«Πρωταθλητισμό» στο λαθρεμπόριο τσιγάρων στην Ευρώπη κάνει η Ελλάδα, σύμφωνα και με τα τελευταία στοιχεία της ετήσιας έκθεσης της Oxford Economics, ενώ η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί σοβαρά, αν υιοθετηθεί το σχέδιο της Κομισιόν για μεγάλη αύξηση φορολογίας στα καπνικά προϊόντα, το οποίο θα έφερνε για την Ελλάδα ένα κύμα αύξησης του φόρου κατανάλωσης κατά 12% ετησίως μέχρι το 2028.
Το λαθρεμπόριο τσιγάρων αποτελεί μια διαρκώς μεταβαλλόμενη και εξαιρετικά κερδοφόρα εγκληματική δραστηριότητα, η οποία στερεί δισεκατομμύρια ευρώ από τα δημόσια ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τονίζεται στην έκθεση. Παρά τη γενικότερη μείωση της κατανάλωσης καπνού, το παράνομο εμπόριο ανθεί, μεταλλάσσεται και προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες, με την Ελλάδα να βρίσκεται σταθερά στις υψηλότερες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης όσον αφορά την κατανάλωση παράνομων τσιγάρων.
Η συνολική εικόνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η παράνομη αγορά τσιγάρων στην Ε.Ε. έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις, προκαλώντας σοβαρούς οικονομικούς τριγμούς:
- Το 2024 καταναλώθηκαν 39,2 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα εντός της Ε.Ε.
- Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί στο 9,2% της συνολικής αγοράς καπνικών προϊόντων.
- Αυτές οι παράνομες πωλήσεις εκτιμάται ότι κόστισαν στα ευρωπαϊκά κράτη 14,9 δισ. ευρώ σε διαφυγόντα έσοδα από ειδικούς φόρους κατανάλωσης (ΕΦΚ) και ΦΠΑ.
Παράλληλα, καταγράφεται ραγδαία αύξηση των παραποιημένων (counterfeit) τσιγάρων, τα οποία έχουν τριπλασιαστεί την τελευταία πενταετία και αποτελούν πλέον το 39% της συνολικής παράνομης κατανάλωσης. Οι αρχές επιβολής του νόμου παρατηρούν μια ανησυχητική στροφή: η παραγωγή παράνομων τσιγάρων μεταφέρεται όλο και περισσότερο σε παράνομα εργοστάσια στο εσωτερικό της Ε.Ε., αντί να εισάγεται από τρίτες χώρες.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται εν μέρει στις δυσκολίες μεταφορών που προκάλεσε η πανδημία Covid-19 και στις διαταραχές των παραδοσιακών οδών λαθρεμπορίου λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Το λαθρεμπόριο τσιγάρων στην Ελλάδα
Η Ελλάδα αποτελεί μια από τις πλέον εκτεθειμένες χώρες στο λαθρεμπόριο καπνικών προϊόντων στην Ευρώπη. Αν και δεν επιβάλλει τους υψηλότερους φόρους στην Ε.Ε., παρουσιάζει ανησυχητικά υψηλά ποσοστά διείσδυσης παράνομων προϊόντων: Το 2024, το μερίδιο αγοράς των παράνομων τσιγάρων στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 17,7%.
Με αυτό το ποσοστό, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 6η θέση της λίστας με τις 10 ευρωπαϊκές χώρες που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς παράνομων τσιγάρων (πίσω από τη Γαλλία, την Ιρλανδία, τη Φινλανδία, τη Λιθουανία και την Ολλανδία). Το ποσοστό αυτό είναι εντυπωσιακά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 9,2%.
Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στην Ελλάδα βρισκόταν στα 137 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα (στοιχεία Ιουλίου 2024).
Το ελληνικό «παράδοξο» και η γεωγραφία:
Σε επίπεδο Ε.Ε. υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της υψηλής φορολογίας και του μεγάλου μεριδίου παράνομων τσιγάρων. Ωστόσο, η Ελλάδα, μαζί με τη Λιθουανία και τη Λετονία, αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα.
Σε αυτές τις χώρες, τονίζεται στην έκθεση, παρότι οι φόροι κατανάλωσης είναι χαμηλότεροι σε σύγκριση με άλλες χώρες, το μερίδιο της παράνομης αγοράς είναι παρόμοιο με εκείνο δικαιοδοσιών που επιβάλλουν πολύ υψηλότερους φόρους. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται εν μέρει στη γεωγραφική τους θέση.
Η Ελλάδα βρίσκεται κοντά στα ανατολικά σύνορα της Ε.Ε. και κοντά σε χώρες όπου κατασκευάζονται παράνομα τσιγάρα και οι νόμιμες τιμές είναι πολύ φθηνότερες. Επίσης, βρίσκεται πάνω στους χερσαίους και θαλάσσιους δρόμους που χρησιμοποιούνται για τη λαθραία εισαγωγή των προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο κίνδυνος από τις προτεινόμενες ευρωπαϊκές αυξήσεις
Ένας κρίσιμος παράγοντας που ενδέχεται να επιδεινώσει την κατάσταση στην Ελλάδα είναι η προτεινόμενη αναθεώρηση της Οδηγίας για τη Φορολογία του Καπνού (TED). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την αύξηση του ελάχιστου συντελεστή ΕΦΚ από τα 90 ευρώ στα 215 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα. Η αύξηση αυτή αγγίζει το 139%.
Καθώς η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα στα 137 ευρώ, θα αναγκαστεί να αυξήσει σημαντικά τον ΕΦΚ για να φτάσει το νέο όριο των 215 ευρώ έως το 2028. Για την Ελλάδα, ο ρυθμός αύξησης του ΕΦΚ που απαιτείται για την επίτευξη του νέου ορίου υπολογίζεται σε περίπου 12% ετησίως.
Αυτή η απαιτούμενη αύξηση στους φόρους ξεπερνά κατά πολύ τις προβλέψεις για την αύξηση των μισθών στη χώρα (η οποία κυμαίνεται κάτω από το 5%).
Η ραγδαία μείωση της οικονομικής προσιτότητας των νόμιμων τσιγάρων, χωρίς την αντίστοιχη αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, αναμένεται να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο. Οι καταναλωτές ενδέχεται να στραφούν μαζικά στη φθηνότερη, παράνομη αγορά, αυξάνοντας δραματικά το μερίδιο του λαθρεμπορίου, ιδίως στα ανατολικά κράτη-μέλη που επηρεάζονται περισσότερο από τους άμεσους γείτονές τους, επισημαίνει η Oxford Economics.
