Αγορές

Στον “πυρετό” της AI: Το στοίχημα των τρισεκατομμυρίων και ο κίνδυνος της φούσκας


Η μεγάλη αντίφαση ανάμεσα στην πραγματική τεχνολογική πρόοδο και στην αβεβαιότητα της χρηματοοικονομικής της απόδοσης

Πρωτοφανείς επενδύσεις σε υποδομές, δανεισμός, αλληλοχρηματοδοτήσεις και αποτιμήσεις που προϋποθέτουν εκρηκτική ανάπτυξη για πολλά χρόνια. Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε ένα τεράστιο οικονομικό στοίχημα: Η Ευρώπη μέσω της ΕΚΤ βλέπει ανησυχητικές ομοιότητες με προηγούμενες χρηματοπιστωτικές φούσκες, ενώ η αμερικανική πλευρά αντιτείνει ότι το κόστος της υποεπένδυσης μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερο.

Το ερώτημα που αρχίζει πλέον να απασχολεί όλο και περισσότερο τις αγορές δεν είναι αν η AI θα αλλάξει τον κόσμο. Είναι εάν τα οικονομικά οφέλη που θα δημιουργήσει θα είναι αρκετά μεγάλα και θα έρθουν αρκετά γρήγορα, ώστε να δικαιολογήσουν τα κεφάλαια που επενδύονται σήμερα.

Η προχθεινή τελευταία έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας επαναφέρει με ιδιαίτερα έντονο τρόπο αυτό το ερώτημα. Και δεν περιορίζεται στις υψηλές χρηματιστηριακές αποτιμήσεις. Εστιάζει κυρίως στη χρηματοδότηση της έκρηξης των επενδύσεων, στην ταχεία αύξηση του δανεισμού και στις περίπλοκες σχέσεις χρηματοδότησης μεταξύ των εταιρειών που συμμετέχουν στην αλυσίδα της AI.

Οι αναλογίες που χρησιμοποιεί είναι αποκαλυπτικές: η φούσκα των dotcom στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και η κρίση των subprime mortgages που οδήγησε στη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009. Δεν υποστηρίζει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Επισημαίνει, όμως, ότι συνδυάζονται δύο παράγοντες που έχουν αποδειχθεί επικίνδυνοι στο παρελθόν: η υπερβολική επένδυση σε μια νέα τεχνολογία και η αυξανόμενη εξάρτηση από δανειακή χρηματοδότηση.

Το κρυφό μέγεθος των 4 τρισ. 

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά στοιχεία της έκθεσης αφορά τις συμβατικές δεσμεύσεις των μεγάλων τεχνολογικών ομίλων.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, οι λεγόμενοι hyperscalers, δηλαδή οι μεγάλοι πάροχοι υπολογιστικού νέφους και ψηφιακών υποδομών, είχαν στο τέλος του δεύτερου τριμήνου του 2026 εξωλογιστικές δεσμεύσεις άνω των 4 τρισ. δολαρίων.

Πρόκειται για συμβατικές υποχρεώσεις μελλοντικών πληρωμών για τη χρήση υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, όπως data centers και υπολογιστική ισχύς. Δεν αποτελούν στο σύνολό τους τραπεζικό δανεισμό, ούτε εμφανίζονται ως υφιστάμενες υποχρεώσεις στους ισολογισμούς των εταιρειών.

Έχουν, ωστόσο, μια σημαντική οικονομική διάσταση: οι εταιρείες που κατασκευάζουν τις υποδομές μπορούν να χρησιμοποιούν τις συμβατικές δεσμεύσεις των πελατών τους ως εγγύηση για να εξασφαλίζουν δική τους χρηματοδότηση από τράπεζες, ομολογιακές αγορές και funds ιδιωτικής πίστωσης.

Με άλλα λόγια

  • μια υπόσχεση μελλοντικών εσόδων μετατρέπεται σε βάση για σημερινό δανεισμό.

Η ΕΚΤ επισημαίνει και μια δεύτερη, ακόμη πιο σύνθετη διάσταση: τις λεγόμενες κυκλικές χρηματοδοτήσεις.

