Η έγκριση της εξαγοράς της Warner Bros. Discovery από την Paramount έναντι 111 δισ. δολαρίων έμοιαζε για πολλούς με ακόμη ένα επεισόδιο στη μακρά ιστορία συγκέντρωσης ισχύος στα αμερικανικά media και το Χόλιγουντ, μια διαδικασία που επιταχύνθηκε από τη δεκαετία του 1980 και μετά. Η συμφωνία όχι μόνο απειλεί να βάλει τέλος σε μία από τις πιο ιστορικές κινηματογραφικές αυτοκρατορίες, αλλά φέρνει και το CNN κάτω από την ίδια εταιρική στέγη με το ήδη πιεσμένο CBS News.
Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της αναπόφευκτης εταιρικής παντοδυναμίας, διαμορφώνεται πλέον ένα οργανωμένο κύμα αντίστασης. Και, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, όσοι αντιτίθενται στη μονοπωλιακή συγκέντρωση του κλάδου ψυχαγωγίας πιστεύουν ότι διαθέτουν όχι μόνο επιχειρήματα, αλλά και σχέδιο δράσης.
Η συζήτηση αυτή ξεκίνησε ουσιαστικά κατά τη διάρκεια της μεγάλης απεργίας των σεναριογράφων το 2023. Ο ηθοποιός Μαρκ Ράφαλο και ο αναλυτής αντιμονοπωλιακής πολιτικής Ματ Στόλερ συναντήθηκαν διαδικτυακά, έχοντας διαπιστώσει ότι πίσω από την εργασιακή κρίση στο Χόλιγουντ κρυβόταν μια βαθύτερη αιτία: η όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση δύναμης σε ελάχιστες εταιρείες.
Κατά την εκτίμησή τους, κολοσσοί όπως το Netflix, η Amazon και η Disney δεν περιορίζονται πλέον στην παραγωγή περιεχομένου, αλλά ελέγχουν ταυτόχρονα και τα κανάλια διανομής, δημιουργώντας ένα σχεδόν ολιγοπωλιακό σύστημα που θυμίζει τις πιο συγκεντρωτικές περιόδους στην ιστορία της αμερικανικής ψυχαγωγίας.
Το ερώτημα που έθεσαν ήταν απλό και εύλογο: θα μπορούσαν σήμερα να χρηματοδοτηθούν σειρές και ταινίες υψηλού ρίσκου, κοινωνικού ή πολιτικού χαρακτήρα, όπως το "I Know This Much Is True" ή το βραβευμένο με Όσκαρ "Spotlight", σε ένα περιβάλλον όπου οι δημιουργικές αποφάσεις ελέγχονται από ελάχιστους γιγαντιαίους ομίλους;
Κατά τη δική τους άποψη, η απάντηση είναι όλο και πιο αρνητική. Η καλλιτεχνική τόλμη, υποστηρίζουν, εξαρτάται άμεσα από την ύπαρξη πολλών ανεξάρτητων παικτών, ανταγωνισμού και διαφορετικών οδών χρηματοδότησης και διανομής. Όσο λιγότερες εταιρείες ελέγχουν την αγορά, τόσο περιορίζονται οι πιθανότητες να εγκριθούν έργα που θεωρούνται «επικίνδυνα», πολιτικά φορτισμένα ή εμπορικά αβέβαια.
Το σχέδιο αντίστασης
Από εκείνη τη συζήτηση προέκυψε ένα σαφές σχέδιο: πίεση προς τους γενικούς εισαγγελείς των Πολιτειών ώστε να μπλοκάρουν τη συγχώνευση Paramount–Warner Bros. με αντιμονοπωλιακά επιχειρήματα, ακόμη κι αν η ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δεν κινηθεί επιθετικά απέναντι στη συμφωνία.
Παράλληλα, οι πρωτεργάτες της καμπάνιας επιδιώκουν κάτι ακόμη πιο φιλόδοξο: τη συνολική αναδιάρθρωση του συστήματος streaming που, όπως υποστηρίζουν, έχει οδηγήσει το Χόλιγουντ σε δημιουργική και εργασιακή ασφυξία.
Η κινητοποίηση έχει ήδη πάρει διαστάσεις. Μέσα σε λίγες εβδομάδες συγκροτήθηκε ένας άτυπος συνασπισμός καλλιτεχνών, συνδικάτων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Περισσότεροι από 5.000 δημιουργοί έχουν πλέον υπογράψει ανοικτή επιστολή υπέρ του μπλοκαρίσματος της εξαγοράς.
