Σε τροχιά συρρίκνωσης επέστρεψε η ιαπωνική οικονομία το τρίτο τρίμηνο του 2026, για πρώτη φορά μέσα σε έναν χρόνο, καθώς η επίμονη ακρίβεια, το αυξημένο ενεργειακό κόστος και η υποχώρηση της ιδιωτικής κατανάλωσης επιβάρυναν την οικονομική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία που ανακοίνωσε τη Δευτέρα το υπουργικό συμβούλιο της Ιαπωνίας, το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 0,1% σε ετησιοποιημένη βάση το διάστημα Ιουλίου – Σεπτεμβρίου, έναντι αύξησης 1,7% το προηγούμενο τρίμηνο. Η επίδοση ήταν χειρότερη από τις εκτιμήσεις της αγοράς, οι οποίες προέβλεπαν ανάπτυξη 0,3%.
Σε τριμηνιαία βάση, το ΑΕΠ υποχώρησε κατά 0,02%, ενώ οι προβλέψεις έκαναν λόγο για αύξηση 0,1%. Πρόκειται για την πρώτη συρρίκνωση έπειτα από τρία διαδοχικά τρίμηνα ανάπτυξης, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ιαπωνική οικονομία, παρά την ανθεκτικότητα των επιχειρηματικών επενδύσεων.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας, καθώς η επιβράδυνση της εγχώριας ζήτησης συνδυάζεται με τις πιέσεις από τις διεθνείς τιμές ενέργειας και την αδυναμία του γεν.
Βουτιά στην ιδιωτική κατανάλωση
Βασικός παράγοντας πίσω από την υποχώρηση του ΑΕΠ ήταν η εξασθένηση της ιδιωτικής κατανάλωσης, η οποία αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ήμισυ της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας.
Ειδικότερα, η ιδιωτική κατανάλωση μειώθηκε κατά 0,3% σε τριμηνιαία βάση, έναντι εκτιμήσεων για πτώση 0,2%. Τα νοικοκυριά εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με το αυξημένο κόστος διαβίωσης, ενώ οι ανατιμήσεις σε τρόφιμα και ενέργεια περιορίζουν την αγοραστική τους δύναμη.
Πρόσθετη επιβάρυνση προκάλεσαν οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, με τις ισχυρές βροχοπτώσεις και τους τυφώνες να περιορίζουν τις μετακινήσεις και την καταναλωτική δραστηριότητα. Στο Τόκιο καταγράφηκαν βροχοπτώσεις για 37 συνεχόμενες ημέρες, από τα τέλη Αυγούστου έως τις αρχές Οκτωβρίου, ένα πρωτοφανές σε διάρκεια φαινόμενο.
Η υποχώρηση της κατανάλωσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητική για τις οικονομικές αρχές, καθώς η αύξηση των μισθών δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε αντίστοιχη ενίσχυση της ζήτησης.
Το ενεργειακό κόστος και το αδύναμο γεν
Σημαντικό βάρος στην οικονομία εξακολουθεί να ασκεί και το αυξημένο κόστος εισαγωγών ενέργειας. Η Ιαπωνία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου, με τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και τις δυσκολίες στις διεθνείς ενεργειακές μεταφορές να επιβαρύνουν το εμπορικό ισοζύγιο.
Παράλληλα, η εξασθένηση του γεν καθιστά ακριβότερες τις εισαγωγές, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις. Το αποτέλεσμα είναι διπλά αρνητικό: αυξάνεται το κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ενώ περιορίζονται τα περιθώρια ενίσχυσης της κατανάλωσης.
Στο εξωτερικό εμπόριο, οι καθαρές εξαγωγές αφαίρεσαν 0,6 ποσοστιαία μονάδα από την ανάπτυξη του τρίτου τριμήνου. Οι εξαγωγές μειώθηκαν κατά 0,2%, ενώ οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 2,5%, αντανακλώντας μεταξύ άλλων την αύξηση των ενεργειακών προμηθειών.
Ανθεκτικές οι επιχειρηματικές επενδύσεις
Στον αντίποδα, θετική εικόνα παρουσίασαν οι επιχειρηματικές επενδύσεις, οι οποίες αυξήθηκαν κατά 1,6% σε τριμηνιαία βάση, υπερβαίνοντας τις προβλέψεις για άνοδο 1,5%.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι επενδύσεις σε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, εξοπλισμό ημιαγωγών και λύσεις αυτοματοποίησης, καθώς οι επιχειρήσεις επιδιώκουν να περιορίσουν το λειτουργικό κόστος και να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί μία από τις λίγες θετικές ενδείξεις για την οικονομία, καθώς δείχνει ότι οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να επενδύουν, παρά την αδυναμία της καταναλωτικής ζήτησης.
Στο επίκεντρο η Τράπεζα της Ιαπωνίας
Τα νέα στοιχεία αναμένεται να απασχολήσουν ιδιαίτερα την Τράπεζα της Ιαπωνίας (BoJ), η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα νομισματικής πολιτικής.
Από τη μία πλευρά, η συρρίκνωση της οικονομίας και η υποχώρηση της κατανάλωσης δημιουργούν επιχειρήματα υπέρ μιας πιο προσεκτικής προσέγγισης στις αυξήσεις επιτοκίων. Από την άλλη, οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, το αυξημένο κόστος εισαγωγών και η αδυναμία του γεν περιορίζουν τα περιθώρια χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής.
Η κεντρική τράπεζα έχει ήδη προχωρήσει σε αυξήσεις επιτοκίων τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο, στο πλαίσιο της προσπάθειας σταδιακής εξομάλυνσης της νομισματικής πολιτικής.
Παρά την επιβράδυνση, οι αγορές εξακολουθούν να εξετάζουν το ενδεχόμενο νέας αύξησης επιτοκίων τον Δεκέμβριο, καθώς ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος.
Η πρόκληση για την ιαπωνική οικονομία είναι πλέον διπλή: να αντιμετωπίσει τις πληθωριστικές πιέσεις χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω την ήδη εξασθενημένη εγχώρια ζήτηση, διατηρώντας παράλληλα την αναπτυξιακή δυναμική των επιχειρηματικών επενδύσεων.