Σε 10 χρόνια φυλάκιση καταδικάστηκε αυτή την εβδομάδα στις ΗΠΑ ο Βρετανός απατεώνας Τζέιμς Γουέλσλεϊ, αφού εξαπάτησε περισσότερους από 140 επενδυτές, αποσπώντας σχεδόν 100 εκατ. δολάρια. Το επενδυτικό προϊόν που χρησιμοποίησε δεν ήταν ούτε κρυπτονομίσματα, ούτε ακίνητα. Ήταν το... κρασί.
Σύμφωνα με τους ομοσπονδιακούς εισαγγελείς, ο Γουέλσλεϊ έπειθε τα θύματά του ότι χρηματοδοτούσαν δάνεια προς συλλέκτες κρασιού και ότι ο ίδιος κρατούσε ως εγγύηση σπάνιες φιάλες μεγάλης αξίας. Στην πραγματικότητα, ούτε οι συλλέκτες, ούτε τα κρασιά υπήρχαν.
Η υπόθεση είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν είναι μεμονωμένη. Τα τελευταία χρόνια, η παγκόσμια αγορά οίνου βλέπει μια νέα έξαρση οικονομικών εγκλημάτων, την ώρα που ο κλάδος πιέζεται από την πτώση κατανάλωσης, την κλιματική αλλαγή και την επιδείνωση των οικονομικών στοιχείων πολλών οινοποιείων.
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η απάτη στον χώρο του κρασιού δεν είναι κάτι νέο, αλλά σχεδόν δομικό χαρακτηριστικό της αγοράς. Η συγγραφέας Φράνσις Ντίνκελσπιλ, δημιουργός του βιβλίου "Tangled Vines", σημειώνει ότι το ίδιο το προϊόν δημιουργεί τις προϋποθέσεις εξαπάτησης. Όπως λέει, το κρασί περιβάλλεται από μια ιδιαίτερη αίγλη, κάτι που προσελκύει ανθρώπους πρόθυμους να εξαπατήσουν. «Το κρασί και η απάτη πάνε χέρι-χέρι», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Ακόμη πιο αιχμηρή είναι η Μορίν Ντάουνι, ειδικός σε υποθέσεις απάτης στον οίνο και ιδρύτρια της Chai Consulting. Όπως υποστήριξε μιλώντας στους Times της Νέας Υόρκης, η εφοδιαστική αλυσίδα του κρασιού είναι πιο αδιαφανής ακόμη και από εκείνες των όπλων ή των ναρκωτικών.
Κατά την ίδια, το πρόβλημα διογκώνεται επειδή κανείς δεν θέλει να μιλήσει ανοιχτά: οι παραγωγοί δεν θέλουν να παραδεχθούν ότι συμβαίνει, τα θύματα διστάζουν να εμφανιστούν και οι αρχές συχνά δεν επενδύουν πόρους για να το αντιμετωπίσουν.
Από τα ψεύτικα σταφύλια στα κρασιά-φαντάσματα
Η σύγχρονη ιστορία των σκανδάλων στον χώρο ξεκινά ήδη από τη δεκαετία του 1990. Το 1993 ο γνωστός οινοπαραγωγός Φρεντ Φράνζια παραδέχθηκε ότι παρουσίαζε κατώτερης ποιότητας σταφύλια ως zinfandel. Η εταιρεία του πλήρωσε πρόστιμα 2,5 εκατ. δολαρίων, ενώ ο ίδιος εκτέλεσε κοινωφελή εργασία. Το σκάνδαλο αποκάλυψε μέχρι πού μπορούσαν να φτάσουν παραγωγοί της κοιλάδας της Νάπα (Νάπα Βάλεϊ) για να ενισχύσουν τα κέρδη τους. Ωστόσο, η αγορά συνέχισε να αναπτύσσεται και το θέμα ξεχάστηκε γρήγορα.
Στη δεκαετία του 2000, η σχετική απουσία μεγάλων υποθέσεων πιθανότατα δεν σήμαινε λιγότερη παρανομία, αλλά λιγότερους ελέγχους. Η γεωγραφική και πολιτισμική απομόνωση της Νάπα Βάλεϊ έκανε τις έρευνες δύσκολες και απαιτούσε εξαιρετικά επίμονους ερευνητές.
Η μεγάλη έκρηξη ήρθε μετά την οικονομική κρίση του 2008, όταν κεφάλαια επέστρεψαν στην περιοχή και μαζί τους ήρθαν και νέες μορφές εγκλήματος.
Ο άνθρωπος που πούλησε πλαστό κρασί $150 εκατ.
Το πιο διάσημο όνομα της εποχής είναι ο Ρούντι Κουρνιαουάν, ίσως ο πιο παραγωγικός απατεώνας στη σύγχρονη ιστορία του κρασιού. Από το 2002 έως το 2012 πούλησε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, πλαστές φιάλες αξίας περίπου 150 εκατ. δολαρίων.