Στην πράξη, ένας κατασκευαστής μικροκυκλωμάτων μπορεί να χρηματοδοτεί έναν πάροχο υπολογιστικής ισχύος ή μια εταιρεία AI, η οποία στη συνέχεια χρησιμοποιεί τα κεφάλαια για να αγοράσει μικροκυκλώματα ή υπηρεσίες από την ίδια αλυσίδα προμηθευτών.

Έτσι, η χρηματοδότηση του προμηθευτή συμβάλλει στη δημιουργία της ζήτησης για τα προϊόντα του. Ταυτόχρονα, τα έσοδα που εμφανίζονται σε διαφορετικές εταιρείες του οικοσυστήματος ενδέχεται να στηρίζονται εν μέρει στις χρηματοδοτικές αποφάσεις των ίδιων των εταιρειών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συναλλαγές είναι εικονικές ή ότι δεν υπάρχει πραγματική ζήτηση. Σημαίνει, όμως, ότι γίνεται δυσκολότερο να διαπιστωθεί πόσο από αυτή τη ζήτηση προέρχεται από ανεξάρτητους τελικούς πελάτες και πόσο από την ίδια την αλυσίδα χρηματοδότησης.

Η Anthropic και το στοίχημα των 900 δισ.

Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Anthropic, η εταιρεία πίσω από το Claude.

Στα νεότερα έγγραφα που κατέθεσε στην αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC), η εταιρεία αποκάλυψε συμβατικές δεσμεύσεις και συμφωνίες μίσθωσης συνολικού ποσού 901 δισ. δολαρίων, οι οποίες αφορούν κυρίως υπολογιστική ισχύ και υποδομές.

Από αυτά, 451,6 δισ. δολάρια αναμένεται να καταβληθούν μέχρι το τέλος του 2030. Το μεγαλύτερο μέρος των υπόλοιπων δεσμεύσεων εκτείνεται μέχρι το 2045.

Το μέγεθος είναι εντυπωσιακό, ιδιαίτερα αν συγκριθεί με τα σημερινά έσοδα της εταιρείας. Από την άλλη πλευρά, η Anthropic καταγράφει εξαιρετικά γρήγορη εμπορική ανάπτυξη: σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε, τα έσοδά της το τρίτο τρίμηνο του 2026 έφτασαν περίπου τα 17 δισ. δολάρια.

Η αντιπαράθεση γύρω από τη βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου αποτυπώθηκε και στις παρεμβάσεις του Michael Burry, του επενδυτή που έγινε γνωστός από το στοίχημά του εναντίον της αγοράς στεγαστικών δανείων πριν από την κρίση του 2008.

Ο Burry υποστήριξε ότι η Anthropic έχει τιμολογηθεί με βάση εξαιρετικά αισιόδοξες παραδοχές και ότι η συνέχιση της ανάπτυξής της σε τόσο υψηλούς ρυθμούς είναι κρίσιμη για την ίδια της την ύπαρξη.

Το επιχείρημά του δεν είναι ότι η εταιρεία δεν διαθέτει πραγματική τεχνολογία ή πελατεία. Είναι ότι η τεράστια αύξηση των εσόδων πρέπει να συνοδευτεί από αντίστοιχη δυνατότητα κάλυψης των μελλοντικών δαπανών.

Η περίπτωση της Anthropic αναδεικνύει έτσι ένα από τα βασικά προβλήματα του κλάδου: η επιτυχία στην τεχνολογία δεν συνεπάγεται αυτομάτως και οικονομική βιωσιμότητα, ιδιαίτερα όταν οι δεσμεύσεις για υποδομές προηγούνται κατά πολύ των εσόδων που καλούνται να τις χρηματοδοτήσουν.

Οταν ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να μείνεις πίσω

Η αμερικανική πλευρά, ωστόσο, αντιμετωπίζει διαφορετικά τις προειδοποιήσεις περί φούσκας.

Το βασικό επιχείρημα των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών είναι ότι η AI δεν αποτελεί απλώς μια νέα επενδυτική μόδα. Είναι μια τεχνολογική αλλαγή γενικής εφαρμογής, η οποία μπορεί να δημιουργήσει νέες αγορές, να αυξήσει την παραγωγικότητα και να μεταμορφώσει υφιστάμενες επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Για τους ομίλους αυτούς, η επένδυση στις υποδομές δεν είναι μια επιλογή που μπορεί να αναβληθεί εύκολα. Η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ αυξάνεται, η διαθέσιμη δυναμικότητα παραμένει περιορισμένη και η δημιουργία νέων data centers απαιτεί χρόνια σχεδιασμού, αδειοδοτήσεων, κατασκευής και εξασφάλισης ενέργειας.

