Σε μια συγκυρία αυξανόμενων γεωπολιτικών πιέσεων και αβεβαιότητας στις αγορές ενέργειας, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσιμες αποφάσεις που θα καθορίσουν την ενεργειακή της ασφάλεια τα επόμενα χρόνια. Το μήνυμα που εκπέμπεται από την αγορά είναι σαφές: χωρίς έγκαιρες και δεσμευτικές συμφωνίες για υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), ο κίνδυνος ενός νέου ενεργειακού σοκ παραμένει ορατός.
Αυτό υπογράμμισε ο Αλέξανδρος Εξάρχου, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ομίλου AKTOR και διευθύνων σύμβουλος της ATLANTIC SEE LNG Trade, μιλώντας στο “Romania Government Table” που διοργάνωσε το Economist Impact στο Βουκουρέστι.
Στο πάνελ, όπου συμμετείχαν επίσης ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο Ρουμάνος υπουργός Ενέργειας Bogdan-Gruia Ivan και η Βουλγάρα υφυπουργός Ενέργειας Teodora Georgieva-Mileva, αναδείχθηκε ο ρόλος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ως κρίσιμου κόμβου για την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.
Ο κ. Εξάρχου έθεσε στο επίκεντρο τον λεγόμενο «Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο», υπογραμμίζοντας ότι η βιωσιμότητά του εξαρτάται άμεσα από τη σύναψη μακροχρόνιων συμφωνιών προμήθειας LNG – κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως σημείωσε, χωρίς τέτοιες συμβάσεις, δεν μπορεί να εξασφαλιστεί ούτε η χρηματοδότηση των απαραίτητων υποδομών.
Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε την ανάγκη για δεύτερη πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) στην Ελλάδα έως το 2030, καθώς και για την αναβάθμιση των υφιστάμενων αγωγών προς την Ουκρανία, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή ενέργειας προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Προειδοποίηση για εκτίναξη του φυσικού αερίου
Ιδιαίτερη ανησυχία εξέφρασε για την πορεία των τιμών φυσικού αερίου τον επόμενο χειμώνα. Όπως εκτίμησε, στο TTF οι τιμές θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 85 ευρώ ανά μεγαβατώρα, από περίπου 53 ευρώ σήμερα.
Η σύγκριση με την αμερικανική αγορά είναι ενδεικτική: στο Henry Hub, η αντίστοιχη τιμή παραμένει κάτω από τα 8,5 ευρώ, γεγονός που αναδεικνύει το διαρθρωτικό μειονέκτημα της Ευρώπης.
Κατά τον ίδιο, η κατάσταση αυτή δεν είναι συγκυριακή, αλλά αποτέλεσμα καθυστερήσεων και δισταγμών στη λήψη αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. «Η Ευρώπη γνωρίζει να περιγράφει λύσεις, αλλά δυσκολεύεται να τις εφαρμόσει εγκαίρως», σημείωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η Ένωση συχνά βρίσκεται αντιμέτωπη με τετελεσμένα γεγονότα.
Γεωπολιτικοί κίνδυνοι και χαμένες ευκαιρίες
Ο κ. Εξάρχου αναφέρθηκε και στις γεωπολιτικές εξελίξεις, τονίζοντας ότι οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν έχουν ήδη μεταβάλει ριζικά το ενεργειακό τοπίο. Υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να αποδεχθεί αυτή τη νέα πραγματικότητα και να κινηθεί με μεγαλύτερη ταχύτητα και αποφασιστικότητα.
Παράλληλα, άφησε αιχμές για την έλλειψη ενιαίας στρατηγικής, σημειώνοντας ότι ορισμένα κράτη-μέλη εμφανίζονται διστακτικά τόσο στην εφαρμογή της απαγόρευσης του ρωσικού φυσικού αερίου, όσο και στη σύναψη μακροχρόνιων συμβάσεων LNG.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο Κατάρ, εκτιμώντας ότι οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο ενδέχεται να περιορίσουν σημαντικά τη δυνατότητά του να λειτουργήσει ως βασικός προμηθευτής LNG για την Ευρώπη – ιδίως υπό το βάρος της αυξανόμενης ζήτησης από την Ασία και κυρίως την Κίνα.
«Ο χρόνος τελειώνει» για την Ευρώπη
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της AKTOR, το παράθυρο ευκαιρίας για την Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να στενεύει. Όπως τόνισε, οι όροι διαπραγμάτευσης για LNG μεταβάλλονται ταχύτατα, με αποτέλεσμα συμφωνίες που θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί πριν από λίγους μήνες σε ευνοϊκότερες τιμές να μην είναι πλέον εφικτές.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι μακροχρόνιες συμβάσεις αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για τη χρηματοδότηση των υποδομών και τη σταθερότητα της αγοράς. Χωρίς αυτές, τόσο ο Κάθετος Διάδρομος, όσο και η συνολική ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης κινδυνεύουν να μείνουν μετέωρα.
Νωρίτερα, τη σημασία της διατλαντικής συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας είχε αναδείξει και η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Kimberly Guilfoyle, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του διαδρόμου ως κρίσιμης υποδομής για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Σε ένα περιβάλλον όπου η ενέργεια επανέρχεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής και οικονομικής ισχύος, η Ευρώπη καλείται να κινηθεί ταχύτερα και πιο συντονισμένα. Διαφορετικά, όπως προειδοποιεί η αγορά, ο επόμενος χειμώνας ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρός.
