Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ επέτρεψε προσωρινά στην κυβέρνηση Τραμπ να συνεχίσει τις ταχείες απελάσεις μεταναστών σε χώρες διαφορετικές από εκείνες της υπηκοότητάς τους, ενώ τον Δεκέμβριο θα εξετάσει την ουσία της πολιτικής και τη συμβατότητά της με το αμερικανικό και διεθνές δίκαιο.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει πλέον τη δυνατότητα να συνεχίσει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα εργαλεία της μεταναστευτικής της πολιτικής: την ταχεία απομάκρυνση μεταναστών σε χώρες που δεν είναι οι χώρες καταγωγής τους. Η απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου αναστέλλει την απόφαση ομοσπονδιακού δικαστηρίου της Μασαχουσέτης που είχε μπλοκάρει την πρακτική.
Η προσωρινή αυτή εξέλιξη, ωστόσο, δεν αποτελεί τελική κρίση για τη νομιμότητα της πολιτικής. Το ίδιο το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε να εξετάσει την υπόθεση επί της ουσίας και να την εντάξει στην ακροαματική διαδικασία του Δεκεμβρίου, ανοίγοντας τον δρόμο για απόφαση μέσα στην επόμενη χρονιά. Η υπόθεση μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό τεστ για τα όρια της προεδρικής εξουσίας στον τομέα των απελάσεων.
Η υπόθεση αφορά το εάν η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να στέλνει ανθρώπους σε «τρίτες χώρες» με τις οποίες δεν έχουν δεσμούς, χωρίς προηγουμένως να τους παρέχει επαρκή ενημέρωση και ουσιαστική δυνατότητα να εκθέσουν φόβους για δίωξη ή βασανιστήρια. Στο επίκεντρο βρίσκονται χώρες όπως η Λιβερία, η Ισημερινή Γουινέα, η Κόστα Ρίκα, η Ονδούρα και η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.
Το κρίσιμο ερώτημα του Δεκεμβρίου
Το Ανώτατο Δικαστήριο ζήτησε από τις δύο πλευρές να επικεντρώσουν τα επιχειρήματά τους σε συγκεκριμένα νομικά ζητήματα. Μεταξύ αυτών είναι αν το κατώτερο δικαστήριο είχε δικαιοδοσία να εξετάσει την υπόθεση, αν είχε την εξουσία να επιβάλει προστασία σε ολόκληρη την κατηγορία των προσφευγόντων και αν η κυβερνητική πολιτική παραβιάζει τη μεταναστευτική νομοθεσία, τη συνταγματική εγγύηση της δίκαιης διαδικασίας ή τις αμερικανικές υποχρεώσεις βάσει της Σύμβασης κατά των Βασανιστηρίων.
Οι τρεις φιλελεύθεροι δικαστές, Σόνια Σοτομαγιόρ, Έλενα Κέιγκαν και Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον, δήλωσαν ότι θα απέρριπταν το αίτημα της κυβέρνησης για την αναστολή της απόφασης. Η σύντομη απόφαση του δικαστηρίου δεν περιείχε αναλυτική αιτιολόγηση, ούτε καταγραφή της ψήφου κάθε δικαστή, αλλά η επίσημη καταχώριση επιβεβαιώνει ότι οι τρεις δικαστές διαφώνησαν.
Το ζήτημα έχει ήδη περάσει από πολλά επίπεδα της αμερικανικής Δικαιοσύνης. Η ομοσπονδιακή δικαστής της Μασαχουσέτης είχε κρίνει ότι οι απελάσεις σε τρίτες χώρες δεν μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και ουσιαστική ευκαιρία για τον ενδιαφερόμενο να επικαλεστεί κίνδυνο δίωξης ή βασανιστηρίων. Το Εφετείο του Πρώτου Περιφερειακού Δικαστηρίου διατήρησε σε μεγάλο βαθμό την απόφαση, πριν η κυβέρνηση προσφύγει εκ νέου στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Από τα δικαστήρια στις απελάσεις
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι οι απελάσεις σε τρίτες χώρες αποτελούν αναγκαίο εργαλείο για την εφαρμογή της μεταναστευτικής πολιτικής και ότι οι δικαστικές αποφάσεις που επιβάλλουν πρόσθετες διαδικασίες δημιουργούν πρακτικά και διπλωματικά προβλήματα. Στα επιχειρήματά της περιλαμβάνονται καθυστερήσεις ή ακυρώσεις πτήσεων απέλασης και δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις με χώρες που δέχονται απελαθέντες.
Από την άλλη πλευρά, οι δικηγόροι των μεταναστών υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να παρακάμπτει τις διαδικαστικές εγγυήσεις που επιτρέπουν στους ανθρώπους να προειδοποιούν για πιθανή δίωξη ή βασανιστήρια στη χώρα όπου πρόκειται να μεταφερθούν. Στην προσφυγή τους υποστηρίζουν ότι μεταξύ των ανθρώπων που έχουν μεταφερθεί, υπάρχουν επί μακρόν κάτοικοι των ΗΠΑ, αρκετοί χωρίς ποινικό ιστορικό.
Η διαμάχη δεν είναι καινούργια. Τον Μάιο του 2025, το Ανώτατο Δικαστήριο είχε ήδη παρέμβει στην ίδια ευρύτερη υπόθεση, επιτρέποντας στην κυβέρνηση να συνεχίσει τις απελάσεις σε τρίτες χώρες όσο εξελισσόταν η δικαστική διαδικασία. Από τότε, η κυβέρνηση έχει διευρύνει τη χρήση της πρακτικής. Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται στη δικαστική διαδικασία, έχουν μεταφερθεί περισσότεροι από 25.000 άνθρωποι σε τουλάχιστον 28 τρίτες χώρες κατά το 2025 και το 2026.
Τι διακυβεύεται
Για τους υποστηρικτές της κυβερνητικής πολιτικής, η δυνατότητα απομάκρυνσης ανθρώπων σε τρίτες χώρες αποτελεί μέσο επιτάχυνσης των διαδικασιών απέλασης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου η επιστροφή στη χώρα καταγωγής είναι δύσκολη. Για τους επικριτές της, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν μια τέτοια διαδικασία μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και έλεγχο πιθανών κινδύνων για τον άνθρωπο που απελαύνεται.
Η υπόθεση αποκτά ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα, επειδή το Ανώτατο Δικαστήριο δεν περιορίστηκε στην προσωρινή αναστολή της απόφασης του κατώτερου δικαστηρίου. Μετέτρεψε την αίτηση της κυβέρνησης σε κανονική προσφυγή προς εξέταση και όρισε την υπόθεση για την ακροαματική περίοδο του Δεκεμβρίου. Έτσι, η προσωρινή δυνατότητα συνέχισης των απελάσεων συνδέεται πλέον με μια δικαστική κρίση για το εύρος των εξουσιών της εκτελεστικής εξουσίας.
Μέχρι την τελική απόφαση η πολιτική μπορεί να συνεχιστεί, αλλά η νομική της τύχη παραμένει ανοιχτή. Το βασικό ερώτημα που θα κληθούν να απαντήσουν οι δικαστές είναι, εάν η κυβέρνηση μπορεί να πραγματοποιεί τέτοιες μεταφορές με τους όρους που εφαρμόζει σήμερα ή εάν το αμερικανικό δίκαιο απαιτεί προηγούμενη ενημέρωση και ουσιαστική δυνατότητα αμφισβήτησης της απέλασης όταν υπάρχει κίνδυνος δίωξης ή βασανιστηρίων.
