Επιχειρήσεις

Πακέτο 8 δισ. στις κατασκευές από το Ταμείο Ανάκαμψης: Ποια είναι τα έργα


Μεγάλες προσδοκίες για τον κλάδο καταγράφει ειδική μελέτη του ΙΟΒΕ μετά τη συρρίκνωση σχεδόν κατά 90%

Μια μεγάλη ευκαιρία για επιτάχυνση της ανάκαμψης του κλάδου των κατασκευών, ύστερα από μια μακρά περίοδο συρρίκνωσης, δίνουν τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης, ο συνολικός προϋπολογισμός των οποίων πλησιάζει τα 8 δισ. ευρώ, σύμφωνα με κλαδική μελέτη του ΙΟΒΕ. Μάλιστα, το ΙΟΒΕ υπογραμμίζει ότι το θετικό κλίμα που δημιουργεί ο σχεδιασμός για τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης ώθησε τις προσδοκίες του κλάδου σε θετικό έδαφος τον Απρίλιο του 2021, για πρώτη φορά μετά τα τέλη του 2008.

Όπως σημειώνεται στη μελέτη, η ανάπτυξη υποδομών και άλλων κατασκευαστικών έργων τα επόμενα χρόνια αποτελεί βασική προτεραιότητα σε όλα τα επίσημα κείμενα αναπτυξιακής πολιτικής στην Ελλάδα, σε πεδία όπως οι υποδομές μεταφορών, εφοδιαστικής αλυσίδας, ενέργειας και επικοινωνίας, η οδική ασφάλεια και η αστική κινητικότητα, η πράσινη ανάπτυξη και η περιβαλλοντική αναβάθμιση, οι ψηφιακές τεχνολογίες και συστήματα, η διαχείριση απορριμμάτων, η ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων, η απολιγνιτοποίηση, η ανάπτυξη συστημάτων κυκλικής οικονομίας και η ενίσχυση βασικών τουριστικών υποδομών με έμφαση στην προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Τα έργα θα υποστηριχθούν και από τους πρόσθετους ευρωπαϊκούς πόρους των έκτακτων μέτρων ανάκαμψης, οι οποίοι θα οδηγήσουν σε ιδιαίτερα αυξημένες εισροές χρηματοδότησης στην Ελλάδα για την περίοδο 2021-2027. Η πλήρης αξιοποίηση των πόρων χρηματοδότησης σε έργα και μεταρρυθμίσεις που θα είναι κομβικές για τη διατηρήσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, αποτελεί σημαντική πρόκληση για τον διοικητικό μηχανισμό της χώρας.

Στη μελέτη περιλαμβάνεται πίνακας με όλα τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης και θα συμβάλλουν στην αύξηση των εργασιών του κατασκευαστικού κλάδου. Πρόκειται συνολικά για 36 έργα, με προϋπολογισμό 7,962 δισ. ευρώ, εκ των οποίων το μεγαλύτερο με διαφορά είναι το νέο «Εξοικονομώ κατ' οίκον», με προϋπολογισμό που ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ, ενώ άλλα 450 εκατ. ευρώ θα διατεθούν στο πρόγραμμα «Εξοικονομώ Επιχειρώντας» για την αναβάθμιση κτηρίων των επιχειρήσεων.

erga_tameio_anakampsis

Πάντως, στη μελέτη τονίζεται ότι:

  • Αναγκαία συνθήκη για να συμβάλλει ουσιαστικά και αποτελεσματικά η Βιομηχανία Υποδομών και Κατασκευών στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια, είναι η άρση εμποδίων και στρεβλώσεων ώστε οι απαιτούμενες υποδομές να κατασκευαστούν έγκαιρα, με ανταγωνιστικό κόστος, τεχνική ποιότητα και επάρκεια.
  • Η ανεπαρκής ζήτηση αποτελούσε τα προηγούμενα χρόνια το κυριότερο εμπόδιο ανάπτυξης του τομέα των Κατασκευών, ενώ και οι δυσκολίες χρηματοδότησης επηρέασαν σημαντικά την κατασκευαστική δραστηριότητα στην Ελλάδα. Σημαντικά ζητήματα που αφορούν τα δημόσια έργα υποδομών είναι η έλλειψη ενιαίου εθνικού στρατηγικού σχεδίου για τις Υποδομές, η συρρίκνωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων (ΠΔΕ), προβληματικά σημεία στο σύστημα δημοπράτησης και ανάθεσης έργων, οι ελλιπείς μηχανισμοί ελέγχου και επίβλεψης στα δημόσια έργα (κόστος, τεχνική αρτιότητα), η εστίαση των δημοπρατούμενων έργων στο κόστος κατασκευής και όχι στην ποιότητα και στο κόστος συντήρησης και διαχείρισης, οι καθυστερήσεις πληρωμών και η έλλειψη ρευστότητας των επιχειρήσεων.
  • Η σημαντική μείωση του αριθμού των νέων έργων οδήγησε σε οξύτατο ανταγωνισμό στις δημοπρατήσεις έργων και σημαντική αύξηση του ποσοστού των εκπτώσεων στις υποβληθείσες προσφορές που συχνά συνοδεύονται από προβλήματα όπως χρονοβόρες διαδικασίες αποπεράτωσης, αμφιλεγόμενη ποιότητα κατασκευής των έργων, υπερβάσεις προϋπολογισμού, καθυστερήσεις ολοκλήρωσης και υψηλές δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας των έργων στο μέλλον και αθέμιτο ανταγωνισμό στις υγιείς επιχειρήσεις.
  • Η δημοπράτηση έργων με ένα υγιές κι ασφαλές σύστημα έχει επομένως τεράστια σημασία για τον κλάδο των Κατασκευών, αλλά και για την εθνική οικονομία αν ληφθεί υπόψη η στρατηγική σημασία του τομέα για την επαύξηση των δυνατοτήτων οικονομικής μεγέθυνσης και την υλοποίηση σημαντικών έργων το επόμενο διάστημα.
  • Οι μεταρρυθμίσεις που εισήχθησαν πρόσφατα με τον Ν.4782/2021 για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, όπως η ενίσχυση του συστήματος μελέτη – κατασκευή, η αντιμετώπιση των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών (ΑΧΠ) στα έργα, η ενίσχυση των πολλαπλών κριτηρίων ανάθεσης, η ιδιωτική επίβλεψη έργων, η διαιτητική και η συμβιβαστική επίλυση διαφορών, ο εκσυγχρονισμός και ψηφιοποίηση διαδικασιών, το ενιαίο σύστημα τεχνικών προδιαγραφών και τιμολόγησης τεχνικών έργων και μελετών κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση.
  • Απαιτείται, ωστόσο, η ταχεία υλοποίηση αρκετών διοικητικών πράξεων που θα επιτρέψουν την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, ώστε τόσο η δημόσια διοίκηση όσο και η Βιομηχανία Υποδομών και Κατασκευών να εξοικειωθούν στα νέα δεδομένα, να εντοπιστούν και να διορθωθούν ενδεχόμενα προβλήματα που θα ανακύψουν στην πράξη.