Οι επικεφαλής των κολοσσών της ψηφιακής τεχνολογίας διαβεβαιώνουν συχνά ότι οι επενδύσεις σε υποδομές AI μπορούν να αποδώσουν σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη, καθώς οι επιχειρήσεις θα ενσωματώνουν όλο και περισσότερο την τεχνητή νοημοσύνη στις δραστηριότητές τους.

Στο ίδιο πνεύμα, η διοίκηση της Alphabet έχει επισημάνει ότι, σε μια τεχνολογική καμπή αυτού του μεγέθους, ο κίνδυνος της υποεπένδυσης μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερος από τον κίνδυνο της υπερεπένδυσης. Ακόμη και αν η ζήτηση αποδειχθεί μικρότερη από την αναμενόμενη, οι υποδομές θα μπορούν να αξιοποιηθούν και σε άλλες δραστηριότητες.

Το επιχείρημα έχει οικονομική λογική. Μια εταιρεία που δεν διαθέτει επαρκή υπολογιστική ισχύ κινδυνεύει να χάσει πελάτες, μερίδια αγοράς και τεχνολογικό προβάδισμα. Αντίθετα, εκείνη που επενδύει έγκαιρα μπορεί να αποκτήσει σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η απόσταση ΗΠΑ -ΕΕ

Το πρόβλημα είναι ότι η στρατηγική αυτή προϋποθέτει πως η αγορά θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με ρυθμούς που δικαιολογούν το κόστος.Τα χρήματα υπάρχουν, αλλά πού βρίσκονται οι αποδόσεις;

Οι αριθμοί δείχνουν πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Stanford AI Index 2026, οι ιδιωτικές επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη στις ΗΠΑ έφτασαν τα 285,9 δισ. δολάρια το 2025. Στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσό διαμορφώθηκε περίπου στα 20,9 δισ. δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι η αμερικανική αγορά συγκέντρωσε σχεδόν δεκατέσσερις φορές περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια από την ευρωπαϊκή.

Η διαφορά δεν αφορά μόνο το ύψος των επενδύσεων. Αφορά την ύπαρξη ενός ολόκληρου οικοσυστήματος: μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, εταιρείες κατασκευής μικροκυκλωμάτων, επενδυτικά κεφάλαια, νεοφυείς επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που είναι διατεθειμένοι να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη της τεχνολογίας.

Από αυτή την άποψη, η ευρωπαϊκή επιφυλακτικότητα μπορεί να ερμηνευθεί και ως αντανάκλαση της διαφορετικής θέσης της Ευρώπης στον παγκόσμιο τεχνολογικό ανταγωνισμό.

Η Ευρώπη δεν διαθέτει αντίστοιχους τεχνολογικούς γίγαντες και έχει μικρότερη παρουσία στις αγορές κεφαλαίων υψηλού ρίσκου. Επομένως, έχει περισσότερους λόγους να ανησυχεί για τις επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης ανατροπής στις αμερικανικές αποτιμήσεις, ενώ παράλληλα κινδυνεύει να εξαρτηθεί ακόμη περισσότερο από αμερικανικές υποδομές και υπηρεσίες.

Αυτό δεν ακυρώνει τις προειδοποιήσεις της ΕΚΤ. Δείχνει, όμως, ότι η συζήτηση για τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους έχει και μια γεωοικονομική διάσταση:

  • όποιος δεν συμμετέχει στην επενδυτική κούρσα, κινδυνεύει να βρεθεί εξαρτημένος από εκείνους που την κερδίζουν.

ΔΝΤ: Η φούσκα των αποδόσεων

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ανάλυση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τη χρηματοδότηση του οικοσυστήματος AI. Το Ταμείο επισημαίνει ότι η σημερινή επενδυτική έκρηξη διαφέρει από την εποχή των dotcom σε ένα κρίσιμο σημείο: σήμερα στην πρώτη γραμμή βρίσκονται μεγάλοι, κερδοφόροι τεχνολογικοί όμιλοι με ισχυρές ταμειακές ροές και κυρίαρχη θέση στις αγορές τους.

