Η αυξανόμενη πίεση των ΗΠΑ προς την Κούβα συνοδεύεται από μια παράλληλη, πιο αθόρυβη αναζήτηση για πρόσωπο που θα μπορούσε να αναλάβει την εξουσία, εφόσον η αμερικανική εκστρατεία οδηγήσει σε αλλαγή ηγεσίας. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να εξετάζει ακόμη και νυν ή πρώην Κουβανούς αξιωματούχους, αναζητώντας έναν πραγματιστή που θα μπορούσε να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ.
Το σχέδιο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times, δεν περιγράφεται τόσο ως κλασική «αλλαγή καθεστώτος», όσο ως «αλλαγή ηγεσίας» ή προσαρμογή του καθεστώτος. Το ζητούμενο για την Ουάσινγκτον θα ήταν ένας διάδοχος, που θα μπορούσε να αναλάβει χωρίς να προκληθεί κενό εξουσίας και να εφαρμόσει τις αλλαγές που απαιτεί η κυβέρνηση Τραμπ.
Η προσέγγιση παραπέμπει στο μοντέλο που ακολούθησαν οι ΗΠΑ στη Βενεζουέλα μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις τον Ιανουάριο. Η κυβέρνηση Τραμπ θεωρούσε τότε ότι η Ντέλσι Ροντρίγκες, η οποία ανέλαβε μεταβατική πρόεδρος, ήταν αρκετά πραγματίστρια ώστε να συνεργαστεί με την Ουάσινγκτον και να εξασφαλίσει ομαλή μετάβαση.
Στην περίπτωση της Κούβας, ωστόσο, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών φέρεται να έχουν καταλήξει σε διαφορετική εκτίμηση. Η Κούβα θεωρείται περισσότερο αντίστοιχη με το Ιράν παρά με τη Βενεζουέλα, καθώς υπάρχουν λιγότερα πρόσωπα μέσα στο σύστημα που θα μπορούσαν να αναλάβουν την εξουσία και να θεωρηθούν αποδεκτά από την Ουάσινγκτον.
Οι απαιτήσεις της Ουάσινγκτον
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει κινηθεί τους τελευταίους μήνες ανάμεσα στην προσπάθεια να πιέσει την κομμουνιστική κυβέρνηση της Αβάνας για παραχωρήσεις και στην προετοιμασία σχεδίων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βαθύτερη πολιτική αλλαγή.
Η Ουάσινγκτον παρουσίασε πρόσφατα στην κουβανική ηγεσία έναν κατάλογο απαιτήσεων, συνοδευόμενο από κίνητρα σε περίπτωση που η Αβάνα προχωρήσει στις αλλαγές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μεγαλύτερο άνοιγμα της οικονομίας, ενίσχυση της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας, πρόσβαση αμερικανικών επιχειρήσεων στην κουβανική αγορά, αγορά πετρελαίου από τις ΗΠΑ και περιορισμός της παρουσίας ρωσικών και κινεζικών υπηρεσιών πληροφοριών στο νησί.
Οι ακριβείς παραχωρήσεις που προσφέρει η Ουάσινγκτον δεν έχουν γίνει γνωστές. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, πάντως, θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν περισσότερη ανθρωπιστική βοήθεια και χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών κυρώσεων που επιβαρύνουν την κουβανική οικονομία.
Η κυβέρνηση της Αβάνας έχει ήδη ανακοινώσει σημαντικές οικονομικές αλλαγές, μεταξύ άλλων μεγαλύτερο χώρο για ιδιωτικές επιχειρήσεις. Τα μέτρα, όμως, θεωρούνται από την κυβέρνηση Τραμπ ανεπαρκή σε σχέση με το εύρος των απαιτήσεων της Ουάσινγκτον. Η κουβανική ηγεσία δεν φαίνεται, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, διατεθειμένη να προχωρήσει στις παραχωρήσεις που ζητούν οι ΗΠΑ.
Ποιοι θα μπορούσαν να διαδεχθούν την ηγεσία
Η απουσία ενός προφανούς «πραγματιστή» διαδόχου αποτελεί ένα από τα βασικά προβλήματα για την αμερικανική στρατηγική. Οι αξιωματούχοι που βρίσκονται σε θέση να αναλάβουν την εξουσία στην Κούβα θεωρούνται, σύμφωνα με τις αμερικανικές εκτιμήσεις που επικαλούνται οι New York Times, περισσότερο συνδεδεμένοι με τις σκληροπυρηνικές τάσεις του καθεστώτος.
Στο εσωτερικό της Κούβας φαίνεται να προβάλλεται ως πιθανός διάδοχος ο Όσκαρ Πέρες-Ολίβα Φράγα, ανιψιός του Φιντέλ Κάστρο. Η παρουσία του στην κρατική τηλεόραση και στις κυβερνητικές ανακοινώσεις έχει αυξηθεί το τελευταίο διάστημα, ενώ έχει παραχωρήσει και σπάνια συνέντευξη σε διεθνή μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, ένα πρόσωπο με τόσο στενούς δεσμούς με την οικογένεια Κάστρο θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα ήταν αποδεκτό από την κυβέρνηση Τραμπ.
