Η τιμή της παράνομης «ευφορίας» έχει καταρρεύσει στις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες, την ώρα που η ισχύς των ναρκωτικών έχει αυξηθεί και οι θάνατοι από υπερβολική δόση έχουν εκτοξευθεί. Ρεπορτάζ των New York Times καταγράφει την οικονομική ανατροπή πίσω από αυτή την εξέλιξη.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όταν η αμερικανική κυβέρνηση ξεκίνησε να παρακολουθεί συστηματικά τις τιμές των παράνομων ναρκωτικών, ένα σακουλάκι ηρωίνης στον δρόμο κόστιζε περίπου 10 δολάρια. Το 2025, με τα ίδια 10 δολάρια μπορούσε κάποιος να αγοράσει πέντε χάπια φαιντανύλης, με συνολική δραστικότητα αντίστοιχη με περίπου 20 σακουλάκια ηρωίνης της δεκαετίας του 1980.
Αυτό είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παράδοξα του «πολέμου κατά των ναρκωτικών». Η εκστρατεία, που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1970, είχε ως βασική λογική τον περιορισμό της ζήτησης για ηρωίνη, κοκαΐνη και άλλες παράνομες ουσίες, μέσω της καταστολής της προσφοράς και της αύξησης του κόστους χρήσης. Η τιμή θεωρούνταν ένας από τους βασικούς δείκτες επιτυχίας.
«Μετρούσαμε την επιτυχία και με το να ανεβάζουμε την τιμή», ανέφερε στους New York Times ο Ρόμπερτ Ντιπόν, ο οποίος διετέλεσε επικεφαλής της αμερικανικής υπηρεσίας για την πολιτική κατά των ναρκωτικών στον Λευκό Οίκο από το 1973 έως το 1977. Για ένα διάστημα, οι τιμές πράγματι αυξήθηκαν. Στη συνέχεια όμως άρχισαν να υποχωρούν και δεν σταμάτησαν να πέφτουν. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, το κόστος της χρήσης οπιοειδών έχει μειωθεί περισσότερο από 90%, ενώ αντίστοιχη, αν και διαφορετικού μεγέθους, πτώση έχει καταγραφεί και σε άλλα παράνομα ναρκωτικά.
Η εξέλιξη γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή όταν συγκριθεί με την πορεία των τιμών των καθημερινών καταναλωτικών αγαθών. Το 1981, με 10 δολάρια μπορούσε κάποιος να αγοράσει εύκολα οκτώ Big Mac από τα McDonald’s. Το 2025, το ίδιο ποσό δεν επαρκούσε ούτε για δύο. Η «τιμή» της εξόδου για φαγητό αυξήθηκε, ενώ η τιμή της παράνομης χρήσης ναρκωτικών κατέρρευσε.
Από την άνοδο των τιμών στην έκρηξη των θανάτων
Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερα βαρύ τίμημα. Το 1972 περίπου 6.700 άνθρωποι πέθαναν από υπερβολική δόση στις ΗΠΑ. Το 2024, ο αριθμός είχε φτάσει περίπου τους 80.000. Η αύξηση δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά η μεγαλύτερη διαθεσιμότητα εξαιρετικά ισχυρών και φθηνών ναρκωτικών, αποτελεί σημαντικό μέρος της εικόνας.
«Όταν πέφτει η τιμή, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν περισσότερο. Όταν χρησιμοποιούν περισσότερο, πεθαίνουν περισσότεροι», δήλωσε στους New York Times ο Τζόναθαν Κόλκινς, καθηγητής στο Carnegie Mellon που μελετά τις τιμές των ναρκωτικών και την πολιτική γύρω από αυτά.
Κρίσιμο ρόλο στην κατάρρευση των τιμών έχει παίξει η αλλαγή στον τρόπο παραγωγής. Μέχρι περίπου μία δεκαετία πριν, πολλά ναρκωτικά προέρχονταν από τεράστιες καλλιέργειες, οι οποίες απαιτούσαν σημαντικό κόστος και ήταν σχετικά εύκολο να εντοπιστούν από τις διωκτικές αρχές. Σήμερα, πολλές από τις ουσίες συντίθενται σε εργαστήρια σε ολόκληρο τον κόσμο, με τη χρήση φθηνών χημικών ουσιών.
