Την ώρα που η Ελλάδα αναδεικνύεται σε ενεργειακό κόμβο και αρχίζουν έρευνες για υδρογονάνθρακες σε θαλάσσια πεδία του Ιονίου και νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, βάζει στο τραπέζι του ενεργειακού σχεδιασμού και την πυρηνική ενέργεια και, ιδιαίτερα, τη νέα τεχνολογία των μικρών, αρθρωτών αντιδραστήρων.
Στην παρέμβαση του κατά τη διάρκεια της 2ης Συνόδου για την Πυρηνική Ενέργεια στο Παρίσι, ο κ. Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα «γυρίζει σελίδα». Αν και ξεκαθάρισε πως η χώρα δεν δεσμεύεται άμεσα για την απόκτηση πυρηνικών σταθμών, υπογράμμισε ότι θεωρεί πλέον την Ελλάδα «φίλη της πυρηνικής ενέργειας» και εξήγγειλε τη συγκρότηση ειδικής υπουργικής επιτροπής η οποία θα μελετήσει τις δυνατότητες ένταξης της εν λόγω τεχνολογίας στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα.
Το ευρωπαϊκό «αυτογκόλ» και η ώρα των αποφάσεων
Εξηγώντας το σκεπτικό αυτής της στροφής, ο πρωθυπουργός έκανε μια ιστορική αναδρομή. Σημείωσε πως, αν και η Ελλάδα εξέτασε το ενδεχόμενο της πυρηνικής ενέργειας τις δεκαετίες του '60 και του '70, η πρόσβαση στον φθηνό εγχώριο λιγνίτη απέτρεψε ένα τέτοιο βήμα. Σήμερα, η χώρα μας έχει πετύχει ένα ενεργειακό θαύμα, παράγοντας πάνω από το 50% της ηλεκτρικής της ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και μετατρεπόμενη σε καθαρό εξαγωγέα ρεύματος.
Ωστόσο, ο κ. Μητσοτάκης έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για το ευρωπαϊκό ενεργειακό μέλλον: «Δεν μπορούμε να επιτύχουμε όλα όσα μας ενδιαφέρουν στην Ευρώπη –στρατηγική αυτονομία, οικονομική ανταγωνιστικότητα, απανθρακοποίηση– χωρίς την πυρηνική ενέργεια», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μάλιστα, χαρακτήρισε τη σταδιακή απομάκρυνση της Ευρώπης από την πυρηνική ενέργεια τα προηγούμενα χρόνια ως ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά λάθη και ένα καθαρό «αυτογκόλ». Παρέθεσε μάλιστα το εντυπωσιακό στοιχείο ότι η μείωση της πυρηνικής παραγωγής στην ΕΕ τις τελευταίες δύο δεκαετίες (κατά 276 TWh) δεν κατάφερε καν να ισοφαριστεί από το σύνολο των ηλιακών πάνελ που είχαν εγκατασταθεί έως το 2023.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός έθεσε και μια επιπλέον παράμετρο, κρίσιμη για τα εθνικά μας συμφέροντα: τη χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας στη ναυτιλία. Αναγνωρίζοντας την έλλειψη αξιόπιστων λύσεων για την απανθρακοποίηση του κλάδου, τόνισε ότι η Ελλάδα, ως κορυφαία ναυτιλιακή δύναμη, διεκδικεί ηγετικό ρόλο σε αυτή τη συζήτηση. Τέλος, αναγνώρισε ότι η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη, υπογραμμίζοντας όμως την ανάγκη για έναν ειλικρινή και μη ιδεολογικά φορτισμένο διάλογο.
Οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (SMRs) αλλάζουν τα δεδομένα
Ο λόγος που η συζήτηση ανοίγει τώρα δεν είναι τυχαίος. Η τεχνολογία δεν αφορά πλέον τα γιγαντιαία, πανάκριβα και χρονοβόρα πυρηνικά εργοστάσια του παρελθόντος, αλλά τους Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες (Small Modular Reactors - SMRs). Όπως προκύπτει από παλαιότερη, εκτενή έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), οι SMRs μοιάζουν «κομμένοι και ραμμένοι» για τις ιδιαίτερες γεωγραφικές και ενεργειακές ανάγκες της Ελλάδας.
Τα βασικά τους πλεονεκτήματα και οι προοπτικές τους στη χώρα μας συνοψίζονται στα εξής:
1. Ενεργειακή αυτονομία για τα νησιά: Οι SMRs (και ειδικά οι λεγόμενοι micro-reactors) μπορούν να αντικαταστήσουν τους ρυπογόνους και ακριβούς πετρελαϊκούς σταθμούς στα μη διασυνδεδεμένα νησιά. Προσφέρουν σταθερή, 24ωρη παροχή καθαρής ενέργειας χωρίς την ανάγκη κατασκευής δαπανηρών υποθαλάσσιων καλωδίων.
2. Λύση στο πρόβλημα της λειψυδρίας: Οι SMRs εκλύουν θερμότητα χαμηλής θερμοκρασίας η οποία είναι ιδανική για εγκαταστάσεις αφαλάτωσης θαλασσινού νερού. Έτσι, μια και μόνο μονάδα θα μπορούσε να λύσει ταυτόχρονα το ενεργειακό και το υδατικό πρόβλημα των άνυδρων ελληνικών νησιών, ειδικά εν μέσω τουριστικής περιόδου.
3. Σταθερότητα του ηλεκτρικού δικτύου: Όσο η Ελλάδα αυξάνει το μερίδιο της αιολικής και ηλιακής ενέργειας, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για ενέργεια βάσης (baseload) όταν δεν φυσάει ή δεν έχει ήλιο. Οι SMRs μπορούν να προσφέρουν αυτή τη σταθερότητα, λειτουργώντας συμπληρωματικά με τις ΑΠΕ, κάτι που οι μπαταρίες από μόνες τους δεν μπορούν να εγγυηθούν για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα.
4. Αξιοποίηση πρώην λιγνιτικών μονάδων (Brownfield): Όπως επισημαίνει ο IEA, τα παλιά εργοστάσια άνθρακα (όπως αυτά στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη) είναι ιδανικά σημεία για την εγκατάσταση SMRs. Αξιοποιώντας τα υφιστάμενα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρισμού και τις υποδομές ψύξης, το κόστος κατασκευής μπορεί να μειωθεί έως και κατά 35%.
Η τεχνολογία των SMRs προσφέρει το πλεονέκτημα της τυποποιημένης, εργοστασιακής κατασκευής, μειώνοντας δραματικά το αρχικό κόστος και τον χρόνο υλοποίησης σε σχέση με τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες, ενώ ενσωματώνει κορυφαία, παθητικά συστήματα ασφαλείας.Η τεχνολογική πρόοδος δείχνει τον δρόμο για την ενσωμάτωση της πυρηνικής ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα, όμως και στην κυβέρνηση αντιλαμβάνονται ότι θα είναι δύσκολο να ξεπερασθεί η κατά παράδοση αρνητική στάση της κοινής γνώμης. Αυτός φαίνεται ότι είναι και ο λόγος, για τον οποίο ο πρωθυπουργός δεν βιάζεται να λάβει αποφάσεις, αλλά ανοίγει τη συζήτηση και πετάει το «μπαλάκι» σε διυπουργική επιτροπή που θα εισηγηθεί σχετικά...