Διαφορετική περίπτωση είναι ο Ραούλ Γ. Ροντρίγκες Κάστρο, γνωστός ως «Ραουλίτο» ή «El Cangrejo» («Ο Κάβουρας»), εγγονός του Ραούλ Κάστρο. Έχει υπηρετήσει επί χρόνια ως σωματοφύλακας του πρώην προέδρου και δεν έχει αναλάβει δημόσιο πολιτικό αξίωμα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες των New York Times, είναι μία από τις επιλογές που εξετάζουν οι ΗΠΑ.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται και ο υπουργός Εσωτερικών Λάζαρο Αλμπέρτο Άλβαρες Κάσας. Ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, επισκέφθηκε φέτος την Κούβα και, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, συναντήθηκε τόσο με τον Ροντρίγκες Κάστρο όσο και με τον Άλβαρες Κάσας.
Η CIA και το προηγούμενο του Ιράν
Η αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών φέρεται να έχει ήδη δημιουργήσει μυστικά ειδική ομάδα για την Κούβα. Η κίνηση αποτελεί ένδειξη ότι η κυβέρνηση Τραμπ περνά από τη γενική άσκηση οικονομικής και πολιτικής πίεσης σε πιο οργανωμένη εκστρατεία για την επίτευξη των αλλαγών που ζητά από την Αβάνα.
Το προηγούμενο του Ιράν λειτουργεί ως προειδοποίηση. Όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον κοινό πόλεμο εναντίον του Ιράν πριν από περισσότερο από πέντε μήνες, η κυβέρνηση Τραμπ είχε εξετάσει την πιθανότητα να επαναλάβει το μοντέλο της Βενεζουέλας: να αποδυναμώσει ή να εξουδετερώσει την κορυφή της ιρανικής ηγεσίας και στη συνέχεια να τοποθετήσει στην εξουσία έναν πολιτικό που θα συνεργαζόταν με την Ουάσινγκτον.
Ορισμένοι από τους Ιρανούς αξιωματούχους που θεωρούνταν περισσότερο πραγματιστές σκοτώθηκαν κατά λάθος στα πρώτα πλήγματα του πολέμου, τα οποία είχαν ως βασικό στόχο την εξουδετέρωση του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
Το Ισραήλ είχε εξετάσει ακόμη και την επιστροφή στην εξουσία του πρώην προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Ο Αχμαντινετζάντ δεν ήταν μετριοπαθής πολιτικός και κατά την προεδρία του είχε ζητήσει την καταστροφή του Ισραήλ. Μετά την αποχώρησή του από την προεδρία, όμως, άσκησε όλο και εντονότερη κριτική στην ιρανική θεοκρατική ηγεσία. Το Ισραήλ άρχισε να τον προσεγγίζει και να εξετάζει την πιθανότητα να ηγηθεί μιας νέας κυβέρνησης.
NYT: Το πολυετές σχέδιο του Ισραήλ να φέρει τον Αχμαντινετζάντ στην εξουσία
Το σχέδιο κατέρρευσε γρήγορα. Ο Αχμαντινετζάντ αποστασιοποιήθηκε από την ισραηλινή πρωτοβουλία και τελικά εγκατέλειψε το ασφαλές καταφύγιο στο οποίο τον είχαν μεταφέρει πράκτορες των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών. Η εμπειρία αυτή έδειξε, εκ των υστέρων, ότι τα σχέδια των ΗΠΑ και του Ισραήλ για την πολιτική διαδοχή στο Ιράν ήταν πολύ λιγότερο οργανωμένα από την επιχείρηση σύλληψης του Μαδούρο στη Βενεζουέλα.
Η ενεργειακή ασφυξία και ο Ραούλ Κάστρο
Στην Κούβα τα ακριβή σχέδια της κυβέρνησης Τραμπ παραμένουν ασαφή. Η Ουάσινγκτον έχει επιβάλει στην πράξη έναν ενεργειακό αποκλεισμό, με αποτέλεσμα η χώρα να αντιμετωπίζει οξεία κρίση καθώς τα διαθέσιμα αποθέματα καυσίμων πλησιάζουν σε εξάντληση.
Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης έχει απαγγείλει κατηγορίες σε βάρος του Ραούλ Κάστρο. Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ουάσινγκτον είχε χρησιμοποιήσει την απαγγελία κατηγοριών σε βάρος του Μαδούρο ως ένα από τα επιχειρήματα για την ειδική επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψή του.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διαφορά. Ο Μαδούρο ήταν εν ενεργεία πρόεδρος της Βενεζουέλας και η απομάκρυνσή του άφησε τη θέση διαθέσιμη για την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες. Ο Ραούλ Κάστρο, ηλικίας 95 ετών, δεν κατέχει σήμερα επίσημο κρατικό αξίωμα. Επομένως, ακόμη και η σύλληψη ή η απομάκρυνσή του δεν θα οδηγούσε αυτομάτως σε αλλαγή κυβέρνησης.
Η Αβάνα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times, έχει λάβει αμυντικά μέτρα μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα, ώστε να δυσκολέψει ενδεχόμενη αμερικανική επιχείρηση για τη σύλληψη ή την εξουδετέρωση του Ραούλ Κάστρο ή του σημερινού προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ.
Η Ουάσινγκτον αυξάνει την πίεση, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει βρει έναν προφανή διάδοχο, τον οποίο να θεωρεί ικανό να αναλάβει την εξουσία και αποδεκτό από την κυβέρνηση Τραμπ.
Photo by Alexander Kunze on Unsplash
