Πολιτική

Η «ιταλοποίηση» της ΕΕ: Πώς η ακροδεξιά πέρασε από το περιθώριο στην εξουσία


Το μοντέλο Μπερλουσκόνι και η διαδρομή της Τζόρτζια Μελόνι επηρέασαν Γαλλία, Γερμανία και Ισπανία - Η αστάθεια των κυβερνητικών συμμαχιών και η σταδιακή αποδοχή της σκληρής δεξιάς αλλάζουν το ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο

Η Ιταλία λειτούργησε ως πολιτικό εργαστήριο για την Ευρώπη, καθώς η συνεργασία της παραδοσιακής δεξιάς με την ακροδεξιά άνοιξε τον δρόμο για την είσοδο δυνάμεων με νεοφασιστικές καταβολές στην εξουσία. Τρεις δεκαετίες μετά, το μοντέλο Μπερλουσκόνι και η πολιτική κανονικοποίηση της Μελόνι επηρεάζουν τις εξελίξεις σε ολόκληρη την ήπειρο.

Η ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή αποκτά ολοένα περισσότερα χαρακτηριστικά του ιταλικού μοντέλου: εύθραυστες κυβερνητικές συμμαχίες, απογοητευμένοι ψηφοφόροι που αναζητούν νέες πολιτικές διεξόδους και, κυρίως, σταδιακή ένταξη της ακροδεξιάς στο κυρίαρχο πολιτικό σύστημα. Σε ανάλυσή τους, οι New York Times περιγράφουν αυτή τη μετατόπιση ως «ιταλοποίηση» της Ευρώπης, με αφετηρία την πολιτική στρατηγική του Σίλβιο Μπερλουσκόνι τη δεκαετία του 1990.

Η καθοριστική τομή έγινε το 1994, όταν ο Μπερλουσκόνι, επιχειρηματίας και μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης, ενέταξε στην κυβερνητική συμμαχία του δυνάμεις της άκρας δεξιάς, τις οποίες αποκαλούσε «φασίστες». Η επιλογή είχε πρωτίστως πολιτικό και εκλογικό κίνητρο: χρειαζόταν τις ψήφους τους για να σχηματίσει κυβέρνηση και να αποκτήσει την εξουσία. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, έσπασε ένα μεταπολεμικό πολιτικό ταμπού, καθώς μέχρι τότε τα κόμματα που προέρχονταν από την παράδοση του Μπενίτο Μουσολίνι παρέμεναν αποκλεισμένα από την κυβερνητική εξουσία.

Η στρατηγική του Μπερλουσκόνι βασιζόταν στην εκτίμηση ότι η συμμετοχή στην κυβέρνηση θα περιόριζε τις πιο ακραίες θέσεις αυτών των κομμάτων, εντάσσοντάς τα σε ένα σύστημα πολιτικών συμβιβασμών. Η ιταλική πολιτική κουλτούρα, με τις διαρκείς διαπραγματεύσεις και τις ευέλικτες συμμαχίες, λειτουργούσε ως μηχανισμός απορρόφησης των εντάσεων. Παράλληλα, οι θεσμικές δικλίδες ασφαλείας που θεσπίστηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και οι περιορισμοί που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, περιόριζαν τα περιθώρια ριζικών αλλαγών.

Από τον Μπερλουσκόνι στη Μελόνι

Αυτή η πολιτική διαδικασία δεν ανέκοψε την άνοδο της ακροδεξιάς. Αντίθετα, οι δυνάμεις με νεοφασιστικές καταβολές απομακρύνθηκαν σταδιακά από το περιθώριο, αναθεώρησαν μέρος της δημόσιας ρητορικής τους και διεκδίκησαν ευρύτερη πολιτική νομιμοποίηση. Η Τζόρτζια Μελόνι, η οποία προερχόταν από τον χώρο της μεταφασιστικής δεξιάς, εξελίχθηκε σε ηγετική φυσιογνωμία και το 2022 ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ιταλίας, επικεφαλής ενός κόμματος που πλέον παρουσιάζεται ως δύναμη της παραδοσιακής συντηρητικής παράταξης.

