Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων μηνών δεν οφείλεται σε κάποια αιφνίδια κατάρρευση της παγκόσμιας προσφοράς, αλλά σε έναν γνώριμο καταλύτη: τον γεωπολιτικό φόβο. Το Ιράν, αν και δεν συγκαταλέγεται στους κορυφαίους παραγωγούς αργού, παραμένει κρίσιμος παράγοντας για τις αγορές ενέργειας λόγω της θέσης του, της ευθραυστότητας της περιοχής και των περιορισμένων περιθωρίων ασφαλείας του ΟΠΕΚ.
Η χώρα παράγει περίπου 3,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σημαντικά λιγότερα από τις ΗΠΑ ή τη Σαουδική Αραβία. Ωστόσο, ένα νέο κύμα κοινωνικής αναταραχής στο εσωτερικό της, που πυροδοτήθηκε από την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος, σε συνδυασμό με την κλιμάκωση της ρητορικής από την Ουάσιγκτον, αρκούσε για να ταράξει τις αγορές.
Ο φόβος κινεί τις αγορές
Ο βασικός παράγοντας για τους traders δεν είναι το σημερινό επίπεδο παραγωγής, αλλά ο κίνδυνος διακοπής της ροής. Οι αγορές προεξοφλούν το ενδεχόμενο στρατιωτικής ή πολιτικής κλιμάκωσης που θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε απώλεια ιρανικών εξαγωγών, είτε σε ευρύτερη αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Η ανησυχία εντάθηκε καθώς αυξήθηκαν οι ενδείξεις στρατιωτικής ετοιμότητας στην περιοχή, ενώ παράλληλα ήρθαν στο φως στοιχεία για χιλιάδες θανάτους από την έναρξη των διαδηλώσεων στα τέλη Δεκεμβρίου. Οι εξελίξεις αυτές ενίσχυσαν το σενάριο μιας σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια.
Περιορισμένα αποθέματα ασφαλείας στον ΟΠΕΚ
Παρότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου παραμένει σήμερα επαρκώς εφοδιασμένη, τα περιθώρια απορρόφησης ενός σοκ έχουν στενέψει. Ο OPEC και οι σύμμαχοί του, που καλύπτουν περίπου το 40% της παγκόσμιας παραγωγής, αύξησαν την άντληση το προηγούμενο έτος, μειώνοντας τη διαθέσιμη εφεδρική ικανότητα.
Σε ένα σενάριο απώλειας των ιρανικών εξαγωγών λόγω σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, η δυνατότητα των άλλων παραγωγών να καλύψουν άμεσα το κενό θεωρείται περιορισμένη. Αυτός ακριβώς ο συνδυασμός -γεωπολιτικός κίνδυνος και χαμηλά αποθέματα ασφαλείας- λειτουργεί ως μοχλός ανόδου των τιμών.
Η γεωγραφία ως καταλύτης κινδύνου
Πέρα από την ίδια την παραγωγή, το Ιράν έχει κρίσιμη γεωστρατηγική σημασία. Βρίσκεται δίπλα σε μερικούς από τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως και ελέγχει έμμεσα σημεία-κλειδιά για τη διεθνή ναυσιπλοΐα ενέργειας.
Το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου αργού, αποτελεί μόνιμο σημείο ανησυχίας. Στο παρελθόν έχουν καταγραφεί επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στην περιοχή, γεγονός που καθιστά κάθε ένταση γύρω από το Ιράν πολλαπλασιαστή κινδύνου για τις τιμές.
Κυρώσεις με μειωμένη αποτελεσματικότητα
Οι υφιστάμενες κυρώσεις έχουν ήδη περιορίσει σημαντικά τις ιρανικές εξαγωγές, οι οποίες κατευθύνονται κυρίως σε ανεξάρτητα διυλιστήρια στην Κίνα με σημαντική έκπτωση έναντι των διεθνών τιμών αναφοράς. Αυτό εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο πρόσθετα μέτρα μπορούν πλέον να ασκήσουν ουσιαστική πίεση.
Παρά τη μερική αποκλιμάκωση της ρητορικής περί άμεσης στρατιωτικής επέμβασης, παραμένει στο τραπέζι η επιβολή νέων δασμών σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν, ενισχύοντας το κλίμα αβεβαιότητας.
Όσο αφορά τους επενδυτές, το Ιράν δεν χρειάζεται να είναι πετρελαϊκή υπερδύναμη για να επηρεάζει τις τιμές. Αρκεί να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας εύφλεκτης περιοχής, με περιορισμένα περιθώρια ασφαλείας στην παγκόσμια προσφορά και με αγορές που αντιδρούν περισσότερο στον κίνδυνο, παρά στα απόλυτα μεγέθη παραγωγής. Σε αυτό το περιβάλλον, ο φόβος λειτουργεί ως το πιο ισχυρό καύσιμο για την άνοδο του πετρελαίου.
