Τη δρομολόγηση 14 μέτρων για την αντιμετώπιση του οξυμένου στεγαστικού προβλήματος κωδικοποιεί η απόφαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Στεγαστικής Πολιτικής, με το συνολικό τους κόστος να φτάνει σε 6,5 δισ. ευρώ και να εκτείνονται έως και το 2035.
Η κυβερνητική στρατηγική που προβλέπει η υπ' αριθμ. 1/2026 απόφαση περιλαμβάνει 50 μέτρα στεγαστικής πολιτικής, εκ των οποίων 14 νέα προτεινόμενα (10 άμεσης προτεραιότητας και 4 μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις).
Πάντως τα μέτρα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το στεγαστικό πρόβλημα που εκδηλώνεται με την έλλειψη κατοικιών, την εκτόξευση των τιμών κατά 65% από το 2021 και την έκρηξη των ενοικίων με ρυθμό 10% ετησίως.
Η έλλειψη κατοικιών οφείλεται στα εκατοντάδες χιλιάδες σπίτια που είναι στις πλατφόρμες των βραχυχρόνιων μισθώσεων, στα κατασχεμένα ακίνητα από τις τράπεζες και στα κλειστά ακίνητα, λόγω πολλών κληρονόμων ή που χρήζουν κοστοβόρων ανακαινίσεων.
Πάντως η κυβέρνηση θεωρεί, πως οι βασικοί πυλώνες της Στρατηγικής είναι σε ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, δίνουν έμφαση στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στην κινητοποίηση επενδύσεων, στη στοχευμένη κοινωνική στήριξη και στη διαμόρφωση ενός σταθερού θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου.
Οι 14 παρεμβάσεις
Αναλυτικότερα στη 10ετία μέχρι και το 2035 τα μέτρα που θα εφαρμοστούν είναι τα ακόλουθα:
1. Εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών
Επιτάχυνση, απλοποίηση και μεγαλύτερη διαφάνεια της αδειοδότησης, με αναβάθμιση των ψηφιακών εργαλείων (e-Άδειες, Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης), διαλειτουργικότητα δεδομένων, αυτοματοποιημένους ελέγχους και αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών. Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΝ.
2. Ψηφιακή πλατφόρμα φοιτητικής συγκατοίκησης με κρατικές εγγυήσεις
Πλατφόρμα όπου ιδιοκτήτες θα καταχωρούν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση και οι φοιτητές θα αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Η λειτουργία της θα συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες (κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή ζημιών), τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών. Φορέας υλοποίησης: ΥΠΑΙΘΑ.
3. Ψηφιακή πλατφόρμα σε νησιωτικούς δήμους για στέγαση δημοσίων υπαλλήλων
Οργανωμένη καταγραφή και παρακολούθηση των στεγαστικών αναγκών δημοσίων υπαλλήλων σε νησιωτικούς δήμους με αυξημένη στεγαστική πίεση και αντιστοίχιση διαθέσιμων κατοικιών με τις καταγεγραμμένες ανάγκες. Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΣ.
4. Χρηματοδοτικά κίνητρα σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές
Χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία (με κύρια πηγή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση, με υποχρέωση διάθεσης μέρους των νέων κατοικιών έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος.
5. Εξειδικευμένο πρόγραμμα παραχώρησης γης σε νησιά
Αξιοποίηση δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές μέσω σχημάτων παραχώρησης σε αναδόχους, με υποχρέωση ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας, ιδίως για εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες.
6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής
Κεντρικός μηχανισμός συντονισμού και εφαρμογής της εθνικής στεγαστικής πολιτικής, που καλύπτει το θεσμικό κενό μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) το 2012, με διασύνδεση με το Κτηματολόγιο. Θα ασκεί πρωτίστως συντονιστικές, υποστηρικτικές και διαχειριστικές αρμοδιότητες, ενώ η κυριότητα των ακινήτων μπορεί να παραμένει στους υφιστάμενους κυρίους. Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021-2027 (3 εκατ. ευρώ).
7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης
Τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών, οργανωμένοι εντός των Κέντρων Κοινότητας των δήμων, για την καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων και την υποστήριξη της κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης. Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021-2027 (κατ' εκτίμηση 6,5 εκατ. ευρώ).
8. Εξειδικευμένο Ταμείο - Θεματοφύλακας
Ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, με λειτουργία ανατροφοδοτούμενου μηχανισμού (revolving fund): τα έσοδα από μισθώσεις θα επανεπενδύονται στην επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος.
9. Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας σε επιλεγμένες περιοχές
Ειδικά πολεοδομικά σχέδια και στοχευμένα κίνητρα (όπως αύξηση συντελεστή δόμησης και επιτάχυνση διαδικασιών επανάχρησης ανενεργών κτηρίων), υπό την προϋπόθεση ότι μέρος της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των παραγόμενων κατοικιών θα διατίθεται για κοινωνική - προσιτή στέγαση.
10. Εξειδικευμένη κατηγορία Golden Visa
Δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, με ρητό αποκλεισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης και μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης.
11. Ανάπτυξη θεσμικού πλαισίου, μηχανισμών και εργαλείων για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας
Δημιουργία, στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, μηχανισμού έγκαιρου εντοπισμού, καταγραφής, διάγνωσης αναγκών, άμεσης παρέμβασης και διασύνδεσης με υπηρεσίες για άτομα που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης ή επισφαλούς στέγασης. Περιλαμβάνει σχέδιο θεσμικών παρεμβάσεων, πληροφοριακό σύστημα συγκέντρωσης δεδομένων, μελέτη αξιολόγησης των δομών αστέγων και δράσεις επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης. Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021-2027 (1,81 εκατ. ευρώ).
12. Επέκταση προγράμματος «Σπίτι Μου»
Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς - κοινοτικούς πόρους, προβλέπεται η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όταν χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους (κατά το πρότυπο του γαλλικού Prêt à Taux Zéro). Η επέκταση μπορεί να συμπεριλάβει και επιδότηση για την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο.
13. Μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών
Φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα, με βάση την Οδηγία (ΕΕ) 2022/542 για τον ΦΠΑ, η οποία επιτρέπει μειωμένο συντελεστή για «την παροχή και την κατασκευή κατοικιών στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής». Προβλέπεται συνδυασμός και με άλλα φορολογικά κίνητρα (ενδεικτικά, απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ). Ευρωπαϊκά πρότυπα: Πορτογαλία (6%), Γαλλία (10%).
14. Θεσμοθέτηση εθνικού δείκτη τιμών
Δημιουργία ενιαίου και αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με συνδυαστική αξιοποίηση στοιχείων μεταβιβάσεων, μισθώσεων, τραπεζικών αποτιμήσεων και φορολογικών δηλώσεων (κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel). Ο δείκτης θα λειτουργεί πρωτίστως ως εργαλείο διαφάνειας και παρακολούθησης, ενώ επισημαίνεται ρητά ότι επί του παρόντος δεν εξετάζεται η εφαρμογή οποιουδήποτε συστήματος διοικητικού καθορισμού ή θέσπισης ανώτατου ορίου σε τιμές μισθωμάτων.