Αυτό αποτελεί σημαντικό αντίβαρο στην εικόνα μιας γενικευμένης φούσκας. Δεν πρόκειται απλώς για εκατοντάδες νεοφυείς επιχειρήσεις χωρίς έσοδα που στηρίζονται σε υποσχέσεις για το μέλλον.

Ωστόσο, το Ταμείο προειδοποιεί ότι η επενδυτική δραστηριότητα γίνεται όλο και πιο κεφαλαιοβόρα και εξαρτάται περισσότερο από εξωτερική χρηματοδότηση. Οι κυκλικές συμφωνίες συνδέουν τις εταιρείες μέσω συμμετοχών, δανείων και μελλοντικών εσόδων, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετάδοσης μιας κρίσης από τη μία στην άλλη.

Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι οι σημερινοί πρωταγωνιστές είναι ισχυρότεροι από τις εταιρείες της εποχής των dotcom δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εξαφανιστεί. Μπορεί απλώς να έχει διαφορετική μορφή. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η απόδοση των επενδύσεων

Υπάρχει, τελικά, ένα κρίσιμο οικονομικό ερώτημα που βρίσκεται πίσω από όλες τις προειδοποιήσεις: πόσο γρήγορα θα μπορέσει η AI να μετατρέψει την τεχνολογική της πρόοδο σε πραγματικά έσοδα και κέρδη;

 Τα κέρδη θα αργήσουν

Οι επενδύσεις σε data centers και μικροκυκλώματα γίνονται σήμερα. Οι αποδόσεις, όμως, αναμένονται σε βάθος πολλών ετών. Και δεν είναι δεδομένο ότι η ζήτηση θα αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό, ότι οι τιμές των υπηρεσιών θα διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα ή ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν θα καταστήσουν μέρος των σημερινών υποδομών λιγότερο ανταγωνιστικό.

Υπάρχει, μάλιστα, ένα παράδοξο: η ίδια η πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να μειώσει σημαντικά τις ανάγκες υπολογιστικής ισχύος ανά εργασία, μέσω αποδοτικότερων μοντέλων και αλγορίθμων. Αυτό θα ήταν θετικό για τους χρήστες, αλλά ενδεχομένως αρνητικό για τις εταιρείες που έχουν επενδύσει τεράστια ποσά σε υποδομές με την παραδοχή ότι η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ θα αυξάνεται διαρκώς.

Από την άλλη πλευρά, η μείωση του κόστους μπορεί να διευρύνει τη χρήση της AI, δημιουργώντας νέες εφαρμογές και ακόμη μεγαλύτερη συνολική ζήτηση. Είναι το επιχείρημα εκείνων που πιστεύουν ότι η αγορά βρίσκεται ακόμη στην αρχή μιας μακράς περιόδου ανάπτυξης.

 Οι αποτιμήσεις

Η ΕΚΤ δεν αμφισβητεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μετασχηματίσει την οικονομία. Προειδοποιεί, όμως, ότι μια πραγματική τεχνολογική επανάσταση δεν εγγυάται πως όλες οι σημερινές επενδύσεις θα αποδειχθούν κερδοφόρες.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της συζήτησης. Μπορεί η AI να αλλάξει τον κόσμο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι εταιρείες που επενδύουν σε αυτήν θα κερδίσουν. Ούτε ότι κάθε δολάριο που τοποθετείται σήμερα θα επιστρέψει με την αναμενόμενη απόδοση.

Το στοίχημα είναι τεράστιο. Και όσο περισσότερα κεφάλαια, δάνεια και μελλοντικές δεσμεύσεις συσσωρεύονται γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η σημασία μιας ενδεχόμενης διάψευσης των προσδοκιών.

Η τεχνολογική επανάσταση μπορεί να είναι πραγματική. Το ερώτημα είναι αν και η οικονομική της αποτίμηση είναι εξίσου ρεαλιστική.

Ακολουθήστε το Sofokleousin.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Σχετικά Άρθρα