Ενώ η Ελλάδα ήταν το 2025 η ακριβότερη χώρα της ΕΕ-27 στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων λιανικής στο ηλεκτρικό με βάση την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και η τρίτη ακριβότερη σε ονομαστικές τιμές, σύμφωνα με νέα έκθεση του The Green Tank, οι ενεργειακές κοινότητες, δίνουν μια εναλλακτική λύση για τους καταναλωτές.
Οι ενεργειακές κοινότητες είναι συνεταιρισμοί μέσω των οποίων πολίτες, δήμοι και τοπικές επιχειρήσεις μπορούν να παράγουν και να διαχειρίζονται τη δική τους ενέργεια.
Αναπτύσσονται ταχύτατα σε ολόκληρη την Ευρώπη, με περισσότερες από 8.000 ενεργειακές κοινότητες να δραστηριοποιούνται ήδη. Εν μέσω διαδοχικών ενεργειακών κρίσεων, νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δήμοι διασφαλίζουν πρόσβαση σε πιο καθαρή και φθηνή ενέργεια και οι τοπικές κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιούνται γίνονται πιο ανθεκτικές.
Δεν είναι τυχαίο ότι στις 30 Απριλίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα σχέδιο πενήντα σημείων για την περαιτέρω ενίσχυση του θεσμού, καλώντας τα κράτη-μέλη να κινηθούν άμεσα. Λίγο νωρίτερα, τον Μάρτιο, μέσω της νέας δέσμης μέτρων Citizens Energy Package, έθεσε έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο: την ανάπτυξη έργων ενεργειακών κοινοτήτων συνολικής ισχύος 90 GW έως το 2030 — δηλαδή δεκαπλάσιας από τη σημερινή.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, ο θεσμός υπάρχει από το 2018. Σε 8 χρόνια, και παρά τις δύσκολες συνθήκες, υπάρχουν ήδη πολλά επιτυχημένα παραδείγματα — από την Κρήτη μέχρι την Ήπειρο, από τη Χίο μέχρι την Αττική και από τη Λέσβο μέχρι τη Θεσσαλία και την Πελοπόννησο. Περισσότεροι από 4.500 πολίτες, δήμοι και τοπικές επιχειρήσεις ωφελούνται σήμερα από ευρείας βάσης ενεργειακές κοινότητες. Επιπλέον, έχει αναπτυχθεί σημαντική τεχνογνωσία σε τεχνολογικά, διοικητικά και οικονομικά ζητήματα, ενώ η Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων — που ιδρύθηκε το 2024 — έχει δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό δίκτυο ανταλλαγής των εμπειριών αυτών.
Φέτος καθιερώνεται επίσημα η Ημέρα Ενεργειακών Κοινοτήτων (22 Μαΐου κάθε χρόνο) — μια αναγνώριση της πορείας που έχει διανυθεί και μια δέσμευση για αυτή που ακόμη μένει. Σκοπός του νέου αυτού θεσμού είναι να αναδείξει την έννοια της ενεργειακής δημοκρατίας μέσω πανελλαδικών δράσεων.
Γιατί στις 22 Μαΐου; Είναι η ημερομηνία όπου το 2019 μέσω του Πακέτου “Καθαρή Ενέργεια για Όλους τους Ευρωπαίους” εισήχθη για πρώτη φορά ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων
Κύριες δραστηριότητες των ενεργειακών κοινοτήτων
- Έργα αυτοπαραγωγής ενέργειας κυρίως μέσω συλλογικών φωτοβολταϊκών. Εν μέσω της νέας κρίσης κόστους ζωής, ένα μέσο νοικοκυριό μπορεί να εξοικονομήσει έως και 1.100 ευρώ/έτος μέσω συμμετοχής σε έργα συλλογικής αυτοπαραγωγής και άλλων σχετικών υπηρεσιών.
- Υπηρεσίες συμμετοχικής και συλλογικής ανακαίνισης κατοικιών. Οι ενεργειακές κοινότητες βοηθούν τα μέλη τους να ανακοινώσουν και να αναβαθμίσουν ενεργειακά τα σπίτια τους βοηθώντας τα με κατάλληλη καθοδήγηση και εκπαιδευση για τη βέλτιστη αξιοποίηση εργαλείων τύπου “Εξοικονομώ” και επιτυγχάνοντας οικονομίες κλίμακας για απόκτηση συσκευών και υπηρεσιών.
- Συντονίζουν ενημερωτικές και εκπαιδευτικές δράσεις και παρέχουν συμβουλευτική σε θέματα όπως η κατάλληλη επιλογή τιμολογίων ενέργειας κλπ.
- Συμμετέχουν σε υπηρεσίες και δράσεις ενεργειακής ευελιξίας ώστε να καταναλώνουν ενέργεια όταν αυτή είναι πιο πράσινη και φθηνή (πχ το μεσημέρι που η παραγωγή ενέργειας από φωτοβολταϊκά είναι μεγάλη).
Κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη των ενεργειακών κοινοτήτων
- Καταπολεμούν την ενεργειακή φτώχεια.
- Συμβάλλουν στην ομαλή διείσδυση των ΑΠΕ στο δίκτυο, μέσω ταυτοχρονισμού της παραγωγής-κατανάλωσης και υπηρεσιών ευελιξίας.
- Αυξάνουν την κοινωνική αποδοχή για έργα ΑΠΕ.
- Συντελούν στην προώθηση της κοινωνικής συνοχής σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο καθώς αναδεικνύεται η αίσθηση της ουσιαστικής συνεργασίας, συν-δημιουργίας και αλληλεγγύης.
- Συμβάλλουν στην περιφερειακή και αγροτική ανάπτυξη, διατηρώντας και επανεπενδύοντας τα έσοδα των έργων στις τοπικές οικονομίες.
Κύριες προκλήσεις
- Με σύνολο 1.747 κοινότητες και 1,5 GW έργων, οι ενεργειακές κοινότητες δείχνουν μεγάλη δυναμική ανάπτυξης στην Ελλάδα. Παρ’όλα αυτά τα θεσμικά εμπόδια είναι σημαντικά:
- 1 στα 2 έργα ενεργειακών κοινοτήτων ακυρώνονται λόγω αδυναμίας σύνδεσης στο δίκτυο,
- Έλλειψη χρηματοδοτικών εργαλείων,
- Ασταθές και μη υποστηρικτικό θεσμικό πλαίσιο.
