Δεκάδες βίντεο με δήθεν αυθόρμητους πολίτες να εκφράζουν τη στήριξή τους σε υποψήφια των Δημοκρατικών στο Μίσιγκαν κατέκλυσαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές. Πίσω από τη διάδοσή τους εντοπίστηκε ένα δίκτυο πληρωμένων λογαριασμών με έδρα κυρίως την Ινδία, ενώ παραμένει άγνωστο ποιος χρηματοδότησε την επιχείρηση.
Τουλάχιστον 36 βίντεο εμφανίστηκαν τον Αύγουστο στις πλατφόρμες X, Facebook, Instagram και Threads, λίγο πριν από τις ιδιαίτερα αμφίρροπες προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών για τη Γερουσία των ΗΠΑ στο Μίσιγκαν. Άνθρωποι που παρουσιάζονταν ως απλοί κάτοικοι μιλούσαν στον δρόμο για την ακρίβεια, το κόστος ζωής και άλλα ζητήματα, εκφράζοντας τη στήριξή τους στην τότε υποψήφια Χέιλι Στίβενς.
Η εικόνα αυθόρμητης λαϊκής υποστήριξης, ωστόσο, δεν ανταποκρινόταν στον τρόπο με τον οποίο το περιεχόμενο έφτανε στους χρήστες. Σύμφωνα με δύο ερευνητικές ομάδες που παρακολουθούν εκστρατείες παραπληροφόρησης, οι λογαριασμοί που αναπαρήγαγαν τα βίντεο βρίσκονταν κυρίως στην Ινδία. Οι διαχειριστές τους πληρώνονταν από 1 έως 5 δολάρια ανά 1.000 προβολές, χωρίς να αποκαλύπτεται στους θεατές ότι επρόκειτο για οργανωμένη και αμειβόμενη προώθηση πολιτικού περιεχομένου.
Η υπόθεση αναδεικνύει μια νέα πρακτική στην αμερικανική πολιτική επικοινωνία: τη χρήση δικτύων λογαριασμών και πληρωμένων αναρτήσεων που εμφανίζονται ως αυθεντικές φωνές πολιτών. Αντί για τις συμβατικές πολιτικές διαφημίσεις, οι οποίες είναι ευκολότερο να αναγνωριστούν ως τέτοιες, οι εκστρατείες αυτές αξιοποιούν βίντεο που μοιάζουν με αυθόρμητες μαρτυρίες. Παρόμοιες τακτικές, ακόμη και με τη χρήση ορισμένων από τα ίδια δίκτυα λογαριασμών επί πληρωμή, έχουν συνδεθεί με προσπάθειες επιρροής ψηφοφόρων από τη Ρωσία και την Κίνα.
Το άγνωστο χρηματοδοτικό δίκτυο
Η προέλευση των βίντεο και ο εντολέας της επιχείρησης στο Μίσιγκαν παραμένουν αδιευκρίνιστα. Η εκστρατεία φαίνεται να συνδέεται με κάποια από τις πολιτικές επιτροπές ή άλλες οργανώσεις που επιδίωκαν να ενισχύσουν τη Στίβενς έναντι του βασικού αντιπάλου της, Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ. Εκείνος επικράτησε τελικά στις προκριματικές εκλογές της 4ης Αυγούστου, με μικρότερη διαφορά από εκείνη που προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις, και τον Νοέμβριο θα αναμετρηθεί με τον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο Μάικ Ρότζερς.
Η πρώτη συστηματική καταγραφή της εκστρατείας έγινε από την ομάδα Antibot4navalny, η οποία αποτελείται από ανώνυμους εθελοντές και έχει αποκαλύψει στο παρελθόν δίκτυα ρωσικών λογαριασμών που επιχειρούσαν να επηρεάσουν την αμερικανική πολιτική συζήτηση. Η ομάδα εντόπισε 28 λογαριασμούς στο X που αναπαρήγαγαν συντονισμένα τα βίντεο, συγκεντρώνοντας περισσότερες από 7 εκατομμύρια προβολές στην πλατφόρμα. Ερευνητές του Media Forensics Hub του Πανεπιστημίου Κλέμσον εντόπισαν επιπλέον λογαριασμούς στα υπόλοιπα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ορισμένοι από τους οποίους είχαν εμφανιστεί και σε παλαιότερες επιχειρήσεις επιρροής με συμμετοχή κινεζικών δικτύων.
