Ένα ισχυρό «ανάχωμα» απέναντι στην επιθετική στρατηγική των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) υψώνουν το τελευταίο διάστημα τα δικαστήρια. Οι δικαστικοί λειτουργοί ενεργοποιούν μαζικά το άρθρο 281 του Αστικού Κώδικα περί καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος, ακυρώνοντας ή αναστέλλοντας πλειστηριασμούς ακόμα και λίγες ώρες πριν από το ηλεκτρονικό «σφυρί».
Η νομική μάχη έχει μετατοπιστεί στην ουσία της συμπεριφοράς των επισπευδόντων. Τα δικαστήρια της χώρας, από τα Πρωτοδικεία μέχρι τα Εφετεία, στέλνουν σαφές μήνυμα: η διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μέσο εκβιασμού ή άκριτης ρευστοποίησης, αλλά οφείλει να σέβεται τις αρχές της αναλογικότητας, της καλής πίστης και των χρηστών ηθών.
Οκτώ δικαστικές αποφάσεις δικαίωσης οφειλετών
Το εύρος της δικαστικής παρέμβασης αποτυπώνεται ανάγλυφα στις αποφάσεις του τελευταίου διαστήματος, που καλύπτουν από κύριες κατοικίες μέχρι επαγγελματικά ακίνητα:
1. Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών (Απόφαση 111/2026): Το δικαστήριο ακύρωσε αναγκαστική κατάσχεση και επιταγή προς εκτέλεση που αφορούσε κύρια κατοικία. Το σκεπτικό έκανε δεκτό τον ισχυρισμό περί ακραίας δυσαναλογίας, καθώς η συνολική οφειλή ανερχόταν μόλις στο 1/10 της εμπορικής αξίας του ακινήτου που εκτίθετο σε δημόσιο αναγκαστικό πλειστηριασμό.
2. Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών (Απόφαση 3003/2025): Ακυρώθηκε πλειστηριασμός κύριας και μοναδικής κατοικίας. Το δικαστήριο έκρινε τη συμπεριφορά του servicer καταχρηστική, καθώς η χρηματική απαίτηση ήταν υποπολλαπλάσια της αξίας του ακινήτου, ενώ ταυτόχρονα εκκρεμούσε σε πρώτο βαθμό η αίτηση της ανακόπτουσας για υπαγωγή στον νόμο Κατσέλη (Ν. 3869/2010).
3. Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών (Απόφαση 1648/2026): Η απόφαση αυτή διεύρυνε την προστασία του άρθρου 281 ΑΚ πέραν της κύριας κατοικίας. Ακυρώθηκε επιταγή προς πληρωμή, κατάσχεση και πλειστηριασμός επαγγελματικού ακινήτου, κρίνοντας ότι η σπουδή της εταιρείας διαχείρισης για άμεση ρευστοποίηση του επαγγελματικού χώρου συνιστούσε καταχρηστική άσκηση δικαιώματος.
4. Μονομελές Εφετείο Πειραιώς (Απόφαση 38/2025): Μια απόφαση με ιδιαίτερο νομικό βάρος λόγω του δευτεροβάθμιου χαρακτήρα της. Το Εφετείο ακύρωσε κατακυρωτική έκθεση και πράξεις εκτέλεσης, κρίνοντας ότι η ενέργεια του servicer παραβίασε ευθέως την αρχή της αναλογικότητας, επιβάλλοντας δυσανάλογα επαχθείς συνέπειες στον οφειλέτη.
5. Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς (Απόφαση 4425/2026): Το δικαστήριο έκανε δεκτή ανακοπή κατά πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης, επιβεβαιώνοντας ότι η επισπεύδουσα εταιρεία ενήργησε καταχρηστικά επιδιώκοντας την άμεση ρευστοποίηση, χωρίς να εξαντλήσει προηγουμένως ηπιότερα μέσα για την ικανοποίηση της απαίτησής της.
6. Μονομελές Πρωτοδικείο Σερρών (Απόφαση 319/2025): Διατάχθηκε η ακύρωση πλειστηριασμού κύριας κατοικίας για δάνειο αγοράς αυτοκινήτου. Κρίθηκε καταχρηστικός διότι ο οφειλέτης είχε πραγματοποιήσει σταθερές, έστω και μικρές, καταβολές έναντι της οφειλής του και είχε καταθέσει ρεαλιστική, βιώσιμη πρόταση ρύθμισης, την οποία ο servicer αγνόησε επιδεικτικά.
7. Μονομελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου (Απόφαση 440/2026): Μπλόκαρε τις πράξεις εκτέλεσης και ακύρωσε την προσπάθεια του servicer να κηρύξει την οφειλέτρια έκπτωτη από ήδη συμφωνημένη ρύθμιση. Αποδείχθηκε ότι οι πιστωτές δεν είχαν γνωστοποιήσει εγκαίρως τους λογαριασμούς καταβολής (IBAN) και το ακριβές ύψος των δόσεων, επιδιώκοντας καταχρηστικά να επωφεληθούν από δική τους διοικητική παράλειψη.
8. Μονομελές Πρωτοδικείο Κορίνθου (Απόφαση 550/2025): Ακύρωσε αναγκαστική κατάσχεση λόγω προφανούς αντίθεσης της συμπεριφοράς της εταιρείας διαχείρισης απαιτήσεων στα όρια που θέτει η καλή πίστη και το άρθρο 281 ΑΚ.
Οι τρεις «κόκκινες γραμμές» που θέτουν οι δικαστές
Από την ανάλυση του σκεπτικού των παραπάνω αποφάσεων προκύπτει ότι η δικαιοσύνη έχει κωδικοποιήσει τρία βασικά κριτήρια για να στοιχειοθετηθεί η καταχρηστικότητα με βάση το άρθρο 281 του Αστικού Κώδικα:
- Η αρχή της αναλογικότητας: Θεωρείται αδιανόητο να εκποιείται η κύρια κατοικία ενός πολίτη για οφειλές που αντιπροσωπεύουν ένα ελάχιστο κλάσμα (π.χ. κάτω του 10%) της αξίας του ακινήτου, όταν υπάρχουν άλλα, ηπιότερα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
- Η άρνηση συνεργασίας και ρύθμισης: Οι servicers υποχρεούνται να εξετάζουν με καλή πίστη τις ρεαλιστικές προτάσεις ρύθμισης που καταθέτουν οι δανειολήπτες με βάση τα πραγματικά εισοδήματά τους. Η προσχηματική απόρριψη βιώσιμων λύσεων με μοναδικό σκοπό τη γρήγορη ρευστοποίηση αποδοκιμάζεται δικαστικά.
- Η αντιφατική συμπεριφορά και οι εκκρεμοδικίες: Η επίσπευση πλειστηριασμών την ώρα που εκκρεμούν δικαστικές αποφάσεις (όπως εφέσεις για τον Νόμο Κατσέλη) ή η αιφνίδια αθέτηση προφορικών ή άτυπων συμφωνιών εκλαμβάνεται ως συμπεριφορά που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τα χρηστά ήθη.
