Όπως σημειώνει σε άρθρο του το Politico, στη φετινή Σύνοδο Ασφαλείας του Μονάχου, οι ευρωπαϊκοί ηγέτες έδειξαν ότι η πίεση των ΗΠΑ για μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες απέδωσε, αλλά η εικόνα που διαμορφώνεται ίσως να μην αρέσει στον Ντόναλντ Τραμπ.
Στο επίκεντρο των ομιλιών των ηγετών βρέθηκε η ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών προϋπολογισμών και η ανασύνταξη της διατλαντικής συμμαχίας υπό τη μορφή του «NATO 3.0». Ωστόσο, μαζί με τη δέσμευση για μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ, οι Ευρωπαίοι τόνισαν την ανάγκη για μεγαλύτερη αυτονομία, επενδύοντας σε αμυντικά συστήματα, διαστημικές τεχνολογίες και ψηφιακές υποδομές, ώστε να μην εξαρτώνται από τρίτους — ακόμη και από τις ΗΠΑ.
Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, απευθυνόμενος απευθείας στους Αμερικανούς συνέδρους, τόνισε: «Αγαπητοί φίλοι, η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί μόνο το πλεονέκτημα της Ευρώπης, αλλά και των Ηνωμένων Πολιτειών. Ας επανορθώσουμε και ας αναζωογονήσουμε τη διατλαντική εμπιστοσύνη μαζί. Εμείς, οι Ευρωπαίοι, κάνουμε το καθήκον μας».
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκοί ηγέτες ξεκαθάρισαν ότι η Ευρώπη θα εξελιχθεί σε μια ισχυρή δύναμη από μόνη της, ικανή να αντιμετωπίσει τόσο τη ρωσική επιθετικότητα όσο και πιθανούς αμερικανικούς εκβιασμούς.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, υπογράμμισε την ανάγκη για επιτάχυνση της γεωπολιτικής ισχύος, με έμφαση στην άμυνα, τις τεχνολογίες και τη μείωση της εξάρτησης από τις μεγάλες δυνάμεις. «Η ΕΕ πρέπει να έχει περισσότερη υπερηφάνεια», τόνισε, προσθέτοντας ότι η αμφισβήτηση της Ένωσης είναι ένα τεράστιο λάθος.
Από την πλευρά τους, οι Αμερικανοί εξέφρασαν ικανοποίηση για τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες της Ευρώπης, καθώς οι ΗΠΑ επικεντρώνονται ξανά στο δικό τους ημισφαίριο και στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. «Θέλουμε ισχυρούς, ικανούς και πιο αυτάρκεις ευρωπαίους συμμάχους», δήλωσε ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας, Έλμπριτζ Κόλμπι, επισημαίνοντας ότι η Γερμανία έχει πραγματοποιήσει μια «ιστορική και τεράστια αλλαγή» στις αμυντικές δαπάνες της.
Οι ομιλίες της συνόδου ανέδειξαν και τις προκλήσεις της σχέσης Ευρώπης–ΗΠΑ. Η τελευταία δεκαετία, από τις επικρίσεις του αντιπροέδρου JD Vance έως τις απειλές Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας, έχει αφήσει τα σημάδια της. Οι Ευρωπαίοι ζητούν πλέον σεβασμό και ίση μεταχείριση: σε αντάλλαγμα για την αναβάθμιση της αμυντικής ισχύος τους και την κοινή κατανομή του βάρους ασφάλειας, υπόσχονται να γίνουν αξιόπιστοι στρατιωτικοί εταίροι.
Στην ίδια λογική, ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, επανέλαβε την ανάγκη για μια ευρωπαϊκή ταχεία στρατιωτική δύναμη έως 100.000 στρατιώτες, ικανή να αντικαταστήσει αμερικανικά στρατεύματα αν χρειαστεί. Η στήριξη προς την Ουκρανία παραμένει κεντρική: «Σήμερα μόνο η Ευρώπη παρέχει χρήματα στην Ουκρανία», δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ξεκαθάρισαν επίσης τις διαφορές τους με το προεδρικό μοντέλο Τραμπ σε θέματα εμπορίου, πολιτικής και σεβασμού της επιστήμης. Όπως σημείωσε ο Μακρόν, «αυτή η Ευρώπη θα είναι καλός σύμμαχος και εταίρος για τις ΗΠΑ, ένα σεβαστό μέλος της συμμαχίας».
Η νέα εικόνα της Ευρώπης, όπως διαμορφώνεται στο Μόναχο, είναι αυτή μιας ηπείρου που ενισχύει τη στρατιωτική της ισχύ, μειώνει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ και ταυτόχρονα παραμένει κρίσιμος εταίρος στη διατλαντική συμμαχία. Μια Ευρώπη πιο ισχυρή και ανεξάρτητη, που θα μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της — ακόμη και απέναντι στον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ.
«Η Ευρώπη είναι μόνη της»
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ακύρωσε την τελευταία στιγμή τη συνάντησή του με Ευρωπαίους ηγέτες και αξιωματούχους για την ειρηνευτική διαδικασία στην Ουκρανία, μια κίνηση που ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ερμηνεύουν ως ένδειξη της μειωμένης δέσμευσης της Ουάσινγκτον στο κοινό σχέδιο επίλυσης της σύγκρουσης.
Η συνάντηση, που επρόκειτο να περιλαμβάνει ηγέτες από Γερμανία, Πολωνία, Φινλανδία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ακυρώθηκε λόγω «δυσκολιών στο πρόγραμμα», σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο. Παρά την ακύρωση, ο Ρούμπιο είχε νωρίτερα συνομιλίες με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, με κεντρικό θέμα την Ουκρανία. Ευρωπαίος αξιωματούχος χαρακτήρισε την ακύρωση «εξωφρενική».
Η εξέλιξη αυτή έρχεται καθώς η κυβέρνηση Τραμπ απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τους Ευρωπαίους συμμάχους, προωθώντας παράλληλα πιέσεις προς την Ουκρανία για γρήγορη διευθέτηση με τη Ρωσία. Πρόσφατα, ο Τραμπ προέτρεψε τον Ουκρανό πρόεδρο να επιταχύνει τις συνομιλίες, ενισχύοντας την αίσθηση ευρωπαϊκής απομόνωσης.
«Η συνάντηση δεν είχε πλέον νόημα χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ», δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος στους Financial Times. Ο Ρούμπιο πρόκειται να μιλήσει το Σάββατο στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, που παραδοσιακά λειτουργεί ως βαρόμετρο της διατλαντικής συμμαχίας, και οι Ευρωπαίοι αναμένουν σημάδια για τη στάση της Ουάσινγκτον απέναντί τους, μόλις εβδομάδες μετά την απειλή του Τραμπ να εισβάλει στη Γροιλανδία.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Πίτερ Γουέλτς σχολίασε: «Η Ευρώπη είναι μόνη της… αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι όταν ο Τραμπ λέει ότι η Ευρώπη είναι μόνη της, το εννοεί. Είναι δύσκολο να πιστέψουν ότι η χώρα που βοήθησε στην απελευθέρωση της Ευρώπης και οικοδόμησε το Σχέδιο Μάρσαλ γυρίζει τώρα την πλάτη, εξυπηρετώντας τη Ρωσία».
Η ακύρωση Ρούμπιο υπογραμμίζει το φθίνον ενδιαφέρον της Ουάσινγκτον για ενεργό συμμετοχή στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό για την Ουκρανία και αφήνει σαφές μήνυμα: η Ευρώπη καλείται πλέον να αναλάβει περισσότερη πρωτοβουλία για την ασφάλεια και τη σταθερότητά της.