Οι καταθέσεις της προεκλογικής εκστρατείας της Στίβενς στην Ομοσπονδιακή Εκλογική Επιτροπή των ΗΠΑ καταγράφουν πληρωμές σε τρεις εταιρείες για υπηρεσίες μέσων ενημέρωσης, χωρίς να προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία σύνδεσή τους με τα συγκεκριμένα βίντεο. Η εκστρατεία είχε επίσης τη στήριξη περίπου 60 εκατ. δολαρίων από έξι εξωτερικές οργανώσεις, σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης διαφημιστικών δαπανών AdImpact. Η ίδια η Στίβενς δεν απάντησε στα σχετικά ερωτήματα, ενώ πρώην σύμβουλός της δήλωσε ότι είχε δει τα βίντεο και ήταν βέβαιη πως δεν προέρχονταν από την εκστρατεία. Η πλευρά του Ελ-Σαγέντ αρνήθηκε να σχολιάσει.
Από την Ινδία στην αμερικανική πολιτική σκηνή
Ένας από τους λογαριασμούς που αναπαρήγαγαν τα βίντεο, ο Energetic Humor στο Instagram, διαχειριζόταν ο Αγιούς Τζέιν από τη Βομβάη. Ο ίδιος δήλωσε ότι είχε εισπράξει περίπου 15 δολάρια για καθεμία από 40 αναρτήσεις σε διαφορετικούς λογαριασμούς που ήλεγχε. Είπε επίσης ότι η συμφωνία του προέβλεπε τη δημοσίευση του περιεχομένου για τουλάχιστον 30 ημέρες. Τα συγκεκριμένα βίντεο έχουν έκτοτε διαγραφεί.
Η εταιρεία που τον πλήρωσε, η Lumina Clippers, δραστηριοποιείται στην αγορά υπηρεσιών τεχνητής ενίσχυσης της διαδικτυακής απήχησης, χρησιμοποιώντας δίκτυα λογαριασμών για την αύξηση των προβολών. Είναι καταχωρισμένη στη Βηθλεέμ της Πενσιλβάνια, διαθέτει τηλεφωνικό αριθμό στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και διευθύνεται από τον Ιρλανδό Ρις ΜακΚέι, ο οποίος ζει στην Πορτογαλία. Ο ΜακΚέι επιβεβαίωσε ότι η εταιρεία του είχε προσλάβει τον Τζέιν και δεκάδες άλλους για τη διάδοση των βίντεο, αρνήθηκε όμως να αποκαλύψει τον πελάτη και το ύψος της αμοιβής, επικαλούμενος την εμπιστευτικότητα της συμφωνίας.
Οι λογαριασμοί που συμμετείχαν στην εκστρατεία συνήθως δημοσίευαν περιεχόμενο σχεδιασμένο να προσελκύει εύκολα κλικ και προβολές, πριν στραφούν αιφνιδίως σε συγκεκριμένα πολιτικά μηνύματα. Μετά τις προκριματικές εκλογές, ο λογαριασμός Energetic Humor επέστρεψε σε αποσπάσματα από σειρές κινουμένων σχεδίων, όπως οι "Simpsons" και το "Family Guy", συνεχίζοντας παράλληλα να αναρτά πολιτικό περιεχόμενο. Η πρακτική αυτή αποτυπώνει τη δυσκολία εντοπισμού οργανωμένων επιχειρήσεων επιρροής σε ένα περιβάλλον όπου οι ίδιοι λογαριασμοί μπορούν να εναλλάσσουν ψυχαγωγία και πολιτική προπαγάνδα.
Το πραγματικό αποτύπωμα των βίντεο στην εκλογική συμπεριφορά δεν μπορεί να μετρηθεί με βεβαιότητα. Η υπόθεση, ωστόσο, δείχνει πώς η πολιτική επικοινωνία μετατοπίζεται σε ένα κατακερματισμένο ψηφιακό περιβάλλον, όπου οι παραδοσιακές διαφημίσεις χάνουν την αποτελεσματικότητά τους και οι υποψήφιοι αναζητούν φθηνότερους τρόπους προσέγγισης των ψηφοφόρων μέσω δημιουργών περιεχομένου και influencers. Το κρίσιμο πρόβλημα είναι ότι, όταν η πληρωμένη πολιτική προώθηση μεταμφιέζεται σε αυθόρμητη έκφραση πολιτών, τα όρια ανάμεσα στη γνήσια συμμετοχή και την οργανωμένη χειραγώγηση γίνονται ολοένα δυσδιάκριτα.
