Όταν μιλάμε για ρύπανση, ο νους μας πηγαίνει συνήθως στο νέφος, τα καυσαέρια και την ποιότητα του εξωτερικού αέρα. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική οπτική προειδοποιεί, ότι ο αέρας μέσα στα σπίτια, τα γραφεία και τα σχολεία μας μπορεί να είναι εξίσου – αν όχι περισσότερο – επιβαρυμένος.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό New Contaminants, τα σύγχρονα, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια λειτουργούν άθελά τους ως παγίδες χημικών ρύπων, δημιουργώντας ένα αόρατο «κοκτέιλ» ουσιών που διαφέρει από δωμάτιο σε δωμάτιο.
Το παράδοξο της ενεργειακής απόδοσης
Τα σύγχρονα κτίρια σχεδιάζονται ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο αεροστεγή, μειώνοντας τις απώλειες θερμότητας και το κόστος ενέργειας. Το ίδιο αυτό χαρακτηριστικό, όμως, περιορίζει δραστικά την ανανέωση του αέρα, επιτρέποντας σε ρύπους από έπιπλα, ηλεκτρονικές συσκευές, δομικά υλικά και προϊόντα καθαρισμού να συσσωρεύονται.
Οι άνθρωποι περνούν περίπου το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους. Σε αντίθεση με το εξωτερικό περιβάλλον, όπου ο άνεμος και η ηλιακή ακτινοβολία διασπούν ή απομακρύνουν τους ρύπους, τα κλειστά δωμάτια λειτουργούν σαν «χύτρες πίεσης» χημικών ουσιών.
Χαρακτηριστικό είναι ότι τα ισχύοντα πρότυπα ποιότητας εσωτερικού αέρα στην Κίνα ρυθμίζουν μόλις 18 ουσίες, την ώρα που η επιστημονική έρευνα εντοπίζει συνεχώς νέους ρύπους που δεν καλύπτονται από καμία νομοθεσία.
Κάθε δωμάτιο και η δική του χημική «υπογραφή»
Η μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Πεκίνου και το Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας του Κουνμίνγκ, δείχνει ότι κάθε εσωτερικός χώρος έχει το δικό του τοξικό αποτύπωμα, ανάλογα με τη χρήση του.
Κουζίνες: Το μαγείρεμα σε υψηλές θερμοκρασίες, καθώς και ο καπνός του τσιγάρου, παράγουν συνεχώς νιτροζαμίνες, ουσίες που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Οι επαγγελματικές κουζίνες, αλλά και αυτές των σπιτιών, καταγράφονται ως σημεία υψηλής έκθεσης.
Γραφεία: Υπολογιστές, εκτυπωτές και οθόνες απελευθερώνουν επιβραδυντικά φλόγας και πλαστικοποιητές από τα πλαστικά τους μέρη. Καθώς οι συσκευές θερμαίνονται και παλαιώνουν, οι ουσίες αυτές περνούν στον αέρα που αναπνέουν οι εργαζόμενοι.
Παιδικά δωμάτια και παιδικοί σταθμοί: Αφρώδη στρώματα, πλαστικά παιχνίδια και δάπεδα βινυλίου εκπέμπουν χημικά καθώς φθείρονται. Τα παιδιά, που περνούν σχεδόν όλο τον χρόνο τους σε εσωτερικούς χώρους, εκτίθενται σε κρίσιμες φάσεις της ανάπτυξής τους.
Νεόδμητα ή ανακαινισμένα σπίτια: Φρέσκα χρώματα, νέα έπιπλα και δάπεδα απελευθερώνουν αυξημένες ποσότητες φθαλικών ενώσεων και άλλων πτητικών ουσιών, αυξάνοντας την έκθεση των ενοίκων τους πρώτους μήνες.
Σαλόνια και υπνοδωμάτια: Χαλιά, μοκέτες και βαφές τοίχων λειτουργούν ως «δεξαμενές» χημικών που απελευθερώνονται αργά στον αέρα ή συσσωρεύονται στη σκόνη.
Μπάνιο: Προϊόντα προσωπικής φροντίδας, όπως σαμπουάν, αντηλιακά και καλλυντικά, εισάγουν ουσίες όπως η δισφαινόλη Α και φθαλικούς εστέρες μέσω της επαφής με το δέρμα.
Όταν τα «αθώα» προϊόντα γίνονται πιο επικίνδυνα
Η εσωτερική χημεία δεν λειτουργεί όπως η ατμόσφαιρα του εξωτερικού χώρου. Η υπεριώδης ακτινοβολία από φωτιστικά και το όζον από συστήματα εξαερισμού μπορούν να προκαλέσουν χημικές αντιδράσεις που μετατρέπουν ήπιες ουσίες σε πιο τοξικές.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λιναλόλη, συστατικό πολλών καθαριστικών και καλλυντικών. Στο εσωτερικό περιβάλλον, μπορεί να αντιδράσει και να δημιουργήσει παράγωγα με μεγαλύτερη τοξικότητα από την αρχική ουσία.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι εσωτερικοί χώροι έχουν πολύ μεγαλύτερη αναλογία επιφάνειας προς όγκο: τοίχοι, δάπεδα, έπιπλα και στρώματα σκόνης επιταχύνουν αυτές τις μετατροπές.
Τι σημαίνει αυτό για την υγεία
Οι χημικές αυτές ουσίες εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της αναπνοής, της κατάποσης και της επαφής με το δέρμα. Μικροπλαστικά έχουν εντοπιστεί ακόμη και στον μυελό των οστών, ενώ εξετάσεις ούρων αποκαλύπτουν συχνά πλαστικοποιητές και υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Η επιστημονική βιβλιογραφία συνδέει αυτές τις εκθέσεις με ορμονικές διαταραχές, προβλήματα ανάπτυξης, βλάβες στο νευρικό σύστημα, αναπαραγωγικές επιπτώσεις και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σε κλειστούς χώρους.
Ένα υποτιμημένο πρόβλημα
Παρά τη σοβαρότητά του, ο εσωτερικός αέρας έχει μελετηθεί πολύ λιγότερο από την εξωτερική ρύπανση. Κι όμως, η συνολική χημική έκθεση του ανθρώπου καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα σπίτια, τα σχολεία και τους χώρους εργασίας του.
Η κατανόηση του ποιοι χώροι εγκυμονούν ποιους κινδύνους αποτελεί το πρώτο βήμα για καλύτερο εξαερισμό, πιο συνειδητές επιλογές προϊόντων και αποτελεσματικότερη ρύθμιση.
Ξεκάθαρα, κάθε δωμάτιο έχει τη δική του χημική «ταυτότητα» και η προστασία της υγείας μας ξεκινά από την αναγνώρισή της.
