Σε «αχίλλειο πτέρνα» της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους μετατρέπονται οι ρυθμίσεις του Εξωδικαστικού Μηχανισμού που, ενώ υπογράφονται, καταλήγουν σύντομα σε αδιέξοδο. Η ραγδαία αύξηση των ρυθμίσεων που κοκκινίζουν ξανά έχει σημάνει συναγερμό στο οικονομικό επιτελείο, το οποίο προχωρά σε στοχευμένη παρέμβαση για τη διάσωση της πρώτης κατοικίας, μέσω μιας νέας ρύθμισης που εξήγγειλε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, και η οποία αλλάζει ριζικά τον αλγόριθμο των αποπληρωμών.
Παρά τη θεαματική αύξηση των εντάξεων στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό, η πραγματικότητα αποδεικνύεται εξαιρετικά σκληρή για τους οφειλέτες. Όπως καταγράφεται στην αγορά, περίπου 4 στις 10 ρυθμίσεις αθετούνται μέσα σε διάστημα μόλις ενός τριμήνου ή εξαμήνου από την υπογραφή τους.
Αξίζει να σημειωθεί πως πολλοί δανειολήπτες συμφωνούν στις προτεινόμενες ρυθμίσεις του Εξωδικαστικού, παρότι γνωρίζουν εξαρχής ότι η μηνιαία δόση είναι υπερβολικά υψηλή για τα πραγματικά τους εισοδήματα. Το κάνουν, κατά κανόνα, επειδή απειλούνται άμεσα με πλειστηριασμό. Αποδεχόμενοι τη ρύθμιση, καταφέρνουν να «παγώσουν» τις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης και να κερδίσουν πολύτιμο χρόνο (ο οποίος μπορεί να φτάσει έως και το ένα έτος), προτού η συμφωνία καταρρεύσει οριστικά.
Οι λόγοι που οδηγούν τις προτάσεις αυτές σε ναυάγιο είναι συγκεκριμένοι:
-
Η «παγίδα» της περιουσίας: Μέχρι σήμερα, ο αλγόριθμος του Εξωδικαστικού υπολόγιζε τη μηνιαία δόση λαμβάνοντας υπόψη τη συνολική αξία ρευστοποίησης της περιουσίας του οφειλέτη. Έτσι, ένας δανειολήπτης με χαμηλό μισθό, που διέθετε όμως την κύρια κατοικία του και κάποια δευτερεύοντα ακίνητα (π.χ. ένα πατρικό στο χωριό ή αγροτεμάχια), βρισκόταν αντιμέτωπος με μια εξωπραγματική μηνιαία δόση την οποία ήταν αδύνατον να εξυπηρετήσει.
-
Ακαμψία του συστήματος: Η απώλεια μόλις τριών δόσεων οδηγεί στην ακύρωση της ρύθμισης, επαναφέροντας τον εφιάλτη των πλειστηριασμών.
Διάσωση της κύριας κατοικίας με «θυσία» της υπόλοιπης περιουσίας
Αναγνωρίζοντας το δομικό αυτό πρόβλημα που καθιστούσε πολλές ρυθμίσεις μη βιώσιμες, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχωρά σε νομοθετικές αλλαγές. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, η νέα ρύθμιση που επεξεργάζεται η Γενική Γραμματεία Ιδιωτικού Χρέους δίνει τη δυνατότητα στους οφειλέτες να διαχωρίζουν την κύρια κατοικία τους από την υπόλοιπη περιουσία τους, κάτι που θα συμβεί για πρώτη φορά από το 2020 που άλλαξε η πτωχευτική νομοθεσία.
Το σκεπτικό της ρύθμισης είναι ότι ο οφειλέτης θα μπορεί να επιλέγει να σώσει το σπίτι του, αποδεχόμενος τη ρευστοποίηση των λοιπών περιουσιακών στοιχείων του. Όπως επισημαίνουν στελέχη του υπουργείου, η διαδικασία αυτή σχεδιάζεται να είναι ταχεία, προσφέροντας μια πραγματική δεύτερη ευκαιρία σε όσους επιθυμούν να ρυθμίσουν τα χρέη τους χωρίς να χάσουν την κύρια κατοικία τους.
Πώς θα λειτουργεί ο νέος αλγόριθμος
Η αρχιτεκτονική της νέας παρέμβασης βασίζεται στην αλλαγή των παραμέτρων του Εξωδικαστικού. Τα βασικά χαρακτηριστικά της νέας ρύθμισης διαμορφώνονται ως εξής:
-
Εστίαση μόνο στην πρώτη κατοικία: Εφόσον το επιλέξει ο οφειλέτης, ο αλγόριθμος θα υπολογίζει την πρόταση ρύθμισης λαμβάνοντας υπόψη αποκλειστικά και μόνο την αξία της κύριας κατοικίας, αγνοώντας την υπόλοιπη περιουσία.
