Ένα ολοκληρωμένο «μπουκέτο» δράσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια προωθεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με βασικό μηχανισμό τα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ», αλλά και στοχευμένες πρωτοβουλίες για ευάλωτα νοικοκυριά, φοιτητές και ειδικές κατηγορίες κτιρίων.
Η κίνηση έρχεται ενόψει της ενσωμάτωσης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD – 2024/1275) στο εθνικό δίκαιο, η οποία πρέπει να ολοκληρωθεί έως τον Μάιο του 2026.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, το νέο πρόγραμμα αναμένεται να καλύψει ενεργειακές ανακαινίσεις περίπου 60.000 κατοικιών και την εγκατάσταση περίπου 380.000 συστημάτων θέρμανσης.
Στόχος είναι η ενίσχυση της αγοράς μέσω απλοποιημένων διαδικασιών και η ευθυγράμμιση με τα νέα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενώ παράλληλα δίνεται έμφαση στην κοινωνική διάσταση και στη στήριξη των ευάλωτων ομάδων.
Ευρωπαϊκή οδηγία και εθνική στρατηγική
Η EPBD θέτει στόχους για τη μείωση της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας κατά 16% έως το 2030 και 20-22% έως το 2035, εστιάζοντας στην ανακαίνιση του 43% των κτιρίων με τις χειρότερες ενεργειακές επιδόσεις. Επιπλέον, προβλέπει ότι όλα τα νέα κτίρια θα πρέπει να έχουν μηδενικές εκπομπές από ορυκτά καύσιμα έως το 2028 για τα δημόσια και έως το 2030 για τα υπόλοιπα, με δυνατότητα ειδικών εξαιρέσεων. Η οδηγία θέτει επίσης ελάχιστα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης για τα μη οικιστικά κτίρια και προωθεί τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Το ΥΠΕΝ ξεκαθαρίζει ότι η εφαρμογή των νέων κανόνων «δεν μπορεί και δεν πρόκειται να γίνει με οριζόντιο ή τιμωρητικό τρόπο», δεδομένου ότι πάνω από το 50% των κατοικιών στη χώρα μας έχει κατασκευαστεί πριν το 1980 και δεν διαθέτει σύγχρονες ενεργειακές προδιαγραφές.
Δομή και χρηματοδότηση των νέων προγραμμάτων
-
Βασικός μηχανισμός: Τα προγράμματα «Εξοικονομώ», που συνδέουν τις απαιτήσεις με επιχορηγήσεις και απλοποιημένες διαδικασίες, εξασφαλίζοντας ότι το βάρος της μετάβασης δεν μετακυλίεται στους πολίτες.
-
Κοινωνική διάσταση: Οικονομική και τεχνική στήριξη για ευάλωτα νοικοκυριά και ειδικές κατηγορίες κτιρίων, χρήση πρόσθετων δεικτών όπως οι εκπομπές CO₂.
-
Ευρωπαϊκοί πόροι: Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο διαθέτει 2 δισ. ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού, με προγραμματισμένη δράση 2026–2032.
-
Οικονομίες κλίμακας: Νέα προσέγγιση στην υλοποίηση των έργων μέσω ομαδοποίησης και τυποποίησης των ενεργειακών παρεμβάσεων, με κίνητρα σε κατασκευαστές και ενεργειακούς φορείς.
-
Στοχευμένα προγράμματα: Ανακαίνιση κλειστών ιδιωτικών ακινήτων για μακροχρόνια μίσθωση σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και φοιτητές, με χρηματοδότηση των ιδιοκτητών και μειωμένο ενοίκιο.
-
Δωρεάν υπηρεσίες: Παροχή υπηρεσιών από πιστοποιημένους μηχανικούς για την έκδοση Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης σε ευάλωτα νοικοκυριά.
Προοπτικές για την αγορά
Η εφαρμογή των νέων προγραμμάτων αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά την κατασκευαστική και ενεργειακή αγορά, δίνοντας ώθηση στις ανακαινίσεις, την αντικατάσταση θερμικών συστημάτων και την υιοθέτηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Παράλληλα, τα μέτρα διασφαλίζουν ότι η μετάβαση προς ενεργειακά αποδοτικά κτίρια θα γίνει με κοινωνικά δίκαιο τρόπο, περιορίζοντας τον κίνδυνο ενεργειακής φτώχειας και ενισχύοντας την προσβασιμότητα στις επενδύσεις για όλους τους πολίτες.
Με την ολοκλήρωση της ενσωμάτωσης της Οδηγίας EPBD και την εφαρμογή των προγραμμάτων, η Ελλάδα επιδιώκει να δημιουργήσει ένα βιώσιμο και δίκαιο πλαίσιο ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, με θετικό αντίκτυπο στην οικονομία, στην κοινωνία και στο περιβάλλον.
