/σύνδεση Ελλάδας–ΗΠΑ, ιδιαίτερα τώρα, σε περίοδο που οι αμερικανικές βάσεις και υποδομές στην Ελλάδα έχουν αυξανόμενη αξία.
Ενεργειακά, το κυρίως πιάτο
Το ενεργειακό ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον – για τους Αμερικανούς – θέμα που θα συζητηθεί κατά την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο. Και σ'αυτό υπάρχει πολύπλευρη οπτική με μία κεντρική στόχευση:
- Οι ΗΠΑ δεν βλέπουν απλώς την Ελλάδα ως αγορά LNG. Τη βλέπουν ως πύλη αμερικανικού LNG προς Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Το αμερικανικό Department of Energy το λέει σχεδόν απερίφραστα: ο “Κάθετος Διάδρομος” (Vertical Gas Corridor) έχει στόχο να διευκολύνει τη μεταφορά αμερικανικού LNG από την Ελλάδα προς Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία.
Και υπάρχει πλέον και πολύ συγκεκριμένο εμπορικό υπόβαθρο: Τον Ιούνιο, η Venture Global και η ελληνική Atlantic-SEE (Aktor-ΔΕΠΑ Εμπορίας) συμφώνησαν για προμήθεια τουλάχιστον 1 εκατ. τόνων LNG ετησίως για 20 χρόνια, από το 2030 ως το 2050. Το αέριο θα εισέρχεται από την Ελλάδα και θα κατευθύνεται μέσω του Vertical Corridor προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Αυτό εξηγεί και μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική δήλωση του ίδιου του ΥΠΕΞ Μ. Ρούμπιο πριν από την επίσκεψη: επαίνεσε την Αμερικανίδα πρέσβη Κίμπερλι Γκίλφοϊλ λέγοντας ότι έχει προωθήσει τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα στην Ελλάδα και τη ΝΑ Ευρώπη μέσω του Vertical Energy Corridor.
Υπάρχει λοιπόν κάτι πολύ μεγαλύτερο από το «να αγοράσει η Ελλάδα περισσότερο LNG»: Είναι η δημιουργία νότιου ενεργειακού διαδρόμου προς την Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη, με αμερικανικό LNG στην αφετηρία. Και αυτό συνδέεται ευθέως με την Ουκρανία.
Το LNG γίνεται η αλυσίδα που δένει την Ελλάδα με την Ουκρανία. Η Atlantic-SEE έχει ήδη κλείσει μακροχρόνιες συμφωνίες για αμερικανικό LNG και έχει παραδώσει τα πρώτα φορτία προς την Ουκρανία μέσω Ρεβυθούσας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας.
Η Ουκρανία μπαίνει στην εξίσωση με δύο τρόπους
- Ο ένας είναι ο προφανής: στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη.
- Ο άλλος είναι πιο σύνθετος και -επιχειρηματικά - ενδιαφέρων: ενεργειακή ανθεκτικότητα της Ουκρανίας.
Η χρονική συγκυρία είναι σημαντική. Το Reuters μετέδωσε χθες ότι η Ουκρανία αντιμετωπίζει τεράστιες δημοσιονομικές και στρατιωτικές ανάγκες,. Χρειάζεται επειγόντως 27 δισ. δολάρια για στρατιωτικές δαπάνες, ενώ για το 2027 αντιμετωπίζει μεγάλο χρηματοδοτικό κενό. Άρα ένας διάδρομος που της επιτρέπει να προμηθεύεται φυσικό αέριο μέσω Ελλάδας και Βαλκανίων δεν είναι απλώς εμπορικό project. Είναι τμήμα της στρατηγικής ανθεκτικότητας της Ουκρανίας.
Ο κρίκος μεταξύ Ουκρανίας και Αν. Μεσογείου
Η Ελλάδα παρουσιάζει αυτή την περίοδο μεγάλο ενδιαφέρον για τα αμερικανικά επιτελεία που σχεδιάζουν μία νέα εκδοχή της “στρατηγικής περικύκλωσης” της Ρωσίας και χαράσσουν πολιτική για την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Βρίσκεται στη “διασταύρωση" Τουρκίας και ΝΑΤΟ, Ανατολικής Μεσογείου - Κύπρου -Ισραήλ, Βαλκανίων - Μαύρης Θάλασσας και ενεργειακών διαδρόμων προς την Ουκρανία.
Και υπάρχουν συγκεκριμένα ζητήματα που κάνουν την επίσκεψη Ρούμπιο επίκαιρη και σημαντική: το Great Sea Interconnector, οι θαλάσσιες έρευνες νότια της Κρήτης, οι τουρκικές θέσεις περί «Γαλάζιας Πατρίδας». Ακόμη σημαντικότερο για την Ουάσιγκτον είναι να αποφευχθεί μία ελληνοτουρκική κρίση,που θα αποσταθεροποιούσε μια περιοχή όπου οι ΗΠΑ θέλουν να αναπτύξουν ενεργειακές και στρατηγικές υποδομές.
Οι αμερικανικοί στόχοι συμπυκνώνονται σε 4 άξονες:
- Ασφάλεια: στρατιωτικές υποδομές, F-35, αμυντική συνεργασία και αμερικανική παρουσία.
- Ενέργεια: αμερικανικό LNG στην Ευρώπη και περιορισμός της εξάρτησης από ρωσικές ενεργειακές ροές.
- Γεωπολιτική: σταθερότητα Ελλάδας–Τουρκίας–Κύπρου και Ανατολικής Μεσογείου, χωρίς νέα κρίση μέσα στο ΝΑΤΟ.
- Ουκρανία: να υπάρχει εναλλακτική ενεργειακή και εμπορική πύλη προς την Ουκρανία, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η δυτική στήριξη προς το Κίεβο
Αυτούς τους στόχους υπηρετεί η επίσκεψη του Αμερικανού ΥΠΕΞ. Η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη αξία για τις ΗΠΑ ακριβώς επειδή μπορεί να συνδέσει την Ανατολική Μεσόγειο με τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και την Ουκρανία — σε μια περίοδο που η Ουάσιγκτον θέλει να αυξήσει τις αμερικανικές ενεργειακές εξαγωγές και ταυτόχρονα να περιορίσει τα στρατηγικά περιθώρια της Ρωσίας.