-
Καθορισμός αξίας: Ως αξία της κατοικίας θα λαμβάνεται το μέγιστο ποσό μεταξύ της εμπορικής αξίας (όπως δηλώνεται στο σύστημα από τον πιστωτή) ή της αξίας του ΕΝΦΙΑ, όπως ισχύει ήδη στον νόμο.
-
Εκποίηση δευτερευόντων ακινήτων: Η πρόταση θα περιλαμβάνει υποχρεωτικά την εκποίηση των λοιπών ακινήτων του οφειλέτη μέσω της διαδικασίας των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών (e-auction). Η εκποίηση αυτή θα αποτελεί ρητό όρο στη σύμβαση αναδιάρθρωσης.
-
Δικαίωμα επιλογής: Ο οφειλέτης διατηρεί το απόλυτο δικαίωμα να αποδεχθεί ή να απορρίψει την πρόταση που θα παράξει το σύστημα. Εφόσον την αποδεχτεί, υπογράφεται η σύμβαση που προβλέπει τη δόση διάσωσης για την πρώτη κατοικία και την εκποίηση των υπολοίπων.
Τα οφέλη της νέας ρύθμισης
Σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών, η μεταρρύθμιση αυτή έρχεται να θεραπεύσει τις παθογένειες του παρελθόντος, προσφέροντας χειροπιαστά οφέλη στους υπερχρεωμένους πολίτες:
-
Μεγαλύτερα «κουρέματα» και βιώσιμες δόσεις: Αφαιρώντας τα δευτερεύοντα ακίνητα από την εξίσωση, το συνολικό ποσό που καλείται να αποπληρώσει ο οφειλέτης μειώνεται δραστικά (εφόσον η αξία της κύριας κατοικίας είναι μικρότερη από το συνολικό χρέος). Αυτό μεταφράζεται σε μικρότερη μηνιαία δόση, προσαρμοσμένη στα πραγματικά του εισοδήματα.
-
Απεγκλωβισμός από μη εμπορικά ακίνητα: Πολλές ρυθμίσεις «τινάζονταν στον αέρα» επειδή ο αλγόριθμος συνυπολόγιζε δευτερεύοντα ακίνητα που στην πράξη ήταν αδύνατον να πουληθούν (π.χ. λόγω έλλειψης αγοραστικού ενδιαφέροντος, βαρών ή συνιδιοκτησιών). Πλέον, αυτά τα ακίνητα δεν θα επιβαρύνουν την παραγόμενη πρόταση.
-
Επιστροφή στη φιλοσοφία της σταδιακής αποπληρωμής: Η διάσωση της κύριας κατοικίας θα γίνεται μέσω σταδιακής αποπληρωμής της αξίας της στους πιστωτές, ακολουθώντας τη λογική παλαιότερων, επιτυχημένων νομικών εργαλείων.
Το πνεύμα του νόμου Κατσέλη επιστρέφει...
Η νέα αυτή πρωτοβουλία κινείται στο ίδιο προστατευτικό πνεύμα με το οποίο είχε λειτουργήσει κατά το παρελθόν ο νόμος Κατσέλη (ν. 3869/2010), προσφέροντας ξεκάθαρους κανόνες για τη διάσωση της κύριας κατοικίας μέσω της σταδιακής αποπληρωμής της αξίας της.
Υπενθυμίζεται ότι ο νόμος Κατσέλη είχε περάσει από τρία βασικά στάδια:
-
Αρχικός Νόμος (Αύγουστος 2010): Απαιτούσε την καταβολή ποσού έως το 85% της εμπορικής αξίας του ακινήτου.
-
Πρώτη Τροποποίηση (Ιούνιος 2013 - Ν. 4161): Η υποχρέωση καταβολής έγινε πιο ευνοϊκή, πέφτοντας έως το 80% της αντικειμενικής αξίας.
-
Νόμος «Σταθάκη» (2016 και μετά): Η διάσωση συνδέθηκε με την αξία ρευστοποίησης του ακινήτου (το ποσό δηλαδή που θα έπαιρναν οι πιστωτές σε έναν πλειστηριασμό), προσαρμοσμένη στη μέγιστη ικανότητα αποπληρωμής του οφειλέτη.
