Με μια ομιλία υψηλού συμβολισμού, στην Πνύκα και με την Ακρόπολη στο φόντο, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επιχείρησε να συνδέσει την κληρονομιά της αρχαίας Ελλάδας με το μέλλον της Δύσης, αλλά και με τη στρατηγική που προωθεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ.
Από τον χώρο όπου συνεδρίαζε η Εκκλησία του Δήμου στην αρχαία Αθήνα, ο Ρούμπιο μίλησε για τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία, την αναζήτηση της γνώσης, την εθνική κυριαρχία, το καθήκον και την ισχύ, υποστηρίζοντας ότι η Δύση πρέπει να επανασυνδεθεί με τις αξίες που, κατά την άποψή του, αποτέλεσαν τη βάση της ιστορικής της πορείας.
Παράλληλα, χαρακτήρισε την Ελλάδα σημαντικό και αξιόπιστο σύμμαχο των ΗΠΑ, με ιδιαίτερη σημασία στους τομείς της άμυνας και της ενέργειας, ενώ κάλεσε την Ευρώπη να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες και τη συνεργασία της με την Ουάσινγκτον.
«Η Ακρόπολη εξακολουθεί να μας επηρεάζει»
Ο Ρούμπιο ξεκίνησε την ομιλία του από την ίδια την Ακρόπολη, την οποία παρουσίασε ως ένα από τα ελάχιστα μνημεία της αρχαιότητας που δεν έχουν αποκοπεί από τη ζωντανή ιστορική μνήμη.
Όπως σημείωσε, πολιτικοί, καλλιτέχνες και φιλόσοφοι επιστρέφουν διαρκώς στην αρχαία Ελλάδα, αναζητώντας ιδέες και απαντήσεις για τον σύγχρονο κόσμο.
«Οι Έλληνες της αρχαιότητας φαίνεται να ασκούν μια σχεδόν μυστικιστική δύναμη πάνω στη μνήμη μας. Μας καλούν να επιστρέφουμε σε αυτούς ξανά και ξανά», ανέφερε.
Για τον Αμερικανό υπουργό, η σημασία της αρχαίας Ελλάδας δεν περιορίζεται σε ένα ιστορικό παρελθόν. Αντίθετα, η επιρροή της παραμένει παρούσα στη σκέψη, στους θεσμούς και στον πολιτισμό της Δύσης.
Από την καταστροφή της Ακρόπολης στον Παρθενώνα
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην καταστροφή της Ακρόπολης από τους Πέρσες το 480 π.Χ.
Περιέγραψε την αντίσταση των λίγων Αθηναίων που είχαν παραμείνει στον Ιερό Βράχο, ενώ η πλειονότητα του πληθυσμού είχε εγκαταλείψει την πόλη. Οι Πέρσες τελικά κατέλαβαν την Ακρόπολη, λεηλάτησαν τα ιερά και πυρπόλησαν τους ναούς.
Όταν οι Αθηναίοι επέστρεψαν, συγκέντρωσαν τα κατεστραμμένα κατάλοιπα των παλαιών ιερών και τα έθαψαν στον βράχο. Δεκαετίες αργότερα, επί Περικλή, στον ίδιο χώρο ανεγέρθηκε ο Παρθενώνας.
«Εδώ και 25 αιώνες ο Παρθενώνας στέκει όρθιος. Αυτοκρατορίες αναδύθηκαν και κατέρρευσαν κάτω από τη σκιά του», σημείωσε ο Ρούμπιο.
«Η ιστορία της Αμερικής έχει τα δακτυλικά αποτυπώματα της αρχαιότητας»
Στη συνέχεια, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας πέρασε από την αρχαία Αθήνα στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μίλησε για τον προσωπικό του δεσμό με την ιστορία της Αμερικής, σημειώνοντας ότι, δυόμισι αιώνες μετά την ίδρυση της Αμερικανικής Δημοκρατίας, βρίσκεται στην Αθήνα ως υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ και ως δισέγγονος εποίκων που έφτασαν στον Νέο Κόσμο από την Ισπανία.
