Τη δημογραφική γήρανση, τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και τις αυξανόμενες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά ανέδειξε ως τις μεγαλύτερες απειλές για τη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου ο διευθύνων σύμβουλος της Eurobank, Φωκίων Καραβίας, μιλώντας στο 9ο Athens Investment Forum. Όπως προειδοποίησε, το μεταπολεμικό κοινωνικό συμβόλαιο της Ευρώπης βρίσκεται υπό αμφισβήτηση, καθώς οι δημογραφικές εξελίξεις ανατρέπουν τις ισορροπίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε το σύστημα κοινωνικής προστασίας.
Ο κ. Καραβίας επισήμανε ότι οι ενεργειακές και πληθωριστικές πιέσεις, η γεωπολιτική αστάθεια και οι πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και στην περιοχή του Κόλπου εντείνουν τις κοινωνικές εντάσεις. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, δεν αποτελούν την πρωταρχική αιτία της κρίσης, αλλά αναδεικνύουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: την εξασθένηση της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους θεσμούς και την αμφισβήτηση της δυνατότητας του ευρωπαϊκού μοντέλου να διασφαλίσει την κοινωνική προστασία των επόμενων γενεών.
Το μεταπολεμικό κοινωνικό συμβόλαιο στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι κάθε γενιά χρηματοδοτεί την προστασία της προηγούμενης, έχοντας την προσδοκία ότι η επόμενη θα αναλάβει αντίστοιχα το βάρος. Η υπογεννητικότητα, σε συνδυασμό με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, διαταράσσει πλέον αυτή την ισορροπία. Ενδεικτικά, οι πολίτες ηλικίας άνω των 65 ετών αντιστοιχούσαν στο 16% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις αρχές του αιώνα, ενώ σήμερα το ποσοστό έχει αυξηθεί στο 22%.
Η μεταβολή αυτή περιορίζει σταδιακά τη βάση των εργαζομένων που χρηματοδοτούν τα συστήματα συντάξεων και κοινωνικής ασφάλισης, αυξάνοντας παράλληλα τις ανάγκες για συνταξιοδοτικές και υγειονομικές δαπάνες. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της Eurobank, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο δημοσιονομικός, αλλά και κοινωνικός, καθώς οι νεότερες γενιές ενδέχεται να αμφισβητήσουν κατά πόσο το υφιστάμενο σύστημα εξακολουθεί να τις συμπεριλαμβάνει και να διασφαλίζει αντίστοιχα δικαιώματα για το μέλλον.
Όπως σημείωσε, οι πολιτικές στήριξης της οικογένειας και η ενίσχυση των γεννήσεων είναι αναγκαίες, δεν μπορούν όμως να αντιστρέψουν άμεσα τη δημογραφική τάση. Ακόμη και εάν αυξηθούν οι γεννήσεις, η επίδραση στο διαθέσιμο εργατικό δυναμικό θα γίνει αισθητή έπειτα από περίπου δύο δεκαετίες, γεγονός που καθιστά αναγκαία την αναζήτηση λύσεων με πιο άμεσο οικονομικό αποτέλεσμα.
Δημοσιονομική σύνεση και παραγωγικότητα οι δύο πυλώνες
Ως βασικούς άξονες αντιμετώπισης των δημογραφικών πιέσεων ο κ. Καραβίας ανέδειξε τη δημοσιονομική σύνεση και την αύξηση της παραγωγικότητας. Η δημοσιονομική πειθαρχία, όπως υπογράμμισε, δεν αποτελεί μόνο οικονομική επιλογή, αλλά έχει και κοινωνική διάσταση, καθώς δεν πρέπει να μεταφέρεται πρόσθετο δημόσιο χρέος στις επόμενες γενιές.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στη δημόσια συζήτηση που περιορίζεται στον τρόπο κατανομής του υφιστάμενου πλούτου, χωρίς να εστιάζει επαρκώς στη δημιουργία νέου. Κατά την άποψή του, η ουσιαστική απάντηση στις δημογραφικές προκλήσεις προϋποθέτει τη δυνατότητα λιγότερων εργαζομένων να παράγουν μεγαλύτερη οικονομική αξία.
