Νέα στροφή προς αυστηρότερη νομισματική πολιτική διαμορφώνεται στις ΗΠΑ, καθώς η Federal Reserve βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν πληθωρισμό που παραμένει σημαντικά υψηλότερα από τον στόχο του 2%, την ώρα που η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει ισχυρή δυναμική.
Οι τελευταίες δηλώσεις αξιωματούχων της Fed ενισχύουν τις ενδείξεις ότι η αύξηση των επιτοκίων της περασμένης εβδομάδας δεν αποτελεί απαραίτητα την τελευταία κίνηση του κύκλου σύσφιξης, με νέες αυξήσεις να παραμένουν στο τραπέζι.
Η Fed προχώρησε στις 16 Σεπτεμβρίου σε αύξηση του βασικού επιτοκίου κατά 25 μονάδες βάσης, στο εύρος 3,75%-4,00%, στην πρώτη αύξηση επιτοκίων εδώ και περισσότερα από τρία χρόνια. Παράλληλα, οι αξιωματούχοι έστειλαν μήνυμα ότι η μάχη κατά του πληθωρισμού δεν έχει ολοκληρωθεί και ότι μπορεί να απαιτηθούν πρόσθετες αυξήσεις τους επόμενους μήνες.
Το ζήτημα για την αμερικανική κεντρική τράπεζα είναι ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν περιορίζονται πλέον μόνο σε παράγοντες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προσωρινοί. Ο συνδυασμός ισχυρής ζήτησης, υψηλότερων τιμών ενέργειας και πρώτων υλών, δασμών και γεωπολιτικών αναταράξεων δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού προς το 2% αποδεικνύεται δυσκολότερη.
Barr: Θα χρειαστούν πιθανότατα νέες αυξήσεις
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του διοικητή της Fed Michael Barr, ο οποίος δήλωσε στις 23 Σεπτεμβρίου ότι, κατά την άποψή του, θα χρειαστούν πιθανότατα περαιτέρω προσαρμογές της νομισματικής πολιτικής ώστε ο πληθωρισμός να επιστρέψει εγκαίρως στον στόχο.
Ο Barr υπογράμμισε ότι η αμερικανική οικονομία παραμένει ισχυρή και η αγορά εργασίας σταθερή, ενώ ο πληθωρισμός βρίσκεται πάνω από το 2% και δεν κινείται προς τον στόχο με την ταχύτητα που θα ήθελε η Fed. Κατά συνέπεια, εκτίμησε ότι η κεντρική τράπεζα χρειάζεται να διατηρήσει περιοριστική στάση.
Ο ίδιος συνέδεσε τις σημερινές πληθωριστικές πιέσεις με μια σειρά από σοκ που έχουν πλήξει την αμερικανική οικονομία τους τελευταίους 18 μήνες. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι δασμοί, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι επιπτώσεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και η μεγάλη αύξηση των επενδύσεων για την ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης.
Η αναφορά στην AI έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η έκρηξη των επενδύσεων σε data centers, chips και υπολογιστική ισχύ αυξάνει τη ζήτηση για μια σειρά από προϊόντα και υπηρεσίες, προσθέτοντας έναν ακόμη παράγοντα στις πληθωριστικές πιέσεις.
Στο 3,7% ο βασικός δείκτης PCE
Ο βασικός δείκτης πληθωρισμού Personal Consumption Expenditures (PCE), τον οποίο χρησιμοποιεί η Fed ως βασικό μέτρο για τον στόχο του 2%, είχε αυξηθεί τον Ιούλιο κατά 3,7% σε ετήσια βάση. Πρόκειται για επίπεδο αισθητά υψηλότερο από τον στόχο της κεντρικής τράπεζας και σημαντικά πάνω από το χαμηλό του 2,3% τον Απρίλιο του 2025.
Το πρόβλημα για τη Fed είναι ότι οι αυξήσεις τιμών δεν μπορούν πλέον να αποδοθούν αποκλειστικά στο πετρέλαιο. Ο Alberto Musalem, πρόεδρος της Federal Reserve Bank of St. Louis, υποστήριξε ότι ο πληθωρισμός έχει ευρύτερη βάση και ότι τόσο η ισχυρή ζήτηση όσο και οι πιέσεις από την πλευρά της προσφοράς εξακολουθούν να λειτουργούν ταυτόχρονα.
Ο Musalem θεωρεί ότι το σημερινό επιτόκιο 3,75%-4,00% παραμένει, υπό την οπτική του, σε επίπεδο που δεν περιορίζει αρκετά την οικονομική δραστηριότητα. Υποστήριξε επίσης ότι είναι προτιμότερες σταδιακές και έγκαιρες αυξήσεις από μια μεγαλύτερη και πιο απότομη παρέμβαση αργότερα.
Η ενέργεια ξαναμπαίνει στο επίκεντρο
Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την πορεία του πληθωρισμού είναι πλέον η ενέργεια.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει έντονες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου, ενώ οι διαταραχές στις ενεργειακές μεταφορές αυξάνουν το κόστος όχι μόνο των καυσίμων αλλά και των μεταφορών, των πρώτων υλών και της παραγωγής.
Το ιδιαίτερο πρόβλημα για τη Fed είναι ότι η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να αυξήσει την προσφορά πετρελαίου ή να αποκαταστήσει μια διαταραγμένη εφοδιαστική αλυσίδα. Μπορεί όμως να περιορίσει τη ζήτηση στην οικονομία, ώστε οι αυξήσεις κόστους να μην μετατραπούν σε ευρύτερο και πιο επίμονο πληθωριστικό κύμα.