«Η ιστορία της Αμερικής, η ιστορία της χώρας μου, είναι καλυμμένη με τα δακτυλικά αποτυπώματα της αρχαιότητας», είπε.
Όπως υπογράμμισε, η ελληνική επιρροή είναι εμφανής ακόμη και στην αρχιτεκτονική της Ουάσινγκτον, στους κίονες, στους θόλους και στα μνημεία της αμερικανικής πρωτεύουσας.
Αναφέρθηκε επίσης στη Φιλαδέλφεια, συνδέοντας την ελληνική προέλευση του ονόματός της με τον συμβολισμό της πόλης ως τόπου όπου διαμορφώθηκε το αμερικανικό Σύνταγμα.
«Η Αθήνα μάς έδωσε τη δημοκρατία»
Στο επίκεντρο της ομιλίας βρέθηκε η επίδραση της αρχαίας Ελλάδας στην πολιτική και φιλοσοφική σκέψη της Δύσης.
«Η Αθήνα μάς έδωσε τη δημοκρατία, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης μάς έδωσαν τη δυτική φιλοσοφία», ανέφερε ο Ρούμπιο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, έννοιες όπως ο νόμος, η αρετή, η ιδιότητα του πολίτη και η δημοκρατική διακυβέρνηση διαμορφώθηκαν στις ελληνικές πόλεις-κράτη. Ακόμη και μεγάλο μέρος του πολιτικού λεξιλογίου της Δύσης, όπως οι λέξεις «δημοκρατία», «τυραννία» και «πολιτική», έχει ελληνικές ρίζες.
Ο ίδιος, ωστόσο, υποστήριξε ότι η ελληνική κληρονομιά είναι βαθύτερη από τους θεσμούς και τη φιλοσοφία.
Από τη φιλοσοφία στην «επιδίωξη της αριστείας»
Ο Ρούμπιο στάθηκε ιδιαίτερα σε χαρακτηριστικά που, όπως είπε, συνδέονται με την αρχαία ελληνική σκέψη: την περιέργεια, την εξερεύνηση, την αναζήτηση της γνώσης, την ανάληψη ρίσκου, τη φιλοδοξία και την επιδίωξη της αριστείας.
Κατά την ανάλυσή του, οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι ο άνθρωπος πρέπει διαρκώς να προσπαθεί να ξεπερνά τα όριά του και να γίνεται καλύτερος. Από αυτή την αντίληψη, σύμφωνα με τον ίδιο, προέκυψαν η φιλοσοφία, η τέχνη, η επιστήμη και η πολιτική σκέψη.
Το στοιχείο αυτό αποτέλεσε τη γέφυρα για το βασικό πολιτικό μήνυμα της ομιλίας του: ότι η σύγχρονη Δύση έχει, κατά τον Ρούμπιο, απομακρυνθεί από ορισμένες από αυτές τις αξίες.
«Η Δύση φοβάται την αποτυχία»
Ο Αμερικανός υπουργός άσκησε κριτική σε αυτό που περιέγραψε ως αδυναμία της Δύσης να υπερασπιστεί με αυτοπεποίθηση τα επιτεύγματα και τις αξίες της.
Υποστήριξε ότι οι δυτικές κοινωνίες φοβούνται υπερβολικά το ρίσκο και την αποτυχία, έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν αρνητικά την έννοια του εθνικού συμφέροντος και έχουν αποδυναμώσει τη βιομηχανική και στρατιωτική τους βάση.
Παράλληλα, επέκρινε τη μεταφορά εξουσιών σε διεθνείς γραφειοκρατίες, υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκαν κενά ισχύος που επιχειρούν να καλύψουν άλλες δυνάμεις.
Το μήνυμα αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της ευρύτερης πολιτικής προσέγγισης της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία δίνει έμφαση στην εθνική κυριαρχία και στην ενίσχυση της αμερικανικής ισχύος. Η Reuters σημείωσε ότι η ομιλία του Ρούμπιο συνέδεσε ευθέως τις αναφορές στην αρχαία Ελλάδα με την ατζέντα «America First».
