Μεγάλα χρηματοδοτικά ανοίγματα στους 10 ισχυρότερους ομίλους της ελληνικής οικονομίας έχουν οι ελληνικές τράπεζες, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, τα συμπεράσματα της οποίας διακινούνται τελευταία σε δημοσιεύματα και αναρτήσεις σε social media με παρερμηνείες που μπορεί να δημιουργήσουν αδικαιολόγητη ανησυχία.
Σύμφωνα με μια από τις εκδοχές που συζητείται έντονα, το πρόβλημα που επισημαίνεται από το Ταμείο είναι ότι μία ή περισσότερες μεγάλες επιχειρήσεις που έχουν αντλήσει σημαντικού ύψους δάνεια από τις συστημικές τράπεζες, μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσχέρειες στην εξυπηρέτηση του δανεισμού τους και να βρεθεί το τραπεζικό σύστημα μπροστά σε φαινόμενα που θα θυμίζουν σοβαρές κρίσεις του παρελθόντος (όπως η κατάρρευση της αλυσίδας Μαρινόπουλος).
Κάποιοι, μάλιστα, αναζητούν... υπόπτους επιχειρηματικούς ομίλους και δη στον τομέα των κατασκευών, όπου πράγματι υπάρχουν ισχυροί όμιλοι με μεγάλο δανεισμό, τουλάχιστον στα χαρτιά. Γιατί, όπως τονίζουν τραπεζικά στελέχη, στην πραγματικότητα ο δανεισμός αυτών των εταιρειών είναι πολύ μικρότερος από όσο εμφανίζεται στις οικονομικές καταστάσεις, δεδομένου ότι τα περισσότερα δάνειά τους είναι της κατηγορίας non-recourse: δηλαδή, πρόκειται για δάνεια που έχουν χορηγηθεί για μεγάλες παραχωρήσεις και εξυπηρετούνται αυτοτελώς από τις εταιρείες των παραχωρήσεων, χωρίς να γίνεται αναγωγή (recourse) στη μητρική εταιρεία.
Όπως επισημαίνουν τραπεζικά στελέχη, κανείς από τους δέκα μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους που έχουν αντλήσει τα περισσότερα δάνεια δεν αντιμετωπίζει οποιοδήποτε πρόβλημα υπερχρέωσης και τα σενάρια καταστροφής που διακινούνται δεν είναι μόνο υπερβολικά, αλλά και ύποπτα.
Τι λέει πραγματικά η έκθεση του ΔΝΤ
Η ανησυχία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δεν αφορά την τρέχουσα ικανότητα αυτών των ομίλων να αποπληρώνουν τα δάνειά τους, αλλά εστιάζει καθαρά στον κίνδυνο συγκέντρωσης (concentration risk) και στη διατραπεζική αλληλεξάρτηση που έχει δημιουργηθεί. Το ΔΝΤ χτυπάει το καμπανάκι για το γεγονός ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες έχουν εκτεθεί σε υπερβολικό βαθμό σε έναν πολύ μικρό αριθμό πελατών, δημιουργώντας μια συνθήκη όπου ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα εξαρτάται από τις ίδιες, ελάχιστες εταιρείες.
Αυτό, βέβαια, δεν είναι μια τυχαία επιλογή των τραπεζών, αλλά συνδέεται με τη διάρθρωση της οικονομίας, όπου είναι πολύ λίγοι και μεγάλοι οι επιχειρηματικοί όμιλοι που έχουν χρηματοδοτικές ανάγκες και πληρούν τις προϋποθέσεις για να χρηματοδοτηθούν από τις τράπεζες.
Πιο συγκεκριμένα, οι κίνδυνοι που πραγματικά υπογραμμίζει η έκθεση αναλύονται στα εξής κρίσιμα σημεία:
1. Υπερβολική έκθεση σε σχέση με τα κεφάλαια:
Η πιστωτική ανάκαμψη των τελευταίων ετών οδηγήθηκε σχεδόν αποκλειστικά από δάνεια προς μεγάλες επιχειρήσεις, την ώρα που η χρηματοδότηση των νοικοκυριών παραμένει στον «πάγο». Το αποτέλεσμα είναι τα μεγάλα χρηματοδοτικά ανοίγματα (large exposures) να έχουν φτάσει στο αστρονομικό 200% των Βασικών Ιδίων Κεφαλαίων (Tier 1 Capital) σε ακαθάριστο επίπεδο. Ακόμα και αν συνυπολογιστούν οι προβλέψεις και τα μέτρα μείωσης κινδύνου (CRM), η καθαρή έκθεση παραμένει πάνω από το 122%.
2. Το φαινόμενο των «κοινών πελατών»:
Η μεγαλύτερη πηγή συστημικής ευπάθειας που «βλέπει» το ΔΝΤ είναι ότι τα χαρτοφυλάκια των τεσσάρων τραπεζών είναι σχεδόν πανομοιότυπα στην κορυφή τους. Οι κοινές εκθέσεις στους 10 μεγαλύτερους μη χρηματοοικονομικούς ομίλους (NFCs) σε όλο το τραπεζικό σύστημα ανέρχονται στο 121,6% του κεφαλαίου Tier 1 (ή στο 81% μετά από μέτρα CRM). Υπάρχει, δηλαδή, ελάχιστη διαφοροποίηση διασποράς ρίσκου (highly correlated solvency risk).
3. Απόλυτη εξάρτηση από την Ελλάδα και συγκεκριμένους κλάδους
Τα δεδομένα δείχνουν ότι η γεωγραφική διασπορά αυτών των τεράστιων δανείων είναι πρακτικά ανύπαρκτη. Σχεδόν το 100% αφορά επιχειρήσεις με έδρα την Ελλάδα. Παράλληλα, υπάρχει υψηλή κλαδική συγκέντρωση, καθώς η μερίδα του λέοντος κατευθύνεται στον χρηματοοικονομικό τομέα, στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας (ενέργεια/νερό) και στη μεταποίηση.
Το πραγματικό σενάριο κινδύνου
Αυτό που επισημαίνει το ΔΝΤ δεν είναι ότι οι εταιρείες αυτές καταρρέουν σήμερα, αλλά το τι θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση ενός απρόβλεπτου εξωτερικού σοκ (π.χ. ραγδαία επιδείνωση ενός πολέμου, νέα ακραία ενεργειακή κρίση ή παγκόσμια ύφεση). Αν ένα τέτοιο μακροοικονομικό σοκ χτυπήσει αυτούς τους συγκεκριμένους κλάδους, προκαλώντας ταυτόχρονη οικονομική δυσχέρεια σε δύο ή τρεις από αυτούς τους ισχυρούς ομίλους, τότε όλες οι συστημικές τράπεζες θα βρεθούν ταυτόχρονα αντιμέτωπες με σοβαρές ζημιές.
Πρόκειται, με άλλα λόγια, για μια προειδοποίηση περί αντοχής σε μελλοντικές φουρτούνες και όχι για διάγνωση μιας εν εξελίξει χρηματοπιστωτικής κρίσης.
