Η διαρκής άνοδος του δημόσιου χρέους διεθνώς μπορεί να οδηγήσει αργά ή γρήγορα σε μια κρίση στην αγορά ομολόγων, εάν οι κυβερνήσεις συνεχίσουν να αναβάλλουν δύσκολες αποφάσεις, προειδοποίησε ο Τζέιμι Ντάιμον, διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase και μία από τις πιο ισχυρές φωνές της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αγοράς.
Μιλώντας σε επενδυτικό συνέδριο του κρατικού επενδυτικού ταμείου της Νορβηγίας — του μεγαλύτερου στον κόσμο — ο Ντάιμον περιέγραψε ένα περιβάλλον όπου πολλαπλοί κίνδυνοι συσσωρεύονται ταυτόχρονα: γεωπολιτικές συγκρούσεις, άνοδος των τιμών της ενέργειας, δημοσιονομικά ελλείμματα και αυξανόμενη αβεβαιότητα για την πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης.
«Με τον τρόπο που εξελίσσονται τα πράγματα τώρα, θα υπάρξει κάποιου είδους κρίση ομολόγων και τότε θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η προειδοποίηση του επικεφαλής της μεγαλύτερης τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών έρχεται σε μια περίοδο όπου πολλές κυβερνήσεις έχουν διογκώσει το χρέος τους μετά από χρόνια πανδημίας, ενεργειακής κρίσης, πολέμων και υψηλών επιτοκίων.
Μια κρίση ομολόγων συνήθως εκδηλώνεται όταν οι επενδυτές αρχίζουν να αμφισβητούν τη βιωσιμότητα του χρέους ενός κράτους ή τη δυνατότητα της κεντρικής τράπεζας να συγκρατήσει τις πιέσεις. Τότε οι αποδόσεις εκτινάσσονται, οι τιμές των ομολόγων καταρρέουν και η ρευστότητα στερεύει, καθώς όλοι θέλουν να πουλήσουν, αλλά λίγοι να αγοράσουν.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι κεντρικές τράπεζες συχνά αναγκάζονται να παρέμβουν ως «αγοραστές ύστατης ανάγκης», ώστε να αποτρέψουν μετάδοση της κρίσης στο τραπεζικό σύστημα και στην πραγματική οικονομία.
Ο Ντάιμον δεν εμφανίστηκε απαισιόδοξος για την ικανότητα των αρχών να διαχειριστούν ένα τέτοιο σοκ. Ήταν όμως σαφής πως η σωστή επιλογή είναι η πρόληψη και όχι η θεραπεία.
Δεν ανησυχώ τόσο ότι δεν θα μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε. Πιστεύω όμως πως η ωριμότητα επιβάλλει να δράσουμε πριν συμβεί, όχι αφού συμβεί.
Το παράδειγμα της Βρετανίας και ο φόβος μετάδοσης
Η αγορά γνωρίζει καλά ότι τέτοιου είδους επεισόδια μπορούν να ξεσπάσουν αιφνιδιαστικά. Ένα πρόσφατο παράδειγμα ήταν η κρίση των βρετανικών κρατικών ομολόγων το 2022, όταν η απότομη απώλεια εμπιστοσύνης στο δημοσιονομικό σχέδιο της τότε κυβέρνησης οδήγησε σε έκρηξη αποδόσεων και ανάγκασε την Τράπεζα της Αγγλίας να παρέμβει επειγόντως.
Ο Ντάιμον υπαινίχθηκε ότι σήμερα οι πιέσεις είναι πιο σύνθετες και πιο διεθνοποιημένες. Δεν πρόκειται μόνο για το χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά για ένα παγκόσμιο οικοσύστημα όπου οι αγορές είναι στενά συνδεδεμένες και οι αναταράξεις μεταδίδονται με ταχύτητα.
«Το επίπεδο των παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι υψηλό — γεωπολιτική, πετρέλαιο, κυβερνητικά ελλείμματα», είπε. «Μπορεί να υποχωρήσουν, μπορεί και όχι. Και δεν γνωρίζουμε ποιος συνδυασμός γεγονότων θα προκαλέσει το πρόβλημα».
Προειδοποίηση και για τις πιστώσεις
Στην ίδια συζήτηση, ο τραπεζίτης αναφέρθηκε και στον πιστωτικό κύκλο, τονίζοντας ότι οι αγορές ίσως υποτιμούν το πόσο επώδυνη μπορεί να είναι η επόμενη ύφεση στον δανεισμό.
Αν και δεν θεωρεί ότι η αγορά ιδιωτικής πίστωσης, ύψους περίπου 1,7 τρισ. δολαρίων, αποτελεί από μόνη της συστημικό κίνδυνο για την αμερικανική οικονομία, προειδοποίησε ότι μια συνολική επιδείνωση σε όλες τις μορφές δανεισμού θα μπορούσε να είναι πολύ πιο σοβαρή από ό,τι πιστεύουν σήμερα οι επενδυτές. Όπως είπε:
Έχουμε να δούμε πιστωτική ύφεση εδώ και πολύ καιρό. Όταν έρθει, θα είναι χειρότερη απ’ όσο νομίζει ο κόσμος. Μπορεί να είναι τρομερή
Το μήνυμα προς κυβερνήσεις και αγορές
Πίσω από τις δηλώσεις Ντάιμον έρχεται το μήνυμα, ότι η εποχή του φθηνού χρήματος έχει τελειώσει και τα κράτη δεν μπορούν πλέον να στηρίζονται στην υπόθεση ότι οι αγορές θα χρηματοδοτούν επ’ αόριστον μεγάλα ελλείμματα χωρίς συνέπειες.
Για την Ευρώπη, όπου αρκετές οικονομίες εξακολουθούν να ισορροπούν ανάμεσα στην ανάπτυξη και στη δημοσιονομική πειθαρχία, η προειδοποίηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων αμυντικών δαπανών, ενεργειακών αβεβαιοτήτων και ακριβότερου χρήματος, η επόμενη κρίση ίσως να μην ξεκινήσει από τις τράπεζες, αλλά από τα ίδια τα κρατικά χαρτοφυλάκια χρέους.
