Η Τουρκία φρόντισε σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα να διαλύσει τις προσδοκίες περί ουσιαστικής βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, οι οποίες καλλιεργήθηκαν μετά τη «Διακήρυξη των Αθηνών». Το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», που προώθησε η κυβέρνηση Ερντογάν, επιβεβαιώνει πως η νεοοθωμανικής έμπνευσης γεωπολιτική στρατηγική της Άγκυρας στο Αιγαίο όχι μόνο δεν εγκαταλείφθηκε, αλλά παραμένει σταθερός πυλώνας της τουρκικής πολιτικής.
Η Τουρκία επανέρχεται δυναμικά στις πάγιες θέσεις και διεκδικήσεις της, οι οποίες έχουν ως βασικό παρονομαστή την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο. Η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει το δικό της πλαίσιο αναφοράς όσον αφορά τα όρια και τους κανόνες του ελληνοτουρκικού διαλόγου, κυρίως στα ζητήματα του Αιγαίου, στέλνοντας παράλληλα σαφές μήνυμα προς την Αθήνα για το πώς αντιλαμβάνεται τη «νέα εποχή» στις διμερείς σχέσεις.
Μέσω της νομοθετικής κατοχύρωσης της «Γαλάζιας Πατρίδας», η Τουρκία επιχειρεί ουσιαστικά να παρουσιάσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της ως μέρος ενός «εθνικού κεκτημένου». Στόχος της είναι να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα επί του πεδίου και να θεμελιώσει στην πράξη το «γκριζάρισμα» περιοχών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας να επιβάλει τις θέσεις της είτε μέσω στρατιωτικής ισχύος είτε μέσω έντονων διπλωματικών και γεωπολιτικών πιέσεων.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική ηγεσία απευθύνεται και στο εσωτερικό ακροατήριο, όπου το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» έχει αποκτήσει έντονο εθνικιστικό και συμβολικό χαρακτήρα τα τελευταία χρόνια.
Πίεση προς την Ελλάδα – Οι πιθανές απαντήσεις
Είναι σαφές ότι οι κινήσεις της Άγκυρας επηρεάζουν άμεσα το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, δημιουργώντας ένα νέο πεδίο έντασης στην περιοχή. Αν και το συγκεκριμένο νομοσχέδιο δεν μεταβάλλει αυτομάτως το νομικό καθεστώς στο Αιγαίο, εντούτοις αυξάνει αισθητά την πολιτική και γεωστρατηγική πίεση.
Η Αθήνα θεωρεί ότι μια τέτοια νομοθετική πρωτοβουλία στερείται οποιασδήποτε νομικής ισχύος βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και αντιμετωπίζει το τουρκικό σχέδιο ως ακόμη μία μονομερή ενέργεια αμφισβήτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Παράλληλα, εκτιμά ότι, σε πρακτικό επίπεδο, το νομοσχέδιο δεν θα παράγει ουσιαστικά αποτελέσματα, όπως συνέβη και με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στρατηγική κλιμάκωσης;
Το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει από τη νέα τουρκική πρωτοβουλία - και το οποίο μόνο ο χρόνος μπορεί να απαντήσει - είναι αν η Άγκυρα θα περιοριστεί σε μια συμβολική εσωτερική νομοθέτηση ή αν θα επιχειρήσει να συνοδεύσει τη στρατηγική αυτή με κινήσεις επί του πεδίου, όπως έρευνες, γεωτρήσεις ή άλλες επιχειρησιακές ενέργειες. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα περίοδο έντασης με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα οφείλει να παραμένει προετοιμασμένη για όλα τα πιθανά σενάρια, ακόμη και για εκείνα που περιλαμβάνουν προκλήσεις και κλιμάκωση εκ μέρους της Τουρκίας, με επίκεντρο το Αιγαίο.
Νώντας Βλάχος