Αυτό ακριβώς το δίλημμα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης στην Ουάσινγκτον. Ο Neel Kashkari, πρόεδρος της Minneapolis Fed, υποστήριξε ότι ο πληθωρισμός παραμένει υπερβολικά υψηλός σε πολλούς τομείς της οικονομίας και όχι μόνο στην ενέργεια.
Οι αγορές βλέπουν περισσότερες αυξήσεις
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζουν τις προσδοκίες τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters, οι αγορές επιτοκίων προεξοφλούν πιθανότητα περαιτέρω αυξήσεων στις επόμενες συνεδριάσεις, ενώ οι επενδυτές έχουν φτάσει να τιμολογούν συνολικά έως και τρεις ακόμη αυξήσεις των 25 μονάδων βάσης στις πέντε συνεδριάσεις μέχρι τον Απρίλιο.
Η εικόνα αυτή είναι πιο επιθετική από την επίσημη διάμεση πρόβλεψη των αξιωματούχων της Fed, η οποία μετά τη συνεδρίαση του Σεπτεμβρίου έδειξε μία ακόμη αύξηση μέσα στο 2026.
Παράλληλα, οι αξιωματούχοι εμφανίζονται διχασμένοι ως προς την ανάγκη για επιπλέον αύξηση και το 2027, γεγονός που δείχνει ότι η πορεία των επιτοκίων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τα επόμενα στοιχεία για τον πληθωρισμό, την απασχόληση και την οικονομική δραστηριότητα.
Τα ομόλογα προεξοφλούν υψηλότερα επιτόκια
Η αλλαγή των προσδοκιών έχει ήδη περάσει στην αγορά κρατικών ομολόγων. Στις 23 Σεπτεμβρίου, η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς Treasury έφτασε στο 5,11%, σύμφωνα με τα ημερήσια στοιχεία της Federal Reserve. Μία εβδομάδα νωρίτερα βρισκόταν στο 4,94%, ενώ στις 18 Σεπτεμβρίου ήταν στο 5,01%.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η μεταβολή στο διετές Treasury, του οποίου η απόδοση έφτασε στο 4,85% στις 23 Σεπτεμβρίου, από 4,67% στις 17 Σεπτεμβρίου. Η άνοδος των αποδόσεων αντανακλά σε σημαντικό βαθμό τις αυξημένες προσδοκίες για διατήρηση υψηλών επιτοκίων από τη Fed.
Η εξέλιξη αυτή έχει ευρύτερες συνέπειες για την οικονομία, καθώς οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών τίτλων λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για το κόστος χρηματοδότησης επιχειρήσεων, νοικοκυριών και επενδύσεων.
Και το δολάριο αντιδρά
Η αλλαγή των προσδοκιών για την πολιτική της Fed έχει ενισχύσει και το αμερικανικό νόμισμα. Το δολάριο κινήθηκε την περασμένη εβδομάδα κοντά σε υψηλό σχεδόν δύο μηνών, καθώς οι επενδυτές αύξησαν τα στοιχήματα για νέες αυξήσεις επιτοκίων. Η προοπτική υψηλότερων αμερικανικών επιτοκίων αυξάνει την ελκυστικότητα των τοποθετήσεων σε δολάριο, ιδιαίτερα όταν άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες εμφανίζονται λιγότερο επιθετικές.
Η ισχυρότερη ισοτιμία του δολαρίου μπορεί από την άλλη πλευρά να λειτουργήσει ως ανάχωμα για τον αμερικανικό πληθωρισμό, καθώς κάνει φθηνότερες ορισμένες εισαγωγές. Ωστόσο, αυτό δεν εξαλείφει τις εσωτερικές πληθωριστικές πιέσεις.
Η επόμενη εβδομάδα είναι κρίσιμη
Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στα νέα στοιχεία για την αμερικανική οικονομία, καθώς οι αγορές αναζητούν ενδείξεις για το εάν η Fed θα προχωρήσει σε νέα αύξηση επιτοκίων.
Τα στοιχεία για την απασχόληση και τον πληθωρισμό που αναμένονται την επόμενη εβδομάδα θα αποτελέσουν βασικούς παράγοντες για την αποτίμηση της επόμενης κίνησης της κεντρικής τράπεζας. Το Reuters σημειώνει ότι οι επενδυτές θα χρησιμοποιήσουν τα νέα στοιχεία προκειμένου να επανεκτιμήσουν την πορεία των επιτοκίων και την αντοχή της αμερικανικής οικονομίας.
Το μεγάλο ερώτημα για τη Fed είναι πλέον αν ο πληθωρισμός θα αρχίσει να αποκλιμακώνεται από μόνος του ή αν απαιτείται περαιτέρω περιορισμός της ζήτησης μέσω υψηλότερων επιτοκίων.
Η αμερικανική οικονομία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα δύσκολο μείγμα: ισχυρή ανάπτυξη, ανθεκτική αγορά εργασίας και επίμονο πληθωρισμό, την ώρα που η ενέργεια, οι δασμοί και οι γεωπολιτικές εντάσεις δημιουργούν νέες πιέσεις στις τιμές. Η Fed έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα προς αυστηρότερη πολιτική και οι τελευταίες δηλώσεις των αξιωματούχων δείχνουν ότι η συζήτηση για νέες αυξήσεις επιτοκίων έχει πλέον ανοίξει ξεκάθαρα.