Όμως, σύμφωνα με τους διοργανωτές, το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν ήταν ποιοι υπέγραψαν, αλλά ποιοι δεν τόλμησαν να το κάνουν.
Ο φόβος στο Χόλιγουντ
Πολλοί καλλιτέχνες, λένε οι ίδιοι, εξέφρασαν κατ’ ιδίαν τη στήριξή τους στην πρωτοβουλία, αλλά αρνήθηκαν να εμφανιστούν δημόσια, φοβούμενοι επαγγελματικές συνέπειες.
Οι υποστηρικτές της εκστρατείας υποστηρίζουν ότι ο φόβος αντιποίνων είναι πλέον διάχυτος σε ολόκληρη τη βιομηχανία. Ως παράδειγμα αναφέρουν περιστατικό με το ανεξάρτητο media outlet The Ankler, όταν, σύμφωνα με τους ίδιους, η Paramount απέσυρε διαφημίσεις μετά την εμφάνιση του ιδρυτή του μέσου σε εκδήλωση με κονκάρδες "Block the Merger".
Ανάλογες πιέσεις, όπως καταγγέλλεται, εμφανίστηκαν ακόμη και εντός τηλεοπτικών δικτύων. Σύμφωνα με τους οργανωτές, προγραμματισμένη συζήτηση στο CNN για τη συγχώνευση τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς θεωρήθηκε «ευαίσθητο θέμα» λόγω της εμπλοκής της μητρικής Warner Bros. Discovery.
Για τους επικριτές της συμφωνίας, αυτή η ατμόσφαιρα φόβου αποτελεί ήδη απόδειξη της υπερσυγκέντρωσης εξουσίας στα media.
Οι υποσχέσεις των δισεκατομμυριούχων και η πραγματικότητα
Ο επικεφαλής της Paramount, Ντέιβιντ Έλισον, έχει υποστηρίξει ότι η συγχώνευση θα δημιουργήσει περισσότερες ευκαιρίες για καλλιτέχνες και εργαζόμενους. Ωστόσο, οι αντίπαλοι της συμφωνίας θυμίζουν ότι αντίστοιχες δεσμεύσεις στο παρελθόν διαψεύστηκαν.
Μετά την εξαγορά της Fox από τη Disney το 2019, η νέα εταιρεία μείωσε σημαντικά τον αριθμό παραγωγών που κυκλοφορούσε κάθε χρόνο. Αντίστοιχα, οι προηγούμενες εξαγορές της Time Warner από την AT&T και αργότερα από τη Discovery συνοδεύτηκαν από απολύσεις, περικοπές και αυξήσεις τιμών.
Οι φόβοι αυτοί εντείνονται από τα ήδη ανησυχητικά στοιχεία της αγοράς: η απασχόληση στον κινηματογράφο και την τηλεόραση στο Λος Άντζελες έχει μειωθεί κατά 30% τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Η μάχη κατά των μονοπωλίων επιστρέφει
Παρά τις δυσκολίες, οι αντίπαλοι της συμφωνίας βλέπουν ενδείξεις ότι το πολιτικό και νομικό κλίμα στις ΗΠΑ αλλάζει σταδιακά.
Επικαλούνται προηγούμενες επιτυχίες, όπως τη δικαστική παρέμβαση που μπλόκαρε τη συγχώνευση Nexstar–Tegna, αλλά και πρόσφατες αποφάσεις εναντίον κολοσσών όπως η Live Nation, η Meta και η Google σε υποθέσεις μονοπωλιακής συμπεριφοράς και κοινωνικής βλάβης.
Ταυτόχρονα, πολιτικά πρόσωπα από διαφορετικούς χώρους, όπως ο γενικός εισαγγελέας της Καλιφόρνια Ρομπ Μπόντα, ο γερουσιαστής Κόρι Μπούκερ και ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ζόραν Μαμντάνι — αρχίζουν να παίρνουν δημόσια θέση υπέρ αυστηρότερου ελέγχου των μεγάλων συγχωνεύσεων.
Για τους εμπνευστές της καμπάνιας οι «ολιγάρχες» των media εξακολουθούν να κυριαρχούν, αλλά η ισχύς τους δεν θεωρείται πλέον αδιαμφισβήτητη. Όπως υποστηρίζουν, αν μπορεί να αμφισβητηθεί η κυριαρχία τους στο Χόλιγουντ, τότε θα μπορούσε να αμφισβητηθεί και σε πολλούς άλλους τομείς της αμερικανικής οικονομίας και δημόσιας ζωής.