Ο Τραμπ, η ισχύς και η «αναγέννηση» της Δύσης
Ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή την πορεία.
Αναφέρθηκε στην επαναβιομηχάνιση των ΗΠΑ, στον έλεγχο κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού, στην ενίσχυση της άμυνας και στην ενεργειακή αυτονομία, αλλά και στις επενδύσεις σε στρατηγικές τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και οι ημιαγωγοί.
Συνέδεσε ακόμη την αμερικανική τεχνολογική ισχύ με την εξερεύνηση του Διαστήματος και την επιστροφή των ΗΠΑ στη Σελήνη.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ειρήνη και η διπλωματία χρειάζονται πίσω τους πραγματική ισχύ, παραπέμποντας και πάλι στην ιστορική εμπειρία της αρχαίας Ελλάδας.
Το ευρύτερο μήνυμα ήταν αυτό μιας «ανανέωσης του δυτικού πνεύματος», με τον Ρούμπιο να παρουσιάζει μια ιστορική αλυσίδα που ξεκινά από την Αθήνα και τη Ρώμη, περνά στον χριστιανισμό και τη μεσαιωνική Ευρώπη και καταλήγει στην ίδρυση της Αμερικανικής Δημοκρατίας.
Το μήνυμα στην Ευρώπη – «Η Ελλάδα είναι απαραίτητος φίλος»
Ιδιαίτερο κεφάλαιο της ομιλίας αποτέλεσε η σχέση ΗΠΑ και Ευρώπης.
Ο Ρούμπιο κάλεσε τους Ευρωπαίους συμμάχους να ενισχύσουν την άμυνά τους και να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την ασφάλεια της ηπείρου.
Υποστήριξε παράλληλα ότι η διατλαντική σχέση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ, όπως είπε, μπορούν να είναι μαζί ισχυρότερες από το άθροισμα των επιμέρους δυνατοτήτων τους.
Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε την Ελλάδα «απαραίτητο φίλο» και σημαντικό σύμμαχο των ΗΠΑ, αναδεικνύοντας τον ρόλο της στους τομείς της άμυνας, της ενέργειας και της περιφερειακής ασφάλειας.
Η αναφορά στην Ελλάδα εντάσσεται και στο ευρύτερο πλαίσιο της επίσκεψης Ρούμπιο στην Αθήνα, κατά την οποία βρέθηκαν στο επίκεντρο η στρατηγική σχέση των δύο χωρών, η ενέργεια, η άμυνα και ο γεωστρατηγικός ρόλος της Ελλάδας στη νοτιοανατολική Ευρώπη.
«Να ξαναβρούμε την αυτοπεποίθησή μας»
Κλείνοντας, ο Ρούμπιο επανήλθε στην αρχαία Ελλάδα και στην ιδέα ότι η κληρονομιά της δεν είναι απλώς ένα σύνολο ιστορικών μνημείων ή πολιτικών θεσμών.
Παρουσίασε την αρχαία Ελλάδα ως πηγή ενός συγκεκριμένου τρόπου σκέψης: της πεποίθησης ότι ο άνθρωπος μπορεί να υπερβαίνει τα όριά του, να αναζητά τη γνώση, να αναλαμβάνει κινδύνους και να επιδιώκει την αριστεία.
Σε αυτό το πλαίσιο, υποστήριξε ότι η Δύση πρέπει να ξαναβρεί την αυτοπεποίθησή της και να αξιοποιήσει την πολιτισμική της κληρονομιά για να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες προκλήσεις.
Την ομιλία παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασσούλας, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και άλλα μέλη της κυβέρνησης, καθώς και διπλωματικοί εκπρόσωποι ξένων χωρών. Η παρουσία τους ανέδειξε και τον ιδιαίτερο συμβολισμό που αποδόθηκε στην επιλογή της Πνύκας για την παρέμβαση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών.
