Σοβαρό καμπανάκι κινδύνου έκρουσε την Παρασκευή ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποιώντας τα κράτη μέλη ότι ο διεθνής οργανισμός απειλείται με «άμεση οικονομική κατάρρευση», εάν συνεχιστεί η μη καταβολή των υποχρεωτικών συνεισφορών.
Σε επιστολή του προς τα κράτη μέλη, την οποία συμβουλεύτηκε το Γαλλικό Πρακτορείο, ο κ. Γκουτέρες επισημαίνει ότι, παρότι ο ΟΗΕ έχει αντιμετωπίσει και στο παρελθόν χρηματοδοτικές δυσκολίες, «η τρέχουσα κατάσταση είναι ριζικά διαφορετική».
Όπως τονίζει, η κρίση οφείλεται σε «αποφάσεις» ορισμένων χωρών —χωρίς να τις κατονομάζει— να μην τηρούν τις δεσμεύσεις τους για την καταβολή των υποχρεωτικών συνεισφορών που χρηματοδοτούν μεγάλο μέρος του εγκεκριμένου τακτικού προϋπολογισμού του Οργανισμού.
Στο επίκεντρο οι ΗΠΑ
Με στάση που χαρακτηρίζεται από απροκάλυπτη εχθρότητα απέναντι στην πολυμερή συνεργασία, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τους τελευταίους μήνες αρνηθεί να τιμήσουν δεσμεύσεις τους, έχουν καθυστερήσει υποχρεωτικές πληρωμές ή έχουν μειώσει τη χρηματοδότηση σε επιμέρους υπηρεσίες του ΟΗΕ.
Στις αρχές Ιανουαρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διέταξε την αποχώρηση των ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς που, όπως δήλωσε, «δεν υπηρετούν τα αμερικανικά συμφέροντα», εκ των οποίων οι 31 ανήκουν στο σύστημα του ΟΗΕ.
Παράλληλα, ίδρυσε «συμβούλιο ειρήνης», το οποίο, αν και επισήμως έχει στόχο την εφαρμογή του σχεδίου του για τη Λωρίδα της Γάζας, επικριτές εκτιμούν ότι φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε εναλλακτικό διεθνή οργανισμό, αντικαθιστώντας τον ΟΗΕ.
«Καφκικός κύκλος» και άδεια ταμεία
Παρότι πάνω από 150 από τα 193 κράτη μέλη έχουν εξοφλήσει τις οφειλές τους, ο ΟΗΕ έκλεισε το 2025 με ανεξόφλητο ποσό ύψους 1,6 δισ. δολαρίων, υπερδιπλάσιο σε σχέση με το 2024.
Την ίδια ώρα, ο οργανισμός αντιμετωπίζει ένα «συνδεδεμένο πρόβλημα» που επιβαρύνει περαιτέρω τα οικονομικά του: την υποχρέωση επιστροφής στα κράτη μέλη κεφαλαίων που δεν δαπανήθηκαν, όπως εξήγησε ο αναπληρωτής εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα, Φαρχάν Χακ.
«Είμαστε παγιδευμένοι σε έναν καφκικό κύκλο: αναμένεται από εμάς να αποπληρώσουμε χρήματα που δεν υπάρχουν», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Γκουτέρες στην επιστολή του.
Τα χρηματοδοτικά κενά έχουν ήδη οδηγήσει τον ΟΗΕ σε πάγωμα προσλήψεων, καθυστερήσεις πληρωμών και περικοπές σε υπηρεσίες και αποστολές. Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, η κατάσταση δεν είναι πλέον βιώσιμη, ενώ εκφράζει τον φόβο ότι δεν θα καταστεί δυνατή «η πλήρης εκτέλεση του προϋπολογισμού» του 2026.
Ακόμη πιο ανησυχητικό, όπως προειδοποιεί, είναι το ενδεχόμενο εξάντλησης της ρευστότητας τον Ιούλιο.
Έκκληση και περικοπές
Με τη θητεία του να ολοκληρώνεται στο τέλος του έτους, ο Αντόνιο Γκουτέρες καλεί τα κράτη μέλη να «τιμήσουν πλήρως και χωρίς καθυστερήσεις τις οικονομικές τους υποχρεώσεις», προειδοποιώντας ότι διαφορετικά θα απαιτηθεί «ριζική αναθεώρηση των οικονομικών κανόνων» του Οργανισμού.
Ο προϋπολογισμός του ΟΗΕ για το 2026 ανέρχεται σε 3,4 δισ. δολάρια, μειωμένος κατά 7% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, ενώ έχει εγκριθεί και η κατάργηση περίπου 2.400 θέσεων εργασίας, λόγω των αυστηρότερων δημοσιονομικών συνθηκών.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι ΗΠΑ παραμένουν —στα χαρτιά— ο μεγαλύτερος χρηματοδότης του ΟΗΕ, με συνεισφορά 22% για την περίοδο 2025-2027, ενώ η Κίνα ακολουθεί με ποσοστό περίπου 20%.
