Από την τελευταία συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν, πριν από περίπου ενάμιση χρόνο, έχει μεσολαβήσει μια περίοδος που διέψευσε σε μεγάλο βαθμό τις αρχικές προσδοκίες. Η πραγματικότητα των ελληνοτουρκικών σχέσεων απέχει πλέον παρασάγγας από το κλίμα που επιχειρήθηκε να καλλιεργηθεί με τη Διακήρυξη των Αθηνών, ενώ τα περίφημα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο αποδεικνύονται περισσότερο ένα επικοινωνιακό σχήμα παρά μια απτή διπλωματική πραγματικότητα.
Παρά ταύτα, η συνέχιση του διαλόγου θεωρείται αναγκαίο κακό, προκειμένου να αποτραπούν ανεξέλεγκτες εντάσεις και τετελεσμένα. Σε αυτό το πλαίσιο πραγματοποιείται στην Άγκυρα το νέο τετ α τετ Μητσοτάκη–Ερντογάν, με τον πήχη των προσδοκιών να βρίσκεται εξ αρχής στο ελάχιστο. Η Αθήνα δεν τρέφει αυταπάτες, ιδίως τη στιγμή που η τουρκική πλευρά επανέρχεται σε γνώριμες πρακτικές πίεσης, επιστρατεύοντας τις NAVTEX στο Αιγαίο και «δοκιμάζοντας» εκ νέου τα όρια του διαλόγου.
Η τουρκική ηγεσία, ενοχλημένη από τη σαφή γεωενεργειακή αναβάθμιση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο —μετά τον Κάθετο Διάδρομο και τις συμφωνίες με Chevron και ExxonMobil— επιλέγει να φορέσει ξανά τον μανδύα του αναθεωρητισμού. Μεθοδικά και χωρίς προσχήματα επαναφέρει το αφήγημα αμφισβήτησης του status quo στο Αιγαίο, θέτοντας υπό αμφισβήτηση θεμελιώδη στοιχεία της ελληνικής κυριαρχίας.
Η Αθήνα προσέρχεται στη συνάντηση με πλήρη επίγνωση ότι απέναντί της δεν βρίσκεται ένας αξιόπιστος συνομιλητής αλλά ένας ηγέτης που εργαλειοποιεί τον διάλογο ανάλογα με τις συγκυρίες. Η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας παραμένει μεν στρατηγική επιλογή, αλλά συνοδεύεται από τη σαφή κόκκινη γραμμή ότι δεν μπορεί να γίνει ανεκτή οποιαδήποτε υπέρβαση που θα μετατρέψει τον διάλογο σε όχημα νομιμοποίησης τουρκικών αξιώσεων.
Η συνάντηση στην Άγκυρα, επομένως, δεν προμηνύει καμία ουσιαστική μεταβολή στο σκηνικό. Πρόκειται περισσότερο για μια διαχείριση της έντασης παρά για μια πραγματική προσπάθεια επίλυσης διαφορών.
Χωρίς άγγιγμα στον σκληρό πυρήνα
Σε πρακτικό επίπεδο, η συνάντηση δεν πρόκειται να αγγίξει τον σκληρό πυρήνα των ελληνοτουρκικών διαφορών. Οποιαδήποτε προσδοκία για ουσιαστική πρόοδο συνιστά είτε αυταπάτη είτε σκόπιμη παραπλάνηση. Το μόνο ρεαλιστικό ζητούμενο είναι η αποφυγή νέων προκλήσεων και η διατήρηση μιας εύθραυστης ισορροπίας, χωρίς επεισόδια που θα δυναμιτίσουν το κλίμα.
Δύο ασύμβατες ατζέντες
Η ουσία του προβλήματος παραμένει αμετάβλητη: Αθήνα και Άγκυρα κινούνται με απολύτως ασύμβατες ατζέντες. Η ελληνική πλευρά επιμένει στη μονοθεματική προσέγγιση της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και θαλασσίων ζωνών, στη βάση του διεθνούς δικαίου. Αντίθετα, η Τουρκία προβάλλει μια πολυεπίπεδη και διαρκώς διογκούμενη ατζέντα, επιχειρώντας να μετατρέψει τον διάλογο σε παζάρι κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το γκριζάρισμα νησιών και βραχονησίδων, η αποστρατικοποίηση των νησιών και η εργαλειοποίηση της μειονότητας στη Θράκη αποτελούν σταθερά στοιχεία της τουρκικής τακτικής. Θέματα που η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά και τα οποία, εκτός απροόπτου, δεν θα τεθούν επισήμως στο τραπέζι, καθώς η Άγκυρα γνωρίζει ότι οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε αδιέξοδο.
