Ένα φιλόδοξο σχέδιο για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία εξετάζει η αμερικανική κυβέρνηση, σύμφωνα με δημοσίευμα του Economist. Κεντρικό στοιχείο της πρότασης αποτελεί η εγκατάλειψη της προοπτικής ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, με αντάλλαγμα την ένταξη της στην ΕΕ και την παροχή σημαντικής οικονομικής βοήθειας για την ανοικοδόμηση της χώρας.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης ρυθμίσεις για το Ντονμπάς, οικονομικά κέρδη για τη Ρωσία, χαλάρωση των δυτικών κυρώσεων και ενδεχόμενη επαναφορά του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω των αγωγών Nord Stream. Ωστόσο, οι προτάσεις δεν έχουν οριστικοποιηθεί και αρκετές προϋποθέτουν τη συναίνεση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Οι όροι της πρότασης και τα ανταλλάγματα για τη Ρωσία
Σύμφωνα με τον Economist, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να συνδυάσει την ασφάλεια της Ουκρανίας με την οικονομική της ανάκαμψη και τη μελλοντική γεωπολιτική της θέση. Το Κίεβο θα μπορούσε να μπεί στην ΕΕ και να χρηματοδοτοδοτηθεί για να ξανακτίσει τα συντρίμμια του πολέμου, αποδεχόμενο παράλληλα ότι δεν θα επιδιώξει την ένταξή του στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης στο Ντονμπάς, στην ανατολική Ουκρανία. Παραμένουν, ωστόσο, αδιευκρίνιστα τα όρια της ζώνης, το καθεστώς ελέγχου και οι μηχανισμοί επιτήρησης, ζητήματα που θα καθορίσουν τη δυνατότητα εφαρμογής μιας συμφωνίας.
Από την πλευρά της, η Ρωσία θα μπορούσε να επωφεληθεί από την εξομάλυνση των σχέσεών της με τις ΗΠΑ, τη χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων και νέες εμπορικές συμφωνίες με αμερικανικές επιχειρήσεις. Στο τραπέζι βρίσκεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, και η πιθανότητα επαναλειτουργίας των Nord Stream.
Η συγκεκριμένη προοπτική, ωστόσο, συναντά σημαντικά εμπόδια, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθεί πολιτική σταδιακής απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο που υιοθετήθηκε τον Ιανουάριο του 2026 προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών, με τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις για ρωσικό υγροποιημένο φυσικό αέριο να προβλέπεται να τερματιστούν από τον Ιανουάριο του 2027 και τις εισαγωγές μέσω αγωγών από το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Επιπλέον, η γερμανική κυβέρνηση έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην επαναλειτουργία των αγωγών.
Οι επιφυλάξεις του Κιέβου και οι διπλωματικές επαφές
Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν ενημερωθεί για το γενικό πλαίσιο της αμερικανικής πρότασης, χωρίς να γνωρίζουν ακόμη όλες τις λεπτομέρειες. Ως εκ τούτου, η κυβέρνηση του Κιέβου δεν έχει διαμορφώσει οριστική θέση. Ένας βασικός προβληματισμός αφορά το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να συνάψουν οικονομικές συμφωνίες με τη Μόσχα πριν από τον τερματισμό των εχθροπραξιών, επιτρέποντας στη Ρωσία να εξασφαλίσει οφέλη ενώ ο πόλεμος θα συνεχίζεται.
Οι εξελίξεις ακολουθούν σειρά διπλωματικών επαφών. Στις 20 Οκτωβρίου, στο Όσλο, συναντήθηκαν ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και Ευρωπαίοι ηγέτες. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις εγγυήσεις ασφαλείας, στα εδαφικά ζητήματα, στις κυρώσεις και στην οικονομική ανοικοδόμηση.
Την επόμενη ημέρα, ο Γουίτκοφ συναντήθηκε με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη. Μετά τις επαφές αυτές, Κίεβο και Μόσχα άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης τριμερών συνομιλιών τον Νοέμβριο, με πιθανό τόπο διεξαγωγής το Άμπου Ντάμπι.
Οι εγγυήσεις ασφαλείας και η ευρωπαϊκή ένταξη
Για την Ουκρανία, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα είναι η εξασφάλιση αξιόπιστων εγγυήσεων ασφαλείας μετά τον πόλεμο. Ο Ζελένσκι έχει ζητήσει δεσμεύσεις που θα προβλέπουν ουσιαστική αντίδραση σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης, αναφερόμενος σε εγγυήσεις από τις ΗΠΑ αντίστοιχες με το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ. Μέχρι στιγμής, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική συμφωνία για το περιεχόμενό τους.
Εξίσου σύνθετη είναι η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εγγυηθούν την εισδοχή μιας χώρας στην ΕΕ, καθώς η διαδικασία απαιτεί διαπραγματεύσεις, τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ομόφωνη έγκριση από τα κράτη-μέλη και επικύρωση της συνθήκης προσχώρησης.
Προηγούμενη αμερικανική πρόταση φέρεται να είχε συμπεριλάβει τον Ιανουάριο του 2027 ως πιθανό χρονικό ορίζοντα ένταξης, χωρίς αυτό να αποτελεί συμφωνημένη ημερομηνία.
Συνολικά, το αμερικανικό σχέδιο επιχειρεί να συνδέσει την ειρήνη με την ασφάλεια και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, προσφέροντας ταυτόχρονα κίνητρα στη Ρωσία. Ωστόσο, οι βασικοί όροι παραμένουν υπό διαπραγμάτευση. Το Κίεβο ζητά ουσιαστικές εγγυήσεις προστασίας, η Μόσχα επιδιώκει οικονομικά και διπλωματικά οφέλη, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί καθοριστικό ρόλο σε ζητήματα που αφορούν την ένταξη της Ουκρανίας και την ενεργειακή πολιτική. Οι επόμενες συνομιλίες ενδέχεται να ανοίξουν νέο δρόμο για τη διπλωματία, χωρίς να διασφαλίζουν ακόμη την επίτευξη συμφωνίας ειρήνης.