Η μεγάλη συρρίκνωση του κλάδου

Από το 2006 και μετά, στον απόηχο των μεγάλων τεχνικών έργων για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά ιδιαίτερα στα χρόνια της μεγάλης οικονομικής κρίσης, ο κλάδος των κατασκευών συρρικνώθηκε δραματικά, με την προστιθέμενη αξία του να μειώνεται σχεδόν κατά 90%, όπως δείχνουν τα στοιχεία που παραθέτει το ΙΟΒΕ.

Η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (ΑΠΑ) του κλάδου των Κατασκευών συρρικνώθηκε στα €2,2 δισεκ. το 2019, έναντι €18,1 δισεκ. το 2006, όταν είχε καταγράψει το υψηλότερο σημείο της τελευταίας 20ετίας, σημειώνει το ΙΟΒΕ.  Η συμμετοχή του κλάδου των Κατασκευών στη συνολική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της ελληνικής οικονομίας μειώθηκε στο 1,4% το 2019 (ΕΕ: 5,4%) από 9,4% το 2006.

Ειδικότερα,

  • Στον κλάδο των Κατασκευών στην Ελλάδα δραστηριοποιήθηκαν το 2018 περίπου 60.000 επιχειρήσεις.
  • Στους υπόλοιπους κλάδους της Βιομηχανίας Υποδομών και Κατασκευών δραστηριοποιήθηκαν το 2018 περισσότερες από 85.000 επιχειρήσεις – κυρίως στον τομέα Υπηρεσιών ο οποίος περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο τις αρχιτεκτονικές και μελετητικές δραστηριότητες.
  • Η συνολική αξία παραγωγής του κλάδου των Κατασκευών έφτασε τα €7,3 δισεκ. το 2019 και σε σύγκριση με το 2008 έχει υποχωρήσει κατά 79,1%.
  • Το λειτουργικό πλεόνασμα και μικτό εισόδημα του κλάδου των Κατασκευών βρέθηκε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα την τριετία 2017-2019 (μόλις €273 εκατ. το 2019 ή 3,7% της αξίας παραγωγής), ακολουθώντας συνεχή πτωτική πορεία από τα τέλη της δεκαετίας του 2000.
  • Συνολικά ο τομέας Κατασκευών (περιλαμβανομένων της Εξόρυξης, της βιομηχανίας δομικών υλικών και των κλάδων εμπορίου και υπηρεσιών που σχετίζονται με τις Κατασκευές) συνεισέφερε το 4,1% της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της ελληνικής οικονομίας το 2019, έναντι 13,2% το 2006.
  • Στον κλάδο των Κατασκευών απασχολούνταν το 2019 περίπου 150 χιλ. εργαζόμενοι και στους υπόλοιπους κλάδους της Βιομηχανίας Υποδομών και Κατασκευών 127 χιλ. εργαζόμενοι.
  • Η συνολική επενδυτική δαπάνη για κατασκευαστικά έργα μειώθηκε από €34,1 δισεκ. το 2007 σε μόλις €7,7 δισεκ. το 2019 – βρίσκεται δηλαδή κάτω από το ¼ του επιπέδου του 2007.
  • H μεγαλύτερη υστέρηση παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια στις επενδύσεις σε κατοικίες, οι οποίες αντιστοιχούσαν το 2019 στο 0,7% του ΑΕΠ (μέσος όρος ΕΕ: 5,1%), έναντι 10,8% το 2007.
  •  Οι επενδύσεις σε λοιπές κατασκευές διαμορφώθηκαν το 2019 σε 3,3% (μέσος όρος ΕΕ: 5,4%).
  • Η συνεισφορά των Κατασκευών στο Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών έφτασε τα €576 εκατ. το 2020.
  • Η κατασκευαστική δραστηριότητα υποχώρησε το 2020 κατά 10,3% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η μείωση ήταν μεγαλύτερη στα έργα πολιτικού μηχανικού (-13,0%), ενώ η δραστηριότητα στις κατασκευές κτηρίων περιορίστηκε κατά 6,6%.