Μέσα στην ίδια εβδομάδα, πυραυλικές επιθέσεις έθεσαν εκτός λειτουργίας το αεροδρόμιο του Ριάντ, σφοδρές ρωσικές επιδρομές στην Ουκρανία προκάλεσαν δεκάδες θανάτους αμάχων, η Πολωνία προειδοποίησε για ρωσικά πλήγματα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η Κίνα πραγματοποίησε στρατιωτικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά ανοικτά των ακτών της.
Σύμφωνα με τους Financial Times, τα περιστατικά αυτά δεν είναι μεμονωμένα. Περιοχές που για δεκαετίες θεωρούσαν την ειρήνη δεδομένη —όπως η δυτική Ευρώπη, η ανατολική Ασία και τα κρατίδια του Κόλπου— βρίσκονται αντιμέτωπες με το φάσμα ή την πραγματικότητα ένοπλων συγκρούσεων. Η International Crisis Group καταγράφει πλέον 65 ενεργές συγκρούσεις παγκοσμίως, αριθμό-ρεκόρ από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Τα ανοιχτά μέτωπα: Ουκρανία και Ανατολική Ασία
Η αφετηρία της πρόσφατης ανατροπής προσδιορίζεται από πολλούς στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου τον Φεβρουαρίου του 2022, λίγες ημέρες πριν από τη ρωσική εισβολή. Τότε, η αδυναμία των δυτικών αξιωματικών να πιστέψουν ότι ένας μεγάλος πόλεμος μπορούσε να ξεσπάσει στον 21ο αιώνα έδωσε τη θέση της στην ωμή πραγματικότητα.
-
Το ουκρανικό μέτωπο: Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει κατηγορήσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι «παίζει με τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», υποστηρίζοντας ότι η δυτική βοήθεια μπορεί να παρασύρει τις ΗΠΑ σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία. Από την πλευρά του, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για πολεμικές συνθήκες ανάλογες με εκείνες προηγούμενων γενεών.
-
Η απειλή στην Ασία: Ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ προειδοποιεί συστηματικά για την «Παγίδα του Θουκυδίδη», τη θεωρία δηλαδή ότι η σύγκρουση μεταξύ μιας κυρίαρχης και μιας ανερχόμενης δύναμης συχνά καταλήγει σε πόλεμο. Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο διαθέτει μεγαλύτερο πολεμικό ναυτικό από τις ΗΠΑ και αυξάνει διαρκώς την πίεση στην Ταϊβάν, την οποία έχει δεσμευθεί να θέσει υπό τον έλεγχό του.
Ο «Άξονας των Αντιπάλων» και τα χαρακτηριστικά μιας παγκόσμιας σύγκρουσης
Ένας παγκόσμιος πόλεμος απαιτεί θεωρητικά άμεση σύγκρουση μεταξύ των ισχυρότερων κρατών και επέκταση των μαχών σε πολλαπλές ηπείρους. Παρότι τα κριτήρια αυτά δεν έχουν πληρωθεί πλήρως, ο υβριδικός πόλεμος της Ρωσίας στην Ευρώπη –με σαμποτάζ, εμπρησμούς και δολοφονίες– αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης.
Παράλληλα, οι δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας ανησυχούν για τη σύσφιξη των δεσμών ενός άτυπου «άξονα αντιπάλων» που περιλαμβάνει τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα. Η αποστολή βορειοκορεατικών στρατευμάτων στο ρωσικό μέτωπο, η στρατιωτική συνεργασία Μόσχας-Τεχεράνης και η κινεζική οικονομική και τεχνολογική στήριξη αποδεικνύουν ότι οι τοπικές συγκρούσεις διασταυρώνονται όλο και περισσότερο.
Η επιστροφή της ισχύος και οι «Σφαίρες Επιρροής»
Η σχετική υποχώρηση της οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος της Δύσης –με τις χώρες της G7 να κατέχουν πλέον περίπου το 43% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε σύγκριση με τα δύο τρίτα το 1989– δημιούργησε κενό ισχύος. Ηγέτες όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο Σι Τζινπίνγκ, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου υιοθετούν μια πολιτική όπου «η ισχύς καθορίζει το δίκαιο».
Πίσω από τις γεωπολιτικές διεκδικήσεις βρίσκεται το δόγμα των «σφαιρών επιρροής», σύμφωνα με το οποίο οι μεγάλες δυνάμεις δικαιούνται να κυριαρχούν στη γειτονιά τους, απαιτώντας από τα μικρότερα κράτη να υποτάσσονται. Ωστόσο, η αντίσταση της Ουκρανίας και η αντίθεση της Ευρώπης αποδεικνύουν ότι αυτή η λογική υπονομεύει τη σταθερότητα και αγνοεί τις τοπικές πραγματικότητες.
Το κρίσιμο στοίχημα της αποτροπής
Ιστορικά, η ειρήνη στη Δύση βασίστηκε στην αποτροπή και στη σταθερή πεποίθηση ότι οποιαδήποτε βίαια αλλαγή συνόρων θα συναντούσε ενιαία απάντηση. Σήμερα, ωστόσο, η αβεβαιότητα γύρω από τη δέσμευση των ΗΠΑ και η αξιοπιστία αμυντικών συμφωνιών, όπως το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ ή η Taiwan Relations Act, επαναφέρουν τους κινδύνους του 1914 και του 1939.
Όπως επισημαίνεται, οι μεγαλύτερες απειλές εκδηλώνονται όταν οι εγγυήσεις ασφαλείας χάνουν την αξιοπιστία τους και οι ηγέτες υπολογίζουν λανθασμένα τις αντιδράσεις των αντιπάλων τους. Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα εξαρτηθεί το μέλλον της παγκόσμιας ειρήνης.