Η ιστορία του έγινε γνωστή μέσα από το ντοκιμαντέρ Sour Grapes και ανέδειξε μια αγορά όπου πλούσιοι αγοραστές κυνηγούσαν κύρος μέσω σπάνιων ετικετών, χωρίς να έχουν πάντα την απαραίτητη γνώση για να διακρίνουν την αυθεντικότητα.
Το 2009 ο δισεκατομμυριούχος Μπιλ Κοχ προσέφυγε δικαστικά εναντίον του, ενώ το 2013 ο Κουρνιαουάν καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλάκιση. Η υπόθεση λειτούργησε ως καμπανάκι για το πόσο εξελιγμένες και επικερδείς είχαν γίνει οι απάτες στον κλάδο.
Μετά τη σύλληψή του, αποκαλύφθηκε σειρά άλλων υποθέσεων.
Υπεξαιρέσεις, "πυραμίδες" και... φόνοι
Το 2015 λογίστρια του οινοποιείου Whitehall Lane κατηγορήθηκε για υπεξαίρεση άνω των 600.000 δολαρίων.
Την ίδια χρονιά, ο έμπορος κρασιού Τζον Ε. Φοξ κατηγορήθηκε ότι διατηρούσε επί δεκαετίες σχήμα τύπου "πυραμίδα", πουλώντας «συμβόλαια μελλοντικής παράδοσης κρασιού» σε επενδυτές. Παραδέχθηκε ότι πούλησε ή προσπάθησε να πουλήσει κρασί-φάντασμα αξίας 20 εκατ. δολαρίων μεταξύ 2010 και 2015.
Την ίδια περίοδο, διαρρήκτες έκλεψαν κρασιά αξίας 550.000 δολαρίων από το φημισμένο εστιατόριο The French Laundry στην Καλιφόρνια.
Σε μία από τις πιο σκοτεινές υποθέσεις, ο γνωστός παραγωγός Ρόμπερτ Νταλ σκότωσε τον επιχειρηματικό του επενδυτή Εμάντ Ταουφίλις όταν εκείνος ανακάλυψε ότι είχαν γίνει υπεξαιρέσεις κεφαλαίων. Αφού τον καταδίωξε μέσα στον αμπελώνα και τον πυροβόλησε, στράφηκε στη συνέχεια εναντίον του εαυτού του.
Η κρίση του κλάδου
Η αγορά κρασιού περνά σήμερα μία από τις δυσκολότερες φάσεις των τελευταίων δεκαετιών. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Αμπέλου και Οίνου, η παγκόσμια κατανάλωση κρασιού βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από τη δεκαετία του 1960. Παράλληλα, έρευνα της Gallup έδειξε ότι η συνολική κατανάλωση αλκοόλ στις ΗΠΑ έπεσε στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων 90 ετών, με το ποσοστό ενηλίκων που καταναλώνουν αλκοόλ να υποχωρεί στο 54% το 2025 από 60% το 2023.
Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη στη Νάπα Βάλεϊ, με τις εκτιμήσεις να συγκλίνουν ότι περίπου το 30% του κλάδου αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Ένα μεσαίο τμήμα παραμένει σταθερό, ενώ το κορυφαίο 20% των παραγωγών συνεχίζει να τα πηγαίνει καλά. Αυτή η εικόνα "σχήματος Κ" σημαίνει ότι οι ισχυροί αντέχουν, ενώ οι αδύναμοι πιέζονται ολοένα περισσότερο.
Γιατί το κρασί είναι πρόσφορο έδαφος για απάτη
Το κρασί συγκεντρώνει σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά που ευνοούν την παρανομία: μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, άτυπες επενδύσεις, ατελές ρυθμιστικό πλαίσιο, περιορισμένους ελέγχους και ένα προϊόν του οποίου η αυθεντικότητα απαιτεί εξειδικευμένη γνώση.
Για τον μέσο καταναλωτή, σε μια τυφλή δοκιμή η διαφορά ανάμεσα σε ένα μπουκάλι 2.000 δολαρίων και ένα των 20 δολαρίων μπορεί να είναι δυσδιάκριτη. Αυτό δημιουργεί το ιδανικό πεδίο για πλαστογραφίες, παραπλάνηση και υπερτιμήσεις.
Εγκλήματα υπήρχαν σε όλες τις οικονομικές συγκυρίες των τελευταίων 30 ετών. Το βασικό πρόβλημα, λέει, δεν είναι η κατάσταση της οικονομίας, αλλά το γεγονός ότι υπάρχουν πάρα πολλοί τρόποι να στηθεί απάτη μέσω του κρασιού.
