Στα ύψη οι τιμές στα τρόφιμα: Το εκρηκτικό κοκτέιλ πολέμων, ναύλων και Ελ Νίνιο

Ένα επικίνδυνο κοκτέιλ γεωπολιτικών συγκρούσεων, εμπορικών εμποδίων στη θάλασσα και ακραίων καιρικών φαινομένων πυροδοτεί ισχυρούς τριγμούς στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων.

Από τη Μαύρη Θάλασσα έως τα Στενά του Ορμούζ, την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η αβεβαιότητα εξαπλώνεται ταχύτατα, προκαλώντας φόβους για νέο γύρο ανατιμήσεων. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προειδοποίησε ότι το παγκόσμιο επισιτιστικό σύστημα βρίσκεται ενώπιον της «καταιγίδας του αιώνα».

Εκτόξευση τιμών, ναύλων και του διεθνούς δείκτη τροφίμων

Τα πρώτα σημάδια της πίεσης αποτυπώνονται ήδη στα διεθνή δεδομένα:

• Η τιμή στο σιτάρι σημειώνει άνοδο που ξεπερνά το 30% από τις αρχές του 2026.

• Το κόστος θαλάσσιων μεταφορών έχει εκτιναχθεί κατά 50% σε καίριες διαδρομές, όπως από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Νοτιοανατολική Ασία.

• Ο διεθνής δείκτης τιμών τροφίμων σκαρφάλωσε τον Σεπτέμβριο στις 136 μονάδες (το υψηλότερο σημείο από τον Νοέμβριο του 2022), καταγράφοντας μηνιαία αύξηση 1,5% και ετήσια 5,8%.

• Σημαντικές ανατιμήσεις παρατηρούνται επίσης στα φυτικά έλαια, τη ζάχαρη και άλλες βασικές πρώτες ύλες.

Καταγγελίες Κάλας: «Η Μόσχα εργαλειοποιεί την τροφή»

Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις πυκνές επιθέσεις σε λιμάνια και αγροτικές εγκαταστάσεις της Μαύρης Θάλασσας. Η Κάγια Κάλας κατήγγειλε από το Στρασβούργο ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί την τροφή ως όπλο, θέτοντας σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια στην Αφρική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή.

Ειδικότερα, έκανε λόγο για έξι επιθέσεις ύποπτων ρωσικών drones μέσα σε δέκα ημέρες, χαρακτηρίζοντάς τες απαράδεκτη κλιμάκωση. Οι στόχοι περιλαμβάνουν ουκρανικά λιμάνια, αποθήκες σιτηρών, εμπορικά πλοία και υποδομές στον Δούναβη.

Υπενθυμίζεται ότι το 2022 είχαν εγκλωβιστεί περίπου 20 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών. Παρότι τα σημερινά αποθέματα είναι υψηλότερα, η ευρωπαϊκή πλευρά ζητά μορατόριουμ επιθέσεων για την ελεύθερη διακίνηση των φορτίων.

Γεωπολιτικός κλοιός και το φαινόμενο Ελ Νίνιο

Η κρίση δεν περιορίζεται στον ευρωπαϊκό βορρά:

1. Εμπορικές διαδρομές: Οι κίνδυνοι στην Ερυθρά Θάλασσα αναγκάζουν τα πλοία να περιπλέουν την Αφρική, αυξάνοντας τους χρόνους παράδοσης και τα μεταφορικά έξοδα.

2. Λιπάσματα & Καύσιμα: Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν τη διέλευση λιπασμάτων από τα Στενά του Ορμούζ, συμπαρασύροντας παράλληλα τις τιμές των καυσίμων.

3. Κλιματική απειλή: Το ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο προκαλεί έντονη ξηρασία στην Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία, θέτοντας σε κίνδυνο τις επόμενες συγκομιδές.

Οι πρώτες επιπτώσεις σε Ασία, Αφρική και Μέση Ανατολή

Οι πιέσεις αποτυπώνονται ήδη στα ράφια των καταναλωτών διεθνώς:

• Ινδονησία: Οι εισαγωγές σιταριού υποχώρησαν κατά 41% τον Σεπτέμβριο (491.000 τόνοι), αναγκάζοντας αλευροβιομηχανίες να υπολειτουργούν.

• Αίγυπτος: Η τιμή του μη επιδοτούμενου ψωμιού έχει αυξηθεί κατά 25% από τον Ιούλιο.

• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Το μαγειρικό λάδι ακρίβυνε κατά 40%.

• Ινδία: Οι τιμές στη ζάχαρη άγγιξαν ιστορικά υψηλά λόγω προβλημάτων στην παραγωγή.

Γιατί οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένονται το 2027

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, Μάξιμο Τορέρο, εκτιμά ότι οι επιπτώσεις θα γίνουν εντονότερες στα τέλη του 2026 και στις αρχές του 2027. Ο κύριος κίνδυνος έγκειται στη σταδιακή εξάντληση των υφιστάμενων αποθεμάτων.

Ταυτόχρονα, μεγάλοι εισαγωγείς από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική που είχαν καθυστερήσει τις αγορές τους αναμένεται να επιστρέψουν μαζικά στις αγορές, εντείνοντας τη ζήτηση. Ο Αλεξάντερ Καραβάιτσεφ του International Grains Council προειδοποιεί ότι η επιστροφή των μεγάλων αγοραστών συνιστά σοβαρό ανοδικό ρίσκο για τις τιμές.

Επιπλέον, επειδή οι βιομηχανίες τροφίμων κλείνουν συμβόλαια διάρκειας 3 έως 6 μηνών, οι σημερινές αυξήσεις στις πρώτες ύλες θα περάσουν σταδιακά στη λιανική τους επόμενους μήνες.

Τι σημαίνει η κρίση για τις ελληνικές εξαγωγές τροφίμων

Για την Ελλάδα, όπου οι εξαγωγές τροφίμων έφτασαν τα 9,04 δισ. ευρώ το 2025 (+9,4% σύμφωνα με την Enterprise Greece), οι εξελίξεις φέρνουν νέες προκλήσεις.

Το αυξημένο κόστος σε σιτηρά, ζωοτροφές, ενέργεια και θαλάσσια ναύλα ενσωματώνεται στη γραμμή παραγωγής. Οι ελληνικές βιομηχανίες καλούνται να διαχειριστούν προσεκτικά τα αποθέματά τους, να βρουν εναλλακτικούς προμηθευτές και να συγκρατήσουν τις τιμές τους στις μακρινές αγορές χωρίς να εξανεμίσουν τα περιθώρια κέρδους τους.

Παρότι ορισμένοι παραγωγοί ενδέχεται να επωφεληθούν από τις υψηλές διεθνείς τιμές πώλησης, όσες επιχειρήσεις εξαρτώνται από εισαγόμενες πρώτες ύλες θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος παραγωγής και μεταφοράς.