Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα εκτινάχθηκε η μέση τιμή του ντίζελ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, φτάνοντας τα 2,24 ευρώ το λίτρο, από 1,59 ευρώ πριν από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή, καθώς οι διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά καυσίμων εντείνουν τις πιέσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία. Την ίδια ώρα, κορυφαία στελέχη της ενεργειακής αγοράς προειδοποιούν ότι τα διαθέσιμα αποθέματα πετρελαίου εξαντλούνται, περιορίζοντας τα περιθώρια αντιμετώπισης νέων διαταραχών στον εφοδιασμό.
Στις διεθνείς αγορές, το Brent, στα συμβόλαια παράδοσης Δεκεμβρίου, υποχωρεί κατά 1,05%, στα 103,19 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI, στα συμβόλαια Νοεμβρίου, καταγράφει πτώση 0,98%, στα 90,56 δολάρια. Η υποχώρηση του αργού, ωστόσο, δεν αρκεί για να αντιστρέψει την πίεση στην αγορά των διυλισμένων καυσίμων, όπου η περιορισμένη προσφορά και τα υψηλά περιθώρια διύλισης διατηρούν το ντίζελ σε εξαιρετικά ακριβά επίπεδα.
Η επιβάρυνση είναι ήδη ορατή σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν για τις τιμές των καυσίμων, δώδεκα κράτη-μέλη της ΕΕ κατέγραψαν νέα ιστορικά υψηλά στο ντίζελ, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο, η Ιταλία, η Ρουμανία και η Πολωνία. Στη Δανία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία οι τιμές ξεπέρασαν τα 2,50 ευρώ το λίτρο, ενώ στη Γερμανία διαμορφώθηκαν στα 2,44 ευρώ.
Στο Βέλγιο, η μέση τιμή έφτασε τα 2,43 ευρώ το λίτρο, από 2,39 ευρώ μία εβδομάδα νωρίτερα. Στην Ιταλία αυξήθηκε κατά 7 λεπτά, στα 2,35 ευρώ, ενώ στη Γαλλία διαμορφώθηκε στα 2,37 ευρώ, καταγράφοντας οριακή υποχώρηση. Σε επίπεδο ΕΕ, η μέση τιμή αυξήθηκε κατά ένα λεπτό μέσα σε μία εβδομάδα.
Η άνοδος από τα 1,59 στα 2,24 ευρώ το λίτρο αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 41% σε σχέση με τον Φεβρουάριο, πριν από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η εξέλιξη επιβαρύνει άμεσα τις οδικές μεταφορές, τις επιχειρήσεις logistics, τους επαγγελματίες οδηγούς και τους αγρότες, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο μετακύλισης του κόστους στις τιμές των προϊόντων.
Καμπανάκι για τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου
Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στην αγορά αργού γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ, τα εμπορικά αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως έχουν υποχωρήσει κάτω από τα 6 δισ. βαρέλια, με το μεγαλύτερο μέρος τους να μην είναι άμεσα διαθέσιμο για την αγορά. Περισσότερα από 1 δισ. βαρέλια έχουν ήδη αντληθεί από εμπορικά αποθέματα από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Ο Νάσερ προειδοποίησε ότι το σύστημα βρίσκεται ήδη υπό έντονη πίεση, καθώς τα αποθέματα που μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα είναι περιορισμένα. Η απομείωση των διαθέσιμων ποσοτήτων μειώνει το περιθώριο αντίδρασης σε νέες διακοπές εφοδιασμού και αυξάνει την ευαισθησία των τιμών σε γεωπολιτικές εξελίξεις.
Από την πλευρά του, ο διευθύνων σύμβουλος της Chevron, Μάικ Γουίρθ, επισήμανε ότι η εξασθένηση των αποθεματικών ασφαλείας έχει ανεβάσει το κατώτατο όριο των τιμών του πετρελαίου. Στελέχη της αγοράς εκτιμούν, παράλληλα, ότι η αναταραχή ενδέχεται να συνεχιστεί και μετά το 2027, καθώς η αναπλήρωση των αποθεμάτων θα πρέπει να γίνει ταυτόχρονα με την κάλυψη της παγκόσμιας ζήτησης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η κατάσταση στα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ, τα οποία, σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας, βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 1982.
Στο τραπέζι η διάθεση 100 εκατ. βαρελιών
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προωθεί την επιτάχυνση της διάθεσης περίπου 100 εκατ. βαρελιών πετρελαίου και ντίζελ, με προτεραιότητα στα αποθέματα πετρελαίου κίνησης, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις και οι ιστορικά υψηλές τιμές.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές κατά πόσο οι ποσότητες αυτές συνιστούν νέα παρέμβαση ή αφορούν αποθέματα που είχαν ήδη δεσμευθεί στο πλαίσιο του προγράμματος διάθεσης 400 εκατ. βαρελιών, το οποίο ανακοινώθηκε τον Μάρτιο. Ο IEA έχει διευκρινίσει ότι περίπου 100 εκατ. βαρέλια από εκείνη την πρωτοβουλία δεν έχουν ακόμη φτάσει στην αγορά.
Τα κράτη-μέλη συμφώνησαν να επιταχύνουν τις ήδη προγραμματισμένες παραδόσεις και να δώσουν προτεραιότητα στο ντίζελ, λόγω της ιδιαίτερα περιορισμένης προσφοράς. Παράλληλα, τα δημόσια διαθέσιμα στρατηγικά αποθέματα των χωρών-μελών του οργανισμού ανέρχονται σε περίπου 1,1 δισ. βαρέλια, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 200 εκατ. βαρελιών ντίζελ.
Η παρέμβαση, πάντως, δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης. Οι διαταραχές στις ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, τα προβλήματα στη λειτουργία διυλιστηρίων και οι περιορισμοί στις εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων έχουν περιορίσει τη διαθεσιμότητα καυσίμων, με την Ευρώπη να παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη.
Τα περιθώρια διύλισης κρατούν ψηλά τις τιμές
Η ακριβή τιμή του ντίζελ δεν εξηγείται αποκλειστικά από την πορεία του αργού πετρελαίου. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν και τα υψηλά περιθώρια διύλισης, δηλαδή η διαφορά μεταξύ του κόστους αγοράς του αργού και της τιμής πώλησης των προϊόντων που παράγονται από αυτό.
Οι περιορισμοί στην προσφορά, η μειωμένη διαθεσιμότητα διυλισμένων καυσίμων και η αυξημένη εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγωγές διατηρούν το κόστος σε υψηλά επίπεδα. Έτσι, ακόμη και όταν το αργό υποχωρεί στις διεθνείς αγορές, η αποκλιμάκωση στις τιμές των πρατηρίων δεν είναι ούτε άμεση ούτε δεδομένη.
Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία ενόψει του χειμώνα. Στελέχη του ενεργειακού κλάδου προειδοποιούν ότι η περιορισμένη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου και η εξάντληση των αποθεμάτων αυξάνουν τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων, εάν οι καιρικές συνθήκες ενισχύσουν τη ζήτηση κατά το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Για την ευρωπαϊκή οικονομία, ο συνδυασμός ακριβού ντίζελ, περιορισμένων αποθεμάτων και υψηλού ενεργειακού κόστους δημιουργεί ένα νέο μέτωπο πληθωριστικών πιέσεων, με τις μεταφορές, τη γεωργία και τελικά τους καταναλωτές να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων.
