Ένα πρωτοποριακό διαστημικό «ραντεβού» επιχειρεί η NASA, καθώς προσπαθεί να σώσει το διαστημικό τηλεσκόπιο Swift πριν η φθίνουσα τροχιά του το οδηγήσει στην ατμόσφαιρα της Γης και την καταστροφή. Εάν η αποστολή στεφθεί με επιτυχία, θα αποτελέσει την πρώτη φορά που ένα ρομποτικό σκάφος θα συλλάβει ενεργό επιστημονικό δορυφόρο και θα τον ωθήσει σε υψηλότερη τροχιά, παρατείνοντας τη λειτουργία του για περίπου μία ακόμη δεκαετία.
Το διαστημικό τηλεσκόπιο, που εκτοξεύθηκε το 2004 για αποστολή διάρκειας μόλις δύο ετών, παρακολουθεί εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες τις ισχυρότερες εκρήξεις του Σύμπαντος, καταγράφοντας τις μεταλάμψεις εκρήξεων ακτίνων γάμμα.
Αρχικά κινούνταν σε ύψος περίπου 595 χιλιομέτρων από τη Γη, όμως η τροχιά του μειώθηκε σταδιακά στα περίπου 338 χιλιόμετρα. Σε αυτό το υψόμετρο η ατμόσφαιρα είναι αρκετά πυκνότερη, με αποτέλεσμα η αντίσταση του αέρα να επιβραδύνει συνεχώς το διαστημικό σκάφος.
Χωρίς παρέμβαση, μέσα στους επόμενους μήνες το τηλεσκόπιο θα εισέλθει στα πυκνότερα στρώματα της ατμόσφαιρας και θα καταστραφεί κατά την επανείσοδο.
Για να αποτραπεί αυτό το ενδεχόμενο, ένα μικρό ρομποτικό σκάφος θα επιχειρήσει να το προσεγγίσει, να το «αρπάξει» και να το ανυψώσει κατά περίπου 160 χιλιόμετρα, ώστε να παραμείνει σε τροχιά για ακόμη δέκα χρόνια.
Αποστολή-εξπρές με περιορισμένο προϋπολογισμό
Η NASA επέλεξε να αναθέσει την επιχείρηση σε start-up, η οποία σχεδίασε και κατασκεύασε το διαστημόπλοιο μέσα σε μόλις εννέα μήνες, καθώς δεν υπήρχε χρόνος για μια συμβατική ανάπτυξη αποστολής.
Το συμβόλαιο ανέρχεται σε περίπου 30 εκατ. δολάρια, ποσό που θεωρήθηκε ιδιαίτερα συμφέρον, καθώς η κατασκευή ενός νέου τηλεσκοπίου αντίστοιχων δυνατοτήτων θα απαιτούσε πολλά χρόνια και θα κόστιζε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.
Οι βασικές απαιτήσεις της NASA ήταν δύο: να αυξηθεί η τροχιά του τηλεσκοπίου χωρίς να προκληθεί οποιαδήποτε σύγκρουση ή ζημιά κατά τη διαδικασία.
Η εκτόξευση της αποστολής αναβλήθηκε προσωρινά λόγω κακοκαιρίας, ενώ μετά την εκτόξευση θα ακολουθήσει περίοδος δοκιμών του διαστημοπλοίου, πριν ξεκινήσει η προσέγγιση του τηλεσκοπίου. Η διαδικασία σύλληψης αναμένεται να ολοκληρωθεί περίπου ενάμιση μήνα αργότερα και η σταδιακή ανύψωση της τροχιάς θα διαρκέσει περίπου δύο μήνες.
Ο Ήλιος επιτάχυνε την πτώση
Η σταδιακή κάθοδος του τηλεσκοπίου επιδεινώθηκε εξαιτίας της πρόσφατης κορύφωσης του 11ετούς ηλιακού κύκλου. Η αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα θερμαίνει και διογκώνει τα ανώτερα στρώματα της γήινης ατμόσφαιρας, αυξάνοντας την αεροδυναμική αντίσταση που δέχονται οι δορυφόροι σε χαμηλή τροχιά.
Η κορύφωση του ηλιακού κύκλου στα τέλη του 2024 αποδείχθηκε ισχυρότερη από τις προβλέψεις, επιταχύνοντας σημαντικά την πτώση του τηλεσκοπίου και αφήνοντας στη NASA ελάχιστο χρόνο για να οργανώσει επιχείρηση διάσωσης.
Μάλιστα, το τηλεσκόπιο ανέστειλε προσωρινά τις επιστημονικές του παρατηρήσεις προκειμένου να πραγματοποιήσει ελιγμούς που επιβράδυναν την απώλεια ύψους. Σύμφωνα με τους επιστήμονες της αποστολής, εάν συνέχιζε κανονικά τις παρατηρήσεις του, σήμερα θα βρισκόταν περίπου 40 χιλιόμετρα χαμηλότερα.
Πολύτιμο εργαλείο για τα μυστήρια του Σύμπαντος
Το Swift αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για τη μελέτη των εκρήξεων ακτίνων γάμμα, των ισχυρότερων εκρήξεων ενέργειας στο Σύμπαν. Οι ακτίνες γάμμα είναι η πιο ενεργειακή μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και εντοπίστηκαν για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1960 από δορυφόρους που είχαν κατασκευαστεί για την ανίχνευση πυρηνικών δοκιμών.
Όταν άλλο τηλεσκόπιο ανιχνεύσει μια τέτοια έκρηξη, το Swift στρέφεται αμέσως προς την πηγή και καταγράφει με ακρίβεια τη μεταλάμψη της, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για γεγονότα όπως οι εκρήξεις υπερκαινοφανών αστέρων και οι συγκρούσεις αστέρων νετρονίων.
Τα τελευταία χρόνια οι παρατηρήσεις του έχουν αρχίσει να ανατρέπουν καθιερωμένες θεωρίες σχετικά με την προέλευση των εκρήξεων ακτίνων γάμμα. Ενώ επί δεκαετίες οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι σύντομες εκρήξεις προέρχονται αποκλειστικά από συγχωνεύσεις αστέρων νετρονίων και οι μεγαλύτερης διάρκειας από την κατάρρευση γιγάντιων άστρων, νέες παρατηρήσεις δείχνουν ότι η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Πέρα από τη διατήρηση ένος μοναδικού επιστημονικού οργάνου σε λειτουργία, εάν η αποστολή επιτύχει, θα ανοίξει τον δρόμο για μια νέα εποχή συντήρησης, επισκευής και παράτασης της ζωής δορυφόρων και διαστημικών παρατηρητηρίων, αντί της αντικατάστασής τους.
