Από το 2021, οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) αποτέλεσαν τον βασικό μοχλό για την ενίσχυση των επενδύσεων, τις μεταρρυθμίσεις και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής οικονομίας. Καθώς το πρόγραμμα πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, η διατήρηση της επενδυτικής δυναμικής αναδεικνύεται σε κομβική πρόκληση, σύμφωνα με την οικονομική ανάλυση της Alpha Bank.
Η συνέχιση αυτής της δραστηριότητας κρίνεται αναγκαία για την επίτευξη υψηλών ρυθμών ανάπτυξης, την αναβάθμιση του παραγωγικού δυναμικού, την αύξηση της παραγωγικότητας και τον μετασχηματισμό του αναπτυξιακού υποδείγματος της χώρας.
Πρωτιά στην ΕΕ, κάλυψη του επενδυτικού κενού και το χρονοδιάγραμμα
Η Ελλάδα αναδεικνύεται στην πλέον ωφελημένη χώρα της ΕΕ-27, διαθέτοντας πόρους που αντιστοιχούν στο 16% του ΑΕΠ (στοιχεία 2023). Μέχρι τα μέσα του 2026, η υλοποίηση προχωρά ικανοποιητικά, καθώς έχει επιτευχθεί το 53% των οροσήμων και έχει εισπραχθεί το 68,5% των διαθέσιμων πόρων, ενώ τον Μάιο υποβλήθηκε νέο αίτημα εκταμίευσης 1,6 δισ. ευρώ.
Οι πληρωμές προς τους τελικούς δικαιούχους καλύπτουν το 50% των επιχορηγήσεων και λίγο πάνω από το 1/3 των δανείων. Τα δάνεια του ΤΑΑ, σε συνδυασμό με τραπεζική χρηματοδότηση και ίδια κεφάλαια, κινητοποίησαν επενδυτικά σχέδια ύψους 29 δισ. ευρώ έως το τέλος Μαΐου.
Παράλληλα, οι πραγματικές επενδύσεις στην Ελλάδα αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 10,3% την περίοδο 2022-2025 (δεύτερη υψηλότερη επίδοση στην ΕΕ μετά την Κροατία). Έτσι, ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ έφθασε το 16,9% το 2025, καλύπτοντας το μισό της απόστασης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και ανατρέποντας τη βαθιά αποεπένδυση της περασμένης δεκαετίας (23,3% το 2008, 11,2% το 2014, 11% το 2019).
Τα κράτη-μέλη οφείλουν να ολοκληρώσουν τα ορόσημα έως τις 31 Αυγούστου 2026, να υποβάλουν αιτήματα έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ οι τελικές εκταμιεύσεις από την Κομισιόν θα γίνουν έως το τέλος του έτους. Επειδή οι πόροι διοχετεύονται με χρονική υστέρηση, η θετική επίδραση θα διατηρηθεί και στη συνέχεια, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβλέπει θετικό ρυθμό επενδύσεων για το 2027 και προσέγγιση του 18% του ΑΕΠ.
Οι προοπτικές των επενδύσεων εμφανίζονται πλέον λιγότερο εξαρτημένες από προσωρινά χρηματοδοτικά προγράμματα και περισσότερο συνδεδεμένες με τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη της ελληνικής οικονομίας.
Ενίσχυση της ελκυστικότητας και η χρηματοδοτική γέφυρα της μετά-ΤΑΑ εποχής
Η βελτίωση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος —μέσω της ανάκτησης της επενδυτικής βαθμίδας το 2023, της πολιτικής σταθερότητας, των δημοσιονομικών επιδόσεων και της εξυγίανσης του τραπεζικού συστήματος— ενίσχυσε την ελκυστικότητα της χώρας. Αυτό αποτυπώνεται στις Αμεσες Ξένες Επενδύσεις και στη στροφή προς τον μηχανολογικό, τεχνολογικό και μεταφορικό εξοπλισμό, καθώς και τα προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Για τη μετα-ΤΑΑ περίοδο, η χρηματοδοτική γέφυρα θα στηριχθεί στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ 2026-2030) ύψους 23 δισ. ευρώ (με έμφαση σε υποδομές, πράσινη μετάβαση, καινοτομία και ψηφιακό μετασχηματισμό), στην πλήρη αξιοποίηση του ΕΣΠΑ 2021-2027 και στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034.
Με βάση την πρόταση που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση, οι πόροι που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην Ελλάδα από το 2028 εκτιμώνται σε περισσότερα από 49 δισ. ευρώ.
Επιπλέον, στοχευμένα εργαλεία όπως το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού θα ενισχύσουν την ενεργειακή αναβάθμιση, την κοινωνική στέγαση και τις πράσινες μεταφορές. Η επιτυχία της επόμενης ημέρας θα εξαρτηθεί από τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις, τη δημοσιονομική σταθερότητα και την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων.