Αυτό απαιτεί περισσότερες και ποιοτικότερες επενδύσεις στην τεχνολογία, στις υποδομές, στην ενέργεια, στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού. Απαιτεί επίσης ένα κράτος που διευκολύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα, με ταχύτερες διοικητικές διαδικασίες, σταθερό κανονιστικό πλαίσιο και αποτελεσματικότερη δικαιοσύνη.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην έκθεση Ντράγκι, επισημαίνοντας ότι οι προτάσεις της δεν έχουν αξιοποιηθεί στον βαθμό που θα έπρεπε, παρά τη σημασία τους για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικής βάσης.
Οι επενδύσεις στην Ελλάδα και η ευκαιρία της σύγκλισης
Ειδικά για την ελληνική οικονομία, ο διευθύνων σύμβουλος της Eurobank ανέφερε ότι οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να προσεγγίσουν το 18,7%, έναντι μόλις 11% το 2019. Παράλληλα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις ξεπέρασαν τα 12,5 δισ. ευρώ το 2025, αντιστοιχώντας στο 5% του ΑΕΠ.
Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αύξηση του συνολικού όγκου των κεφαλαίων που εισρέουν στην οικονομία, αλλά και η κατεύθυνσή τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει ένα σημαντικό μέρος των επενδύσεων να διοχετεύεται σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες υψηλής παραγωγικότητας και προστιθέμενης αξίας, ώστε να ενισχύεται η ανταγωνιστικότητα και να δημιουργούνται σταθερότερες θέσεις εργασίας.
Ο ρόλος των τραπεζών και οι αλλαγές στο ασφαλιστικό
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συμβολή του τραπεζικού συστήματος στη χρηματοδότηση των επενδύσεων. Ο κ. Καραβίας υπογράμμισε ότι η ελληνική οικονομία δεν θα μπορούσε να βρίσκεται στη σημερινή θέση εάν οι τράπεζες δεν είχαν ξεφύγει από τον φαύλο κύκλο της κρίσης. Όπως ανέφερε, το υγιές, λειτουργικό και κερδοφόρο τραπεζικό σύστημα αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση επενδύσεων κάθε μεγέθους, με ορθή αποτίμηση του πιστωτικού κινδύνου.
Στο ασφαλιστικό πεδίο, πάντως, προειδοποίησε ότι ακόμη και η ενίσχυση της παραγωγικότητας δεν θα απαλλάξει την Ευρώπη από την ανάγκη λήψης δύσκολων αποφάσεων. Οι επιλογές θα αφορούν τον χρόνο συνταξιοδότησης, την εξέλιξη των συνταξιοδοτικών παροχών και τη σχέση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης.
Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε θετική την ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και των Ομαδικών Ασφαλιστικών Προγραμμάτων Εργασίας (ΟΑΠΕΣ), μέσω της παροχής φορολογικών κινήτρων. Στόχος είναι η συνταξιοδοτική κάλυψη να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τον δημόσιο πυλώνα, αλλά να ενισχύεται και μέσω συμπληρωματικών μορφών αποταμίευσης και ασφάλισης.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται, σύμφωνα με τον ίδιο, και η θεσμοθέτηση του κρατικού ατομικού επενδυτικού λογαριασμού για τα παιδιά, του λεγόμενου «Κουμπαρά Νέας Γενιάς».
Κλείνοντας, ο κ. Καραβίας έθεσε ουσιαστικά την Ευρώπη μπροστά σε μια επιλογή: είτε να ανανεώσει έγκαιρα και συντεταγμένα το κοινωνικό της συμβόλαιο είτε να αφήσει τις σημερινές ανισορροπίες να οδηγήσουν αργότερα σε απότομες και αναγκαστικές αλλαγές. Για την Ελλάδα, εκτίμησε ότι η θετική διαφοροποίησή της μέσα στο σημερινό ευρωπαϊκό περιβάλλον αποτελεί ευκαιρία για την προσέλκυση περισσότερων επενδύσεων και τη διατήρηση της οικονομίας σε τροχιά ανάκαμψης, σύγκλισης και διαρκούς βελτίωσης.