Η φαιντανύλη είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, αλλά η μεταβολή είναι πολύ ευρύτερη. Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν καταγράψει περισσότερες από 1.500 νέες ψυχοδραστικές ουσίες, μεταξύ των οποίων οπιοειδή όπως η φαιντανύλη, αλλά και διεγερτικά, παραισθησιογόνα, κανναβινοειδή και ηρεμιστικά. «Η προσφορά έχει διαφοροποιηθεί, έχει απομακρυνθεί από τη γεωργία και τα συνθετικά ναρκωτικά βρίσκονται παντού στον κόσμο», σημείωσε ο Ντιπόν, εξηγώντας ότι το χαμηλό κόστος παραγωγής επιτρέπει στους διακινητές να πωλούν σε πολύ χαμηλές τιμές.
Η φαιντανύλη συμπιέζει την τιμή της «ευφορίας»
Η πτώση των τιμών των οπιοειδών είχε ξεκινήσει πριν την κυριαρχία των συνθετικών ναρκωτικών. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως το 2007, η τιμή ανά καθαρό χιλιοστόγραμμο ηρωίνης μειώθηκε περισσότερο από 50%, σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Εθνικής Πολιτικής για τα Ναρκωτικά.
Την ίδια περίπου περίοδο που οι τιμές σταθεροποιούνταν, τα συνταγογραφούμενα παυσίπονα και άλλα συνθετικά οπιοειδή άρχισαν να κερδίζουν έδαφος. Επειδή ήταν φθηνότερα στην παραγωγή από την ηρωίνη, συνέβαλαν σε νέα μείωση του κόστους της χρήσης οπιοειδών. Το 2025, σύμφωνα με πηγές των αμερικανικών διωκτικών αρχών, ένα χάπι με δύο χιλιοστόγραμμα φαιντανύλης μπορούσε να αγοραστεί για περίπου 2 δολάρια.
Τα δύο χιλιοστόγραμμα φαιντανύλης αντιστοιχούν σε περίπου 60 χιλιοστόγραμμα ηρωίνης, σύμφωνα με τον Κόλκινς. Το 1983, η ποσότητα αυτή ηρωίνης κόστιζε περίπου 46 δολάρια. Ακόμη και χωρίς να υπολογιστεί ο πληθωρισμός, αυτό σημαίνει ότι η τιμή της χρήσης ενός οπιοειδούς μειώθηκε κατά περίπου 96% από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως το 2025.
Η ίδια τάση και στην κάνναβη
Ανάλογη είναι η εικόνα και στην κάνναβη. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010, η τιμή για κάθε 10 χιλιοστόγραμμα τετραϋδροκανναβινόλης (THC), της βασικής ψυχοδραστικής ουσίας της κάνναβης, μειώθηκε σχεδόν 60%, σύμφωνα με ομοσπονδιακά στοιχεία.
Η πτώση δεν αφορά μόνο την τιμή της ποσότητας που αγοράζει ο καταναλωτής, αλλά και την αυξανόμενη ισχύ της ίδιας της ουσίας. Οι ποικιλίες κάνναβης έχουν τροποποιηθεί συστηματικά ώστε να παράγουν πολύ υψηλότερα επίπεδα THC. Έτσι, το ίδιο γραμμάριο περιέχει πλέον περισσότερες και ισχυρότερες δόσεις από ό,τι στο παρελθόν.
Τα ομοσπονδιακά στοιχεία δείχνουν ότι η κάνναβη που κατασχέθηκε στους δρόμους το 1987 περιείχε περίπου 3% THC. Νεότερα στοιχεία από το Όρεγκον και την Καλιφόρνια δείχνουν ότι τα προϊόντα που πωλούνταν νόμιμα στις ρυθμιζόμενες αγορές των δύο πολιτειών το 2025 περιείχαν περίπου 25% THC ή και περισσότερο.
Το 2025 το κόστος για 10 χιλιοστόγραμμα THC στο Όρεγκον και την Καλιφόρνια κυμαινόταν από περίπου 10 έως 20 σεντς. Σε σχέση με το 1987, όταν η αμερικανική Υπηρεσία Εθνικής Πολιτικής για τα Ναρκωτικά άρχισε να συγκεντρώνει συστηματικά στοιχεία για την τιμή και την ισχύ της κάνναβης, πρόκειται για πτώση μεγαλύτερη του 96%.
Η οικονομική λογική που είχε σχεδιαστεί πριν από μισό αιώνα, δηλαδή ότι η αύξηση του κόστους θα περιόριζε τη χρήση, έχει έτσι αντιστραφεί. Η τεχνολογική μετατόπιση από την καλλιέργεια στη χημική σύνθεση, η παγκοσμιοποίηση της παραγωγής και η διαρκής αύξηση της δραστικότητας έχουν κάνει πολλές παράνομες ουσίες φθηνότερες και πολύ ισχυρότερες, την ώρα που η αμερικανική κοινωνία αντιμετωπίζει μια δραματική αύξηση των θανάτων από υπερβολική δόση.