Η διακυβέρνησή της δεν ακολούθησε μέχρι σήμερα την εικόνα μιας ρήξης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η δημοσιονομική και εξωτερική πολιτική της κινείται σε γενικές γραμμές εντός της συντηρητικής πολιτικής παράδοσης, ενώ η Ιταλία διατήρησε τη στήριξή της προς την Ουκρανία. Η προσπάθεια της Μελόνι να λειτουργήσει ως γέφυρα της Ευρώπης με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν απέδωσε, ενώ η εξάρτηση της χώρας από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ενίσχυσε τη σημασία της συνεργασίας με τις Βρυξέλλες. Ταυτόχρονα, η ίδια η ΕΕ την αντιμετωπίζει πλέον ως συνομιλήτρια και έχει προσεγγίσει ορισμένες από τις θέσεις της στο μεταναστευτικό.

Τζόρτζια Μελόνι: Από την Ακροδεξιά στο κέντρο της ευρωπαϊκής εξουσίας

Η πολιτική της κανονικοποίηση έχει ευρύτερες συνέπειες. Η παραμονή της Μελόνι στην εξουσία και η αποδοχή της από ευρωπαϊκούς θεσμούς και πολιτικούς παράγοντες προσφέρουν ένα προηγούμενο σε ακροδεξιά κόμματα άλλων χωρών. Η Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, η Άλις Βάιντελ στη Γερμανία και ο Σαντιάγο Αμπασκάλ στην Ισπανία βλέπουν στην ιταλική εμπειρία ένα μοντέλο πολιτικής διεύρυνσης: την πορεία από την περιθωριακή παρουσία στη συμμετοχή στην εξουσία, με σταδιακή απομάκρυνση από θέσεις που δυσκολεύουν τη συνεργασία με τις παραδοσιακές συντηρητικές δυνάμεις.

Το ιταλικό παράδειγμα εξαπλώνεται

Η τάση αποτυπώνεται πλέον και στην Ισπανία. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το ακροδεξιό κόμμα Vox, το οποίο αντλεί υποστήριξη από την αντίθεση στη μετανάστευση, το Ισλάμ και την ΕΕ, ενδέχεται να συμμετάσχει σε νέα κυβέρνηση μαζί με το κύριο συντηρητικό κόμμα. Η κυβέρνηση του σοσιαλιστή πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ επιχειρεί να κινητοποιήσει τους υποστηρικτές της, προειδοποιώντας για τις πολιτικές που εκπροσωπεί το Vox, ενώ στελέχη της επικαλούνται ακόμη και την περίοδο της δικτατορίας του Φρανθίσκο Φράνκο.

Η ισπανική ακροδεξιά αντιμετωπίζει τη Μελόνι ως παράδειγμα προς μίμηση, με στόχο μια πολιτική που θα δίνει έμφαση στην εθνική ταυτότητα και τις παραδόσεις και θα περιορίζει τη μετανάστευση. Στελέχη του Vox υποστηρίζουν ότι η ανάληψη της εξουσίας θα μπορούσε να γίνει σταδιακά, με την εφαρμογή αρχικά ενός μέρους του προγράμματός τους και την αναζήτηση ισχυρότερης λαϊκής εντολής για τις υπόλοιπες αλλαγές.

Στο Μεταναστευτικό, η Ευρώπη μιλά πλέον τη γλώσσα της Ακροδεξιάς

Το ιταλικό μοντέλο, ωστόσο, δεν μεταφέρεται αυτούσιο σε κάθε χώρα. Η Ιταλία διαθέτει θεσμικούς και πολιτικούς μηχανισμούς που έχουν περιορίσει ιστορικά τις απότομες μεταβολές, ενώ η κυβερνητική αστάθεια και οι εναλλαγές συμμαχιών λειτουργούν συχνά ως τρόπος εκτόνωσης των πολιτικών πιέσεων. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι αντίστοιχες δικλίδες μπορεί να είναι διαφορετικές, η είσοδος της ακροδεξιάς στην εξουσία ενδέχεται να έχει διαφορετικές συνέπειες. Το βασικό αποτύπωμα της ιταλικής εμπειρίας είναι ότι δυνάμεις που κάποτε θεωρούνταν πολιτικά αποκλεισμένες μπορούν να μετακινηθούν στο κέντρο της πολιτικής ζωής, επηρεάζοντας όχι μόνο τις κυβερνήσεις, αλλά και τα όρια του αποδεκτού δημόσιου διαλόγου.

Ακολουθήστε το Sofokleousin.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Σχετικά Άρθρα