«Νάρκη» τα δάνεια ελβετικού με ρυθμίσεις step-up - Τι φοβούνται οι τράπεζες

Μπροστά στον κίνδυνο να δημιουργηθεί μια νέα γενιά «κόκκινων» δανείων βρίσκονται οι τράπεζες, αυτή τη φορά με τα στεγαστικά ελβετικού φράγκου που ρυθμίσθηκαν προσωρινά με σχήματα τύπου step-up (χαμηλή δόση για μερικά χρόνια, μεγάλη αύξηση στη συνέχεια). Οι τράπεζες προσδοκούν να τα μετατρέψουν σε «κανονικά» τοκοχρεολυτικά δάνεια, μέσω της ειδικής ρύθμισης που έγινε από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αλλά η συμμετοχή των δανειοληπτών είναι πολύ χαμηλή και οι χρονικές προθεσμίες ασφυκτικές.

Με τον χρόνο να μετράει αντίστροφα και λιγότερο από έναν μήνα να απομένει μέχρι την πρώτη κρίσιμη προθεσμία της 19ης Ιουνίου 2026 για την ένταξη στον Νόμο 5264/2025, η συμμετοχή των δανειοληπτών κινείται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό στα επιτελεία των τραπεζών, τα οποία φοβούνται ότι, χωρίς χρονική παράταση της ρύθμισης, το εγχείρημα οριστικής εξυγίανσης αυτού του χαρτοφυλακίου θα οδηγηθεί σε αποτυχία.

Τα step-up και η πίεση του SSM

Η πλειονότητα των δανείων σε ελβετικό φράγκο παραμένει «ενήμερη» τεχνητά, μέσω των ρυθμίσεων κλιμακούμενης δόσης (step-up). Οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις προσέφεραν μια «περίοδο χάριτος» με εξαιρετικά χαμηλές δόσεις, μεταθέτοντας ωστόσο το πρόβλημα του διογκωμένου (λόγω ισοτιμίας) κεφαλαίου στο μέλλον.

Σήμερα, το συνολικό άνοιγμα των συστημικών τραπεζών σε στεγαστικά δάνεια που βρίσκονται σε καθεστώς step-up ανέρχεται στα 4,5 δισ. ευρώ και αφορά περίπου 50.000 δανειολήπτες. Στην καρδιά αυτού του προβληματικού χαρτοφυλακίου βρίσκονται τα δάνεια του ελβετικού φράγκου που ρυθμίσθηκαν κατά κόρον εδώ και αρκετά χρόνια με διευθετήσεις τύπου step-up.

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (SSM) έχει καταστήσει σαφές ότι η πρακτική των step-up πρέπει να τερματιστεί. Οι τράπεζες έχουν λάβει τελεσίγραφο να μετατρέψουν τα δάνεια αυτά σε κανονικά τοκοχρεολυτικά δάνεια (γραμμικής απόσβεσης - linear amortization) μέχρι το τέλος του 2026. Σε διαφορετική περίπτωση, τα δάνεια αυτά θα πρέπει να ταξινομηθούν υποχρεωτικά ως νέα NPEs.

Χαμηλή συμμετοχή

Παρά το «κούρεμα» της ισοτιμίας (από 15% έως 50%) και τη μετατροπή του νομίσματος σε ευρώ που προβλέπει ο νέος νόμος, η συμμετοχή των δανειοληπτών παραμένει χαμηλή. Είκοσι πέντε ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας του Ιουνίου (Κατηγορία 4 για ρυθμίσεις απευθείας με τις τράπεζες), η συμμετοχή είναι πολύ κατώτερη των προσδοκιών, με λιγότερους από 1 στους 4 επιλέξιμους οφειλέτες να έχουν υποβάλει αίτηση.

Δύο παράγοντες εξηγούν τη χαμηλή συμμετοχή:

1. Το σοκ της νέας δόσης: Η νέα σταθερή τοκοχρεολυτική δόση (με επιτόκιο 2,90%), αν και μακροπρόθεσμα ασφαλέστερη από το step-up, προκύπτει άμεσα υψηλότερη από την «προστατευμένη» χαμηλή δόση που πληρώνουν σήμερα οι δανειολήπτες.
2. Η νομική δέσμευση: Η υποχρεωτική παραίτηση από κάθε μελλοντική δικαστική διεκδίκηση λειτουργεί αποτρεπτικά για χιλιάδες οφειλέτες που ελπίζουν σε μια ευνοϊκότερη δικαστική απόφαση (π.χ. από τον Άρειο Πάγο).

Υπό το βάρος αυτών των δεδομένων, και με τις ενώσεις δανειοληπτών να κλιμακώνουν τις κινητοποιήσεις τους τις επόμενες ημέρες στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, πολλοί εκτιμούν ότι, χωρίς μια χρονική παράταση της ρύθμισης —τόσο για τον Ιούνιο όσο και για την ψηφιακή πλατφόρμα που κλείνει στις 19 Αυγούστου— η διαδικασία θα βαλτώσει.

Αν ο νόμος αποτύχει να απορροφήσει τον κύριο όγκο των δανειοληπτών με ρυθμίσεις τύπου step-up, οι τράπεζες θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα νέο, τεχνητό κύμα «κόκκινων» δανείων στα τέλη του 2026. Τραπεζικά στελέχη τονίζουν ότι τα νέα «κόκκινα» δάνεια, ακόμη και σε δυσμενή σενάρια, δεν θα είναι αρκετά για να αλλάξουν την εικόνα εξυγίανσης των τραπεζικών χαρτοφυλακίων, αλλά θα ανακόψουν την πορεία συνεχούς μείωσης των δεικτών «κόκκινων» δανείων που ακολούθησαν οι τράπεζες τα προηγούμενα χρόνια.

Το δίλημμα των δανειοληπτών

Ένα παράδειγμα δύο σεναρίων αποπληρωμής ενός στεγαστικού 100.000 ευρώ δείχνει πολύ καθαρά πόσο δύσκολο δίλημμα αντιμετωπίζουν οι δανειολήπτες.

Έστω ένα στεγαστικό δάνειο όπου η πενταετής «περίοδος χάριτος» του step-up λήγει φέτος και ο δανειολήπτης καλείται να επιλέξει αν θα παραμείνει στην παλιά σύμβαση (που πλέον περνάει στην ακριβή φάση αποπληρωμής) ή αν θα ενταχθεί στην Κατηγορία 4 του νέου νόμου.

Βασικές παραδοχές του παραδείγματος είναι ότι το άληκτο Κεφάλαιο είναι 100.000 CHF, η τρέχουσα ισοτιμία 0,95 CHF/EUR και, συνεπώς, η σημερινή οφειλή σε ευρώ είναι 105.000. Η υπολειπόμενη διάρκεια αποπληρωμής είναι 5 έτη (180 μήνες). Η παλιά δόση step-up είναι 350 € (τεχνητά χαμηλή, κάλυπτε κυρίως τόκους). Το επιτόκιο ελβετικού είναι 4,00% (SARON + περιθώριο τράπεζας).

Στον παρακάτω πίνακα συγκρίνεται η οικονομική επιβάρυνση μεταξύ της ομαλής (αλλά ακριβής) αποπληρωμής του step-up που ενεργοποιείται τώρα και της νέας ρύθμισης με τη μετατροπή σε ευρώ.

Η παραπάνω σύγκριση εξηγεί απόλυτα τον λόγο για τον οποίο καταγράφεται τόσο χαμηλή συμμετοχή δανειοληπτών στη ρύθμιση, παρά το προφανές μακροπρόθεσμο όφελος της νέας ρύθμισης.

Με τη νέα ρύθμιση, ο δανειολήπτης γλιτώνει άμεσα 15.750 ευρώ από το κεφάλαιο, μειώνει το επιτόκιό του στο 2,90% και εξασφαλίζει μια δόση (612 €) η οποία είναι κατά 164 ευρώ φθηνότερη από τη νέα, κανονική δόση του step-up (776 €).

Όμως, στην αντίληψη του δανειολήπτη, η σύγκριση δεν γίνεται με τα 776 € που πρόκειται να πληρώσει, αλλά με τα 350 € που πλήρωνε τον προηγούμενο μήνα κατά την περίοδο χάριτος. Η μετάβαση από τα 350 € στα 612 € αποτελεί μια αύξηση της τάξης του 75% στις τρέχουσες μηνιαίες επιβαρύνσεις του.

Η αδυναμία πολλών νοικοκυριών να απορροφήσουν αυτή την άμεση αύξηση της δόσης (από την περίοδο χάριτος στη νέα σταθερή τοκοχρεωλυτική), σε συνδυασμό με την υποχρεωτική παραίτηση από τα ένδικα μέσα, αποτελούν τα βασικά εμπόδια για την επιτυχία του νέου νόμου, τονίζουν νομικοί.